Имрӯз, бахшида ба 35-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо мақсади рушду нумуи илми тоҷик ва баланд бардоштани саҳми олимони ҷавон дар пешрафти иқтисодиёти миллӣ семинари илмӣ-назариявии олимони ҷавон баргузор гардид. Семинари илмӣ-назариявӣ бо сухани ифтитоҳии директори Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ, доктори илмҳои иқтисодӣ Бобозода Комил Олимҷон оғоз гардид. Зимни суханронӣ зикр гардид, ки баргузории чунин ҳамоишҳои илмӣ барои баланд бардоштани сатҳи касбӣ ва илмии олимони ҷавон, рушди тафаккури таҳлилӣ ва тақвияти фаъолияти пажӯҳишӣ аҳаммияти муҳим дорад. Таъкид гардид, ки олимони ҷавон ҳамчун нерӯи созанда ва ояндасози халқу миллат, бояд дар таҳқиқи масъалаҳои мубрами ҷомеа, аз ҷумла рушди бозори меҳнат, истифодаи самараноки нерӯи инсонӣ ва таҳкими иқтидори иқтисодии кишвар, саҳми арзанда гузоранд. Директори Институт ба аҳаммияти таҳқиқоти илмии бунёдӣ ва амалӣ, таҳлили амиқи равандҳои иҷтимоию иқтисодӣ ва таҳияи пешниҳодҳои илмии асоснок барои такмили сиёсати давлатӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуда, ба олимони ҷавон дар фаъолияти минбаъдаи илмӣ комёбиҳо таманно намуд. Дар кори семинар Юсуфзода Шодоб Хӯҷамқул, ходими илмии шуъбаи тадқиқоти демографӣ ва рушди нерӯи инсонии Институт дар мавзуи «Рушди бозори меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар даврони истиқлоли давлатӣ» маърӯза намуд. Зимни маърӯза таъкид гардид, ки бозори меҳнат яке аз унсурҳои муҳими рушди иқтисодию иҷтимоии кишвар буда, бо шуғли аҳолӣ, рушди нерӯи инсонӣ, баланд бардоштани сатҳи зиндагӣ ва таъмини устувории иҷтимоӣ робитаи мустақим дорад. Дар даврони истиқлоли давлатӣ барои таъсиси ҷойҳои нави корӣ, рушди соҳибкорӣ, касбомӯзӣ, омода намудани кадрҳои рақобатпазир ва истифодаи самараноки нерӯи инсонӣ тадбирҳои муҳим амалӣ гардидаанд. Ҳамчунин, ба таъсири равандҳои демографӣ ба бозори меҳнат, нақши ҷавонон дар рушди иқтисоди миллӣ ва зарурати мутобиқ намудани малакаҳои касбӣ ба талаботи бозори муосири меҳнат таваҷҷуҳи махсус зоҳир гардид. Дар рафти семинар иштирокчиён атрофи масъалаҳои рушди бозори меҳнат, шуғли аҳолӣ, нерӯи инсонӣ ва дурнамои такмили сиёсати иҷтимоию иқтисодии кишвар мубодилаи афкор намуданд. Семинар дар фазои илмӣ ва созанда баргузор гардида, барои таҳлили масъалаҳои мубрами бозори меҳнат ва рушди нерӯи инсонӣ заминаи мусоид фароҳам овард. Дар фарҷоми чорабинии илмӣ, ба муносибати 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон як қатор устодон ва кормандони илмӣ барои фаъолияти пурсамар бо Ифтихорномаи Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон сарфароз гардонида шуданд.

Дар Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон вохӯрии кории сатҳи байналмилалӣ оид ба муҳокимаи натиҷаи ҳисобот дар мавзуи «Рушди тиҷорати электронӣ дар давлатҳои аъзои Созмони Ҳамкории Шанхай ҳамчун омили мустаҳкам намудани ҳамкории минтақавии иқтисодӣ дар ҳошияи чолишҳои ҷаҳонӣ» тариқи маҷозӣ баргузор гардид. Дар рафти ҷаласаи корӣ, ки дар ҳамкорӣ бо Ҷумҳурии Беларус, Ҳиндустон, Ҷумҳурии Мардумии Чин, Ҷумҳурии Қазоқистон, Ҷумҳурии Қирғизистон, Ҷумҳурии Исломии Покистон, Федератсияи Россия, Ҷумҳурии Ӯзбекистон ва намояндаи Секретариати СҲШ баргузор гардид, ба ҳайси намояндагон мудири шуъбаи таҳқиқоти бахши воқеии иқтисодиёти Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, н.и.и., дотсент Қодиров Ф. А. ва мудири шуъбаи иқтисоди ҷаҳон ва муносибатҳои иқтисоди байналхалқӣ, д.и.и., профессор Каримова М.Т. ширкат варзиданд. Дар рафти баргузории вохӯрӣ таваҷҷуҳи асосӣ ба масъалаҳои рушди тиҷораи электронӣ дар давлатҳои аъзои СҲШ зоҳир гардид. Иштирокчиён дар рафти ҷаласаи корӣ мубодилаи таҷриба намуда, баҳри коркарди ғояи рушди тиҷорати электронӣ фикру мулоҳиза баён намуданд.

Дар ҷаҳони имрӯза, ки иқтисодиёт бар асоси принсипҳои бозори озод бунёд ёфтааст, соҳибкорӣ нақши калидӣ дорад. Он натанҳо ҳамчун омили пешбарандаи рушди иқтисодӣ, балки ҳамчун омиле, ки рақобатро таъмин мекунад, навовариро ҳавасманд мекунад ва ба беҳтар шудани сифати зиндагии аҳолии кишвар мусоидат менамояд, амал мекунад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон дар баробари ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ асосҳои меъёрию қонунгузории соҳибкорӣ ташаккул ёфтанд. Ҳамин тариқ, Қонун «Дар бораи фаъолияти соҳибкорӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» (соли 1991) қабул карда шуд, ки меъёрҳои умумии ҳуқуқӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоиро барои амалӣ намудани фаъолияти соҳибкории шаҳрвандон ва шахсони ҳуқуқӣ муайян карда, озодии соҳибкорӣ ва дастгирии давлатии онро муқаррар кард; Қонун «Дар бораи ҳимоя ва дастгирии давлатии соҳибкорӣ» (соли 2005), ки муносибатҳои ҷамъиятиро вобаста ба ҳимоя, дастгирӣ ва рушди соҳибкорӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон танзим мекунад ва кафолати давлатиро барои фаъолияти субъектҳои соҳибкорӣ таъмин менамояд; Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи соҳибкории иҷтимоӣ» (соли 2024), ки кафолатҳои ҳимояи давлатӣ, дастгирии давлатӣ ва густариши фаъолияти субъектҳои соҳибкории иҷтимоиро таъмин мекунад, инчунин мусоидат дар беҳтар кардани сифати зиндагӣ ва расонидани кумак ба гурӯҳҳои осебпазири иҷтимоӣ, ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ, ноил шудан ба ҳадафҳои муфиди иҷтимоӣ, фароҳам овардани муҳити мусоиди иқтисодӣ барои соҳибкории иҷтимоӣ ва татбиқи навовариҳои иҷтимоӣ. Ҳуҷҷатҳои меъёрии танзимкунандаи рушди фаъолияти соҳибкорӣ дар кишвар Барномаи давлатии дастгирӣ ва рушди соҳибкории хурд дар Ҷумҳурии Тоҷикистонро дар бар мегиранд. Мақсади асосии ин барнома дар сатҳи давлатӣ фароҳам овардани шароити ҳуқуқӣ, иҷтимоию иқтисодӣ, молиявӣ ва ташкилӣ мебошад, ки барои ташаккули бахши хусусии қавии иқтисодиети кишвар ва инфрасохтори пешрафта заруранд. Заминаи қонунгузорӣ ба фароҳам овардани шароит барои зуҳуроти васеи ташаббуси хоҷагидорӣ ва ташаббускории шаҳрвандон дар асоси принсипҳои баробарии ҳама шаклҳои моликият, озодии интихоби фаъолияти соҳибкорӣ, дар доираи қонун ва ихтиердории амвол нигаронида шудааст. Ин ба он мусоидат намуд, ки дар Тоҷикистон имрӯз нисбат ба соли 1991 шумораи корхонаҳои хусусӣ ва коллективӣ ба 45708 адад расидааст, шумораи одамоне, ки ба фаъолияти меҳнатии инфиродӣ машғуланд, аз рӯи шумораи шаҳодатномаҳо ва патентҳои додашуда беш аз 41 маротиба афзоиш ёфтааст, дар ҳоле ки дар соҳаи хизматрасонии истеъмолӣ афзоиш беш аз 5 маротиба, дар соҳаи иҷтимоӣ-фарҳангӣ беш аз 136 маротиба, дар тиҷорат ва хӯроки умумӣ беш аз 600 маротибаро ташкил додааст. Сиёсати давлатии Тоҷикистон дар соҳаи соҳибкорӣ дар заминаи зарурати ҳалли ҳамзамони якчанд мушкилот таҳаввул меёбад: суръат бахшидан ба рушди саноатӣ, коҳиш додани вобастагӣ аз содироти ашёи хом ва интиқоли маблағҳо, тавсеаи шуғл, баланд бардоштани ҳиссаи коркарди захираҳои ашёи хом, ҷалби сармояи мустақими хориҷӣ ва рушди минтақаҳо. Ташаккули шароити махсус, ки самаранокии минтақаҳои озоди иқтисодиро (МОИ) муайян мекунанд, тибқи арзёбии мутахассисон, 30% гардиши ҷаҳонии молро таъмин менамояд. Самтҳои асосии ташаккул ва фаъолияти МОИ дар Тоҷикистон иқтидори захиравӣ, мавқеи ҷуғрофӣ ва ҳадафҳои иҷтимоию иқтисодии рушди тамоми кишвар мебошанд. Имрӯз дар минтақаҳои ҷумҳурӣ минтақаҳои озоди иқтисодии Суғд, Данғара, Ишкошим, Панҷ ва Кӯлоб таъсис дода шудаанд. Самтҳои ояндадори рушди минтақаҳои озоди иқтисодии мазкурро метавон чунин муайян кард. 1. Коркарди маҳсулоти кишоварзӣ – Тоҷикистон дорои иқтидори бойи табиӣ ва иқлимӣ, иқлими мусоид ва заминҳои васеи кишоварзӣ мебошад, ки ба минтақаҳои озоди иқтисодии кишвар имкон медиҳад, ки корхонаҳои коркардро барои истеҳсоли маҳсулоти саноати хӯрокворӣ таъсис диҳанд. 2. Рушди саноати нассоҷӣ ва дӯзандагӣ - азбаски қисми зиёди пахтаи дар Тоҷикистон истеҳсолшаванда дар шакли хом содирот мешавад, самти ояндадор таъсиси корхонаҳои давраҳои пурра аз коркарди пахта то истеҳсоли маҳсулоти тайёр мебошад. 3. Энергетика ва истеҳсоли таҷҳизот – тавре маълум аст, Тоҷикистон аз рӯи захираҳои гидроэнергетикӣ дар Осиёи Марказӣ мавқеи пешсафро ишғол менамояд. Ин ба кишвар имкон медиҳад, ки миқдори зиёди нерӯи барқро на танҳо барои қонеъ кардани талаботҳои миллӣ, балки барои содироти он низ истеҳсол кунад. Ҳамчунин дар кишвар барои рушди истеҳсоли таҷҳизот барои гидроэнергетика ва энергетикаи офтобӣ, инчунин таъсиси минтақаҳои озоди иқтисодии «сабз», ки ба истифодаи энергияи аз ҷиҳати экологӣ тоза нигаронида шудаанд, иқтидори истеҳсолӣ мавҷуд мебошад. 4. Рушди сайёҳӣ ва меҳмоннавозӣ – мардуми Тоҷикистон бо меҳмоннавозии худ машҳуранд ва кишвар бо табиати нодири худ, аз ҷумла қаторкўҳҳои Помир, ёдгориҳои таърихӣ, ба монанди Саразм ва Қалъаи Ҳисор, чашмаҳои маъданӣ ва гармобӣ, инчунин анъанаҳои фарҳангии худ фарқ мекунад. Дар ин замина метавон минтақаҳои сайёҳӣ ва рекреатсиониро ҳамчун яке аз намудҳои минтақаҳои озоди иқтисодӣ, инчунин кластерҳои саайёҳиро дар минтақаҳои озоди иқтисодӣ бо меҳмонхонаҳо, истироҳатгоҳҳо ва инфрасохтори дахлдор таъсис дод. 5. Технологияҳои иттилоотӣ-коммуникатсионӣ ва рақамикунонии иқтисодиёт имрӯз аз ҷумлаи самтҳои умедбахштарин мебошанд, зеро технологияҳои нави инноватсионӣ дар тамоми бахшҳои иқтисодиёт таҳия ва татбиқ карда мешаванд. Дар ин робита, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 28 декабри соли 2024 солҳои 2025-2030-ро «Солҳои иқтисоди рақамӣ ва рушди инноватсия» эълон карданд. Ҳамоҳангсозии манфиатҳои миллӣ ва минтақавӣ сазовори таваҷҷӯҳи махсус аст. Минтақаҳои озоди иқтисодӣ дар минтақаҳои мушаххас ҷойгиранд, аз ин рӯ, рушди онҳо захираҳои маҳаллӣ, иқтидори меҳнатӣ, дастрасии нақлиётӣ, корхонаҳои мавҷуда, пойгоҳи кишоварзӣ ва имкониятҳои тиҷорати фаромарзиро ба назар мегирад. Бе вобастагӣ ба хусусиятҳои минтақавӣ, минтақаҳои озоди иқтисодӣ қисми муайяни таъсири мултипликативии худро аз даст медиҳанд. Танзими давлатии рушди соҳибкорӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷанбаи калидии сиесати иқтисодӣ буда, дар ташаккули иқтисодиети рақобатпазир ва устувор нақши муҳим мебозад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва шароити босуръат тағйирёбандаи бозор, тадбирҳои давлатӣ барои фароҳам овардани муҳити мусоид барои тиҷорат, ҳавасмандгардонии сармоягузорӣ ва дастгирии лоиҳаҳои инноватсионӣ равона карда шудаанд. Танзими самаранок ҳам воситаҳои молиявӣ ва ҳам ташаббусҳои қонунгузориро дар бар мегирад, ки ба рушди корхонаҳои хурду миёна мусоидат намуда, онҳо ҳамчун асоси субот ва рушди иқтисодӣ ба ҳисоб мераванд. Самти асосии танзими соҳибкорӣ рақамикунонии хизматрасониҳои давлатӣ мебошад. Барои соҳибкорон суръати бақайдгирӣ, шаффофияти иҷозатномаҳо ва дастрасии маълумот дар бораи қитъаҳои замин, тарифҳо, пайвастшавӣ ба шабака, ӯҳдадориҳои андоз ва расмиёти гумрукӣ муҳиманд. Таҳияи «равзанаи ягона»-и рақамӣ барои минтақаҳои озоди иқтисодӣ метавонад хароҷоти муомилотро кам кунад ва эътимоди сармоягузоронро афзоиш диҳад. Танзими давлатӣ бояд на танҳо назорат, балки вазифаи хидматрасониро низ дар бар гирад. Маъмуриятҳои МОИ бояд на танҳо ҳамчун мақомоти баҳисобгирӣ ва назорат, балки ҳамчун менеҷерони сармоягузорӣ барои ин қаламрав амал кунанд: дастгирии сармоягузорон, таҳияи портфелҳои саноатӣ, муайян кардани монеаҳои инфрасохторӣ ва мусоидат ба ҳамкорӣ бо бонкҳо, донишгоҳҳо, мақомоти давлатӣ ва сохторҳои содиротӣ. Ҳамин тариқ, танзими давлатии соҳибкорӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон аллакай заминаи стратегӣ ва меъерӣ дорад, аммо гузариш ба модели самараноки идоракуниро талаб мекунад, ки ба сифати институтҳо, рушди инфрасохтор, рақамисозӣ, ихтисоси истеҳсолӣ, содирот ва инноватсия нигаронида шудааст. Дар робита ба ин, минтақаҳои озоди иқтисодӣ механизми муҳими татбиқи ин модели идоракунӣ мебошанд. Юсупова М.А. – ходими илмии шуъбаи иқтисодиёти ҷаҳон ва муносибатҳои иқтисодии байналхалқии Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ Кабирова М.М. – ходими хурди илмии шуъбаи иқтисодиёти ҷаҳон ва муносибатҳои иқтисодии байналхалқии Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Истиқлолияти давлатӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон оғози марҳилаи нави давлатсозӣ ва рушди иқтисодии миллӣ гардид. Соҳибистиқлолӣ ба кишвар имконият фароҳам овард, ки сиёсати иқтисодии худро мустақилона муайян намуда, захираҳо ва имкониятҳои дохилиро барои расидан ба ҳадафҳои стратегии рушди миллӣ равона созад. Яке аз самтҳои муҳими сиёсати иқтисодии даврони Истиқлолият рушди саноат ва ташаккули муҳити мусоиди сармоягузорӣ мебошад. Зеро, рушди саноат бидуни сармоягузорӣ ва ворид намудани технологияҳои муосир имконнопазир буда, дар навбати худ, муҳити устувори сармоягузорӣ низ аз мавҷудияти истеҳсолоти рушдёбанда, инфрасохтори муосир ва имкониятҳои воқеии иқтисодӣ вобастагӣ дорад. Дар солҳои соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон барои таҳкими заминаҳои ҳуқуқӣ ва иқтисодии рушди фаъолияти сармоягузорӣ ва саноат тадбирҳои пайваста амалӣ намуд. Қабули санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, такмили қонунгузории иқтисодӣ, фароҳам овардани имтиёзҳои андозию гумрукӣ ва татбиқи барномаҳои давлатии рушди соҳаҳо ба беҳтар гардидани муҳити соҳибкорӣ ва сармоягузорӣ мусоидат карданд. Саноат яке аз бахшҳои калидии иқтисодиёти миллӣ буда, рушди он барои баланд бардоштани иқтидори истеҳсолии кишвар аҳаммияти стратегӣ дорад. Дар даврони Истиқлолият дар Тоҷикистон як қатор корхонаҳои нави истеҳсолӣ ба фаъолият оғоз намуда, иқтидори истеҳсолии соҳаҳои гуногун тадриҷан васеъ гардид. Дар баробари истеҳсоли маҳсулоти нав, барои коркарди ашёи хоми дохилӣ низ имкониятҳои бештар фароҳам омаданд. Рушди саноат барои иқтисодиёти кишвар аз чанд ҷиҳат муҳим мебошад. Пеш аз ҳама, он ба зиёд шудани ҳаҷми истеҳсолоти дохилӣ ва ташкили ҷойҳои нави корӣ мусоидат мекунад. Дуюм, коркарди ашёи хоми ватанӣ имкон медиҳад, ки қисми бештари арзиши иловашуда дар дохили кишвар ташаккул ёбад. Сеюм, рушди истеҳсолоти рақобатпазир метавонад имкониятҳои содиротии Тоҷикистонро васеъ намояд. Дар ин замина, саноатикунонии босуръат ҳамчун яке аз самтҳои муҳими рушди иқтисодии кишвар аҳаммияти хоса пайдо кардааст. Ҳадаф танҳо зиёд намудани шумораи корхонаҳо нест, балки ташкили истеҳсолоти муосир, рақобатпазир ва ба бозори дохиливу хориҷӣ мутобиқ мебошад. Барои рушди саноат мавҷудияти сармояи кофӣ аҳаммияти ҳалкунанда дорад. Сармоягузорӣ имконият фароҳам меорад, ки корхонаҳои нав таъсис дода шаванд, иқтидорҳои истеҳсолӣ васеъ гарданд, таҷҳизоти муосир ворид карда шаванд ва технологияҳои нав дар истеҳсолот татбиқ гарданд. Аз ин рӯ, ҷалби сармоягузории дохиливу хориҷӣ яке аз вазифаҳои муҳими сиёсати иқтисодии давлат ба ҳисоб меравад. Тоҷикистон дорои имкониятҳои назарраси сармоягузорӣ мебошад. Захираҳои табиӣ, имкониятҳои энергетикӣ, мавқеи ҷуғрофӣ, захираҳои меҳнатӣ ва имкониятҳои рушди соҳаҳои гуногуни истеҳсолӣ барои татбиқи лоиҳаҳои сармоягузорӣ заминаи муайян фароҳам меоранд. Дар баробари ин, барои сармоягузор танҳо мавҷудияти захираҳо кофӣ нест. Муҳити ҳуқуқии устувор, кафолати фаъолияти соҳибкорӣ, инфрасохтори зарурӣ, дастрасӣ ба бозор ва низоми самараноки андозбандӣ низ аҳаммияти калон доранд. Яке аз механизмҳои муҳими ҳавасмандгардонии фаъолияти сармоягузорӣ пешниҳоди имтиёзҳои андозию гумрукӣ мебошад. Имтиёзҳои андозӣ метавонанд барои субъектҳои сармоягузор шароити нисбатан мусоид фароҳам оварда, хароҷоти марбут ба татбиқи лоиҳаҳои навро коҳиш диҳанд. Махсусан, барои лоиҳаҳое, ки ба рушди истеҳсолот, таъсиси ҷойҳои нави корӣ, коркарди ашёи хоми дохилӣ ва ворид намудани технологияҳои муосир равона шудаанд, чунин механизмҳо аҳаммияти бештар пайдо мекунанд. Дар натиҷа, сиёсати дурусти имтиёзноки андозӣ метавонад ҳам манфиати сармоягузор ва ҳам манфиати давлатро таъмин намояд. Сармоягузор имконияти рушди фаъолияти худро пайдо мекунад ва давлат бошад, аз таъсиси корхонаҳои нав, зиёд шудани ҷойҳои корӣ, афзоиши истеҳсолот ва рушди иқтисоди миллӣ манфиат мебинад. Аҳаммияти сармоягузории хориҷӣ танҳо бо ворид шудани маблағ ба иқтисодиёт маҳдуд намешавад. Яке аз натиҷаҳои муҳими он ворид гардидани технологияҳои нав, таҷрибаи идоракунӣ ва усулҳои муосири истеҳсолот мебошад. Ҳамкорӣ бо сармоягузорони хориҷӣ метавонад ба баланд шудани сифати маҳсулоти ватанӣ, омӯзиши мутахассисони маҳаллӣ ва ворид намудани стандартҳои муосири истеҳсолӣ мусоидат намояд. Аз ин нуқтаи назар, барои Тоҷикистон ҷалби чунин сармоягузориҳое муҳим аст, ки ба иқтисодиёти миллӣ таъсири дарозмуддат расонида, ба рушди истеҳсолот ва афзоиши иқтидори содиротии кишвар мусоидат кунанд. Яке аз самтҳои муҳими рушди иқтисоди миллӣ дар даврони соҳибистиқлолӣ саноатикунонӣ ва таъсиси ҷойҳои нави корӣ мебошад. Зеро рушди саноат на танҳо ба афзоиши иқтидори истеҳсолии кишвар, балки ба баланд гардидани сатҳи шуғли аҳолӣ, зиёд шудани даромади шаҳрвандон ва рушди иқтисодии минтақаҳо мусоидат менамояд. Тавре Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид менамоянд, таъсиси ҷойҳои нави корӣ ва таъмини шуғли аҳолӣ яке аз масъалаҳои муҳимми сиёсати иқтисодию иҷтимоии давлат ба ҳисоб меравад. Дар ин замина, ҷалби сармоягузорӣ ба соҳаи саноат имконият фароҳам меорад, ки корхонаҳои нави истеҳсолӣ бунёд гардида, иқтидорҳои мавҷуда васеъ ва ҷойҳои нави корӣ таъсис дода шаванд. Муҳим он аст, ки таъсири чунин сармоягузорӣ танҳо бо таъсиси ҷойи кор маҳдуд намегардад. Ба кор даромадани ҳар як корхонаи нави саноатӣ метавонад ба рушди соҳаҳои вобаста, афзоиши талабот ба ашёи хом, нақлиёт, хизматрасонӣ ва дигар намудҳои фаъолияти иқтисодӣ такони ҷиддӣ бахшад. Ҳамин тариқ, як лоиҳаи сармоягузорӣ метавонад дар маҷмӯъ ба фаъол гардидани иқтисодиёти минтақа ва баланд шудани сатҳи некӯаҳволии аҳолӣ мусоидат намояд. Аз ин рӯ, сармоягузорӣ ба саноатро метавон на танҳо ҳамчун воситаи рушди истеҳсолот, балки ҳамчун сармоягузорӣ ба шуғли аҳолӣ, рушди минтақаҳо ва таҳкими иқтидори иқтисодии кишвар арзёбӣ намуд. Татбиқи пайвастаи сиёсати саноатикунонӣ, фароҳам овардани муҳити мусоиди сармоягузорӣ ва дастгирии соҳибкорони ватанӣ барои ноил шудан ба ин ҳадафҳо заминаи муҳим фароҳам меорад. Дар маҷмӯъ, рушди саноат ва ҷалби сармоягузорӣ дар шароити Истиқлолияти давлатӣ ба яке аз омилҳои муҳими ташаккули иқтисодиёти рақобатпазир табдил ёфта, барои таъмини шуғли аҳолӣ, таъсиси ҷойҳои нави корӣ ва фароҳам овардани заминаи зиндагии шоистаи шаҳрвандон мусоидат менамояд. Бигзор Тоҷикистони соҳибистиқлол ҳамчун кишвари сулҳпарвару созанда, дорои иқтисодиёти устувор боз ҳам рушд намояд. Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон поянда бод! Ҷашни Истиқлолияти давлатӣ муборак, ҳамватанони азиз! Исломова М. Ш. - ходими хурди илмии шуъбаи бозорҳои молиявӣ ва идоракунии лоиҳаҳои сармоягузории Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Истиқлолияти давлатӣ барои ҳар як миллату давлат муҳимтарин дастоварди таърихӣ ба ҳисоб меравад. Ҷумҳурии Тоҷикистон 9 сентябри соли 1991 Истиқлолияти давлатии худро ба даст оварда, роҳи мустақили давлатдорӣ ва рушди иҷтимоию иқтисодиро пеш гирифт. Дар давоми 35 соли истиқлолият кишвар марҳилаҳои гуногуни ташаккул ва таҳкими иқтисоди миллӣ, барқарорсозии инфрасохтор, рушди соҳаҳои истеҳсолӣ, энергетика, кишоварзӣ, нақлиёт ва хизматрасониро паси сар намуд. Истиқлолият ба Ҷумҳурии Тоҷикистон имконият фароҳам овард, ки сиёсати иқтисодии худро мустақилона муайян карда, барои ташаккули иқтисоди бозорӣ, ҷалби сармоя, рушди соҳибкорӣ ва истифодаи захираҳои табиию меҳнатии мамлакат замина гузорад. Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз муҳимтарин дастовардҳои таърихии миллати тоҷик ба ҳисоб меравад. Пас аз ба даст овардани истиқлолият Ҷумҳурии Тоҷикистон имконият пайдо кард, ки сиёсати иқтисодии худро мустақилона муайян намуда, барои рушди устувори иқтисоди миллӣ барномаҳои мушаххас таҳия ва амалӣ созад. Яке аз самтҳои асосии рушди иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон соҳаи энергетика мебошад. Тоҷикистон дорои захираҳои бузурги обӣ буда, рушди энергетикаи обиро яке аз самтҳои муҳимтарини сиёсати иқтисодии худ қарор додааст. Дар даврони истиқлолият як қатор неругоҳҳои барқи обӣ сохта ва ба истифода дода шуданд. Аз ҷумла, неругоҳҳои барқи обии Сангтӯда-1 ва Сангтӯда-2 ба фаъолият оғоз карданд. Ҳамзамон, корҳои сохтмонӣ дар НБО-и Роғун идома ёфта, агрегатҳои он ба кор дароварда шуданд. Рушди энергетика барои таъмини аҳолӣ ва корхонаҳо бо неруи барқ, рушди саноат ва беҳтар гардидани имкониятҳои содиротии кишвар аҳамияти калон дорад. Самти дигари муҳим рушди саноат мебошад. Дар солҳои истиқлолият дар кишвар корхонаҳои нави саноатӣ бунёд гардида, корхонаҳои мавҷуда аз нав таҷҳизонида шуданд. Соҳаҳои истеҳсоли маҳсулоти сохтмонӣ, металлургия, саноати сабук, хӯрокворӣ ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ тадриҷан рушд карданд. Ҳадафи муҳим дар ин самт зиёд намудани истеҳсоли маҳсулоти ватанӣ, коркарди ашёи хоми дохилӣ ва фароҳам овардани ҷойҳои нави корӣ мебошад. Рушди саноат инчунин ба зиёд шудани даромади буҷети давлатӣ ва таҳкими иқтисоди миллӣ мусоидат мекунад. Дар баробари ин, кишоварзӣ ҳамчун яке аз соҳаҳои муҳими иқтисодиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон рушд ёфт. Барои зиёд намудани истеҳсоли пахта, ғалладона, сабзавот, мева ва дигар маҳсулоти кишоварзӣ тадбирҳои гуногун амалӣ гардиданд. Бунёди боғҳои нав, беҳтар намудани низоми обёрӣ, истифодаи технологияҳои муосир ва рушди коркарди маҳсулоти кишоварзӣ имкониятҳои ин соҳаро васеъ намуданд. Ҷумҳурии Тоҷикистон барои зиёд намудани истеҳсоли маҳсулоти кишоварзии рақобатпазир ва афзоиши содироти меваю сабзавот талош мекунад. Рушди соҳибкорӣ ва бахши хусусӣ низ яке аз натиҷаҳои муҳими даврони истиқлолият ба шумор меравад. Барои дастгирии соҳибкорон, таъсиси корхонаҳои хурду миёна ва рушди фаъолияти хусусӣ шароити мусоид фароҳам оварда шуд. Соҳибкории хурду миёна дар таъсиси ҷойҳои нави корӣ, истеҳсоли маҳсулоти дохилӣ ва рушди иқтисоди маҳаллӣ саҳми муҳим дорад. Бо рушди соҳибкорӣ шумораи корхонаҳои хусусӣ ва хизматрасониҳои гуногун зиёд гардид. Дар даврони истиқлолият ба рушди нақлиёт ва инфрасохтор низ диққати махсус дода шуд. Дар минтақаҳои гуногуни кишвар роҳҳои автомобилгард, пулҳо ва нақбҳои калон сохта ва навсозӣ гардиданд. Нақбҳои «Истиқлол», «Шаҳристон» ва «Хатлон» барои беҳтар гардидани робитаи байни минтақаҳои кишвар аҳамияти калон доранд. Сохтмони роҳҳои нав на танҳо ҳаракати нақлиётро осон намуд, балки барои рушди савдо, сайёҳӣ ва муносибатҳои иқтисодӣ байни минтақаҳо заминаи мусоид фароҳам овард. Яке аз самтҳои муҳими дигар рушди савдои дохилӣ ва хориҷӣ мебошад. Ҷумҳурии Тоҷикистон бо кишварҳои гуногуни ҷаҳон муносибатҳои иқтисодию тиҷоратиро густариш дода, содирот ва воридоти маҳсулотро ба роҳ мондааст. Маҳсулоти кишоварзӣ, маъданҳо, алюминий, баъзе намудҳои маҳсулоти саноатӣ ва дигар молҳо ба бозорҳои хориҷӣ бароварда мешаванд. Густариши робитаҳои иқтисодии хориҷӣ барои ҷалби сармоя, рушди истеҳсолот ва ворид намудани технологияҳои нав мусоидат мекунад. Ҷалби сармоягузории хориҷӣ низ барои рушди иқтисоди кишвар аҳамияти калон дорад. Дар даврони истиқлолият бо иштироки сармоягузорони хориҷӣ як қатор лоиҳаҳои муҳим дар соҳаҳои энергетика, саноат, нақлиёт, коммуникатсия ва дигар бахшҳо амалӣ шуданд. Сармоягузорӣ ба таъсиси корхонаҳои нав, фароҳам овардани ҷойҳои корӣ ва ворид намудани таҷҳизоту технологияҳои муосир мусоидат менамояд. Ҳамчунин, дар солҳои истиқлолият низоми молиявию бонкӣ такмил дода шуд. Бонки миллии Тоҷикистон ҳамчун ниҳоди асосии низоми бонкӣ фаъолият намуда, низоми пули миллӣ - сомонӣ ба гардиш ворид гардид. Ислоҳоти соҳаи молия ва бонкдорӣ барои таҳкими низоми иқтисодии миллӣ ва рушди муносибатҳои бозорӣ аҳамияти муҳим дошт. Дар даврони истиқлолият ба рушди сайёҳӣ низ таваҷҷуҳи бештар зоҳир гардид. Ҷумҳурии Тоҷикистон дорои кӯҳҳои баланд, пиряхҳо, кӯлҳо, чашмаҳои шифобахш ва ёдгориҳои таърихию фарҳангӣ мебошад. Рушди сайёҳӣ метавонад барои таъсиси ҷойҳои нави корӣ, афзоиши даромади аҳолӣ ва рушди соҳибкории хурд дар минтақаҳо имкониятҳои зиёд фароҳам оварад. Яке аз нишондиҳандаҳои муҳими пешрафти иқтисодӣ беҳтар шудани сатҳи зиндагии аҳолӣ ва коҳиш ёфтани сатҳи камбизоатӣ мебошад. Бо рушди иқтисодиёт, зиёд шудани ҷойҳои корӣ, афзоиши музди меҳнат ва татбиқи барномаҳои иҷтимоӣ вазъи иқтисодии қисми зиёди аҳолӣ беҳтар гардид. Давлат барои рушди маориф, тандурустӣ, сохтмони муассисаҳои иҷтимоӣ ва дастгирии гурӯҳҳои ниёзманд маблағҳои муайян равона мекунад. Дар маҷмӯъ, дар даврони истиқлолият Ҷумҳурии Тоҷикистон аз марҳилаи барқарорсозии иқтисодиёти пас аз буҳрон ба марҳилаи рушди устувортар гузашт. Энергетика, саноат, кишоварзӣ, нақлиёт, соҳибкорӣ, савдо, бонкдорӣ ва сайёҳӣ аз ҷумлаи самтҳое мебошанд, ки дар онҳо тағйироти назаррас ба амал омадааст. Истиқлолияти давлатӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон имконият фароҳам овард, ки иқтисодиёти миллии худро мустақилона ташаккул диҳад ва сиёсати иқтисодии ба манфиатҳои миллӣ мувофиқро пеш барад. Сохтмони иншооти бузурги энергетикӣ ва нақлиётӣ, рушди саноат ва кишоварзӣ, дастгирии соҳибкорӣ, ҷалби сармоягузорӣ, густариши савдои хориҷӣ ва рушди инфрасохтор аз муҳимтарин натиҷаҳои даврони истиқлолият мебошанд. Ҳамаи ин дастовардҳо барои таҳкими истиқлолияти иқтисодӣ, баланд бардоштани иқтидори истеҳсолии кишвар ва беҳтар намудани сатҳи зиндагии мардум заминаи муҳим фароҳам меоранд. Бо идомаи ислоҳоти иқтисодӣ, истифодаи самараноки захираҳои табиӣ ва рушди технологияҳои муосир Ҷумҳурии Тоҷикистон метавонад минбаъд низ мавқеи иқтисодии худро таҳким бахшад. Истиқлолият барои Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо рамзи озодӣ ва соҳибихтиёрӣ, балки заминаи асосии рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар мебошад. Дар давоми солҳои соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон ба дастовардҳои назаррас ноил гардида, барои рушди минбаъдаи иқтисоди миллӣ ва беҳтар намудани сатҳи зиндагии мардум заминаҳои устувор фароҳам овард. Имрӯз ҳар як шаҳрванди кишвар бояд истиқлолиятро ҳамчун неъмати бебаҳо қадр намуда, барои таҳкими сулҳу субот, рушди иқтисодӣ ва ободии Ватан саҳми худро гузорад. Зеро, Истиқлолияти давлатӣ кафили ояндаи дурахшон, пешрафт ва сарбаландии миллат мебошад. Бигзор Тоҷикистони соҳибистиқлоли мо ҳамеша ободу осуда ва пешрафта бошад! Сафарзода А. М. – н.и.и., х.п.и. шуъбаи назарияи иқтисод ва таҳқиқоти институтсионалии Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Аз эълон гардидани Истиқлолияти давлатии кишвар имсол 35 сол сипарӣ мешавад ва аз ин рӯ, соли 2026 барои Ҷумҳурии Тоҷикистон соли муҳим ва таърихӣ ба шумор меравад. Истиқлолият барои Тоҷикистон натанҳо оғози марҳалаи нави сиёсӣ, балки заминаи ташаккули низоми муосири давлатдорӣ, таҳкими худшиносии миллӣ ва гузариш ба модели нави рушди иқтисодию иҷтимоӣ гардид. 35 соли соҳибистиқлолӣ давраи мураккаб ва ҳамзамон пурмуҳтавои таърихи муосири кишвар мебошад. Тоҷикистон дар ин муддат аз буҳрони шадиди сиёсиву иқтисодии солҳои аввали истиқлол гузашта, тадриҷан ба марҳалаи суботи сиёсӣ, барқарорсозии иқтисодӣ, рушди инфрасохтор ва беҳтар гардидани нишондиҳандаҳои иҷтимоӣ ворид шуд. Имрӯз натиҷаҳои ин давраро метавон тавассути тағйиротҳои мусбии афзоянда дар пешравии иқтисодиёт, аз ҷумла дар соҳаҳои саноат, кишоварзӣ, сохтмон, энергетика, нақлиёт, маориф, илм, бозори меҳнат ва дигар соҳаҳо арзёбӣ кард. Ташккули давлатдории миллӣ ва рушди иқтисодӣ. Яке аз вазифаҳои аввалиндараҷаи солҳои аввали соҳибистиқлолӣ ин ташаккули пояҳои давлатдории миллӣ ва заминаи ҳуқуқии давлати соҳибистиқлол буд. Қабули Конститутсия, ташаккули институтҳои давлатӣ ва ба эътидол омадани вазъи сиёсӣ барои барқарорсозии иқтисодиёт ва гузаштан ба марҳалаи созандагӣ замина фароҳам оварданд. Солҳои аввали истиқлол барои иқтисоди Тоҷикистон бо коҳиши истеҳсолот, тағйирёбии робитаҳои хоҷагидорӣ, кам шудани сармоягузорӣ ва маҳдуд гардидани имкониятҳои молиявӣ ҳамроҳ буданд. Дар давраҳои минбаъда тадриҷан заминаҳои барқарорсозии иқтисодӣ ба вуҷуд омада, рушди истеҳсолот, хизматрасонӣ, соҳибкорӣ ва инфрасохтор ба тағйирёбии сохтори иқтисодиёти миллӣ мусоидат намуданд. Тибқи маълумоти расмӣ, ҳаҷми маҷмуи маҳсулоти дохилӣ (ММД) аз 13,4 млн сомонӣ дар соли 1991 то 176,9 млрд. сомонӣ дар соли 2025 афзоиш ёфта, ҳаҷми он ба ҳар сари аҳолӣ аз 2,5 ҳазор то 14,7 ҳазор сомонӣ расидааст. Дар ин давра рушди миёнаи солонаи иқтисодиёт 7,6 фоизро ташкил додааст. Ин нишондиҳандаҳо аз афзоиши назарраси фаъолияти иқтисодӣ дар давраи истиқлолият шаҳодат медиҳанд. Ҳамзамон, барои марҳалаи минбаъда баланд бардоштани сифати рушди иқтисодӣ, диверсификатсияи истеҳсолот, афзоиши маҳсулнокии меҳнат, рушди бахши хусусӣ ва ҷалби сармоягузорӣ ба соҳаҳои дорои арзиши иловашудаи баланд аҳамияти калидӣ пайдо мекунанд. Саноат ва энергетика. Саноатикунонии босуръат яке аз ҳадафҳои стратегии рушди Тоҷикистон мебошад. Дар солҳои истиқлолият иқтидори истеҳсолии кишвар васеъ гардида, шумораи корхонаҳои саноатӣ аз 2308 корхона дар соли 1991 ба зиёда аз 3700 корхона расидааст. Дар нимсолаи якуми соли 2026 ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ ба 33767,2 млн. сомонӣ расида, нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 14,1% зиёд шудааст. Аз ҷумла, ҳаҷми истеҳсолоти саноати коркард 17534,1 млн сомониро ташкил дода, суръати афзоиши он ба 26% расидааст. Афзоиши саноати коркард аҳаммияти махсус дорад, зеро коркарди ашёи хом дар дохили кишвар метавонад ба афзоиши арзиши иловашуда, таъсиси ҷойҳои корӣ ва васеъ гардидани имкониятҳои содиротӣ мусоидат намояд. Дар баробари ин, энергетика ҳамчун яке аз заминаҳои асосии рушди иқтисодӣ ва саноатикунонӣ аҳаммияти стратегӣ дорад. Дар давраи истиқлолият як қатор иншооти муҳими энергетикӣ, аз ҷумла неругоҳҳои барқии обии (НБО) «Сангтуда-1», «Сангтуда-2», «Помир-1», Маркази гармидиҳии барқии «Душанбе-2» ба истифода дода шуда, НБО «Норак» таҷдид гардид. Захираҳои гидроэнергетикии Тоҷикистон 527 млрд. кВт·соат дар як сол арзёбӣ мешаванд. Истифодаи ин имкониятҳо барои таъмини аҳолӣ ва корхонаҳо бо неруи барқ, рушди саноат ва густариши ҳамкориҳои минтақавӣ аҳамияти калон дорад. Инфрасохтори нақлиётӣ. Яке аз самтҳои дигари рушди Тоҷикистон дар давраи истиқлолият ташаккули инфрасохтори муосири нақлиётӣ ва раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ мебошад. Бо назардошти кӯҳсор будани бештари ҳудуди кишвар, сохтмони роҳҳо, пулҳо ва нақбҳо аҳамияти махсус дорад. Дар ин давра, дар кишвар зиёда аз 2408 км роҳҳои автомобилгард, 405 пул ва 5 нақби нақлиётӣ сохта ва таҷдид карда шудаанд. Раванди рушди инфрасохтор дар марҳалаи минбаъда низ идома ёфта, дар соли 2026 сохтмон ва таҷдиди 300 км роҳҳои автомобилгард бо арзиши умумии 3 млрд сомонӣ пешбинӣ шудааст. Тибқи маълумоти пешниҳодшуда, аз қаламрави Тоҷикистон 10 роҳравҳои байналмилалии нақлиётӣ мегузарад, ки рушди онҳо метавонад мавқеи кишварро дар низоми нақлиётӣ ва логистикии минтақа таҳким бахшад. Тавсеа ва навсозии инфрасохтори нақлиётӣ на танҳо алоқаи байни минтақаҳои кишварро беҳтар намуда, дастрасии онҳоро ба бозорҳо осон мекунад, балки барои рушди тиҷорат, логистика, сайёҳӣ ва густариши ҳамкориҳои минтақавӣ низ имкониятҳои бештар фароҳам меорад. Дар марҳалаи минбаъда самаранок истифода бурдани инфрасохтори бунёдшуда, рушди марказҳои логистикӣ ва пайвастани роҳҳои миллӣ ба роҳравҳои байналмилалии нақлиётӣ аҳамияти бештар пайдо мекунад. Маориф, илм ва сармояи инсонӣ. Рушди устувори иқтисодӣ ба сатҳи сармояи инсонӣ ва иқтидори илмии кишвар вобастагии мустақим дорад. Аз ин рӯ, маориф ва илм дар давраи истиқлолият ба самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ табдил ёфтаанд. Агар дар оғози Истиқлолият дар кишвар 13 муассисаи таҳсилоти олии касбӣ фаъолият мекард, пас то ин давра шумораи онҳо ба 48 расидааст. Шумораи донишҷӯён низ аз 69,3 ҳазор нафар дар соли 1991 ба 214,7 ҳазор нафар дар соли 2024 афзоиш ёфтааст. Маблағгузории илм низ назаррас зиёд шуда, хароҷоти буҷети давлатӣ барои илм аз 18,1 ҳазор сомонӣ дар соли 1991 то 156 551,9 ҳазор сомонӣ дар соли 2024 расидааст. Ҳаҷми иҷрои корҳои илмӣ-техникӣ низ нисбат ба соли 1991 тақрибан 2434 маротиба афзоиш ёфтааст. Ин равандҳо аз густариши заминаи илмӣ-таълимӣ шаҳодат медиҳанд. Ҳамзамон, дар марҳалаи минбаъда баланд бардоштани сифати таҳсилот, рушди таҳқиқоти илмӣ, дастгирии олимони ҷавон ва пайвастани илм бо истеҳсолот аҳамияти бештар пайдо мекунанд. Аҳолӣ, бозори меҳнат ва сатҳи зиндагӣ. Дар 35 соли истиқлолият нишондиҳандаҳои демографӣ ва иҷтимоии Тоҷикистон низ тағйироти назаррасро аз сар гузаронидаанд. Ба ҳолати 1 январи соли 2026 шумораи аҳолии доимии ҷумҳурӣ ба 10,721 млн нафар расида, нисбат ба соли 1991 тақрибан 94,7% зиёд шудааст. Афзоиши шумораи аҳолӣ бо зиёд шудани иқтидори меҳнатии кишвар ҳамроҳ буда, захираҳои меҳнатӣ аз 2526 ҳазор нафар дар соли 1991 то 5982 ҳазор нафар дар соли 2024 афзоиш ёфтанд. Ҳамин тариқ, онҳо дар ин давра тақрибан 2,4 баробар зиёд шудаанд. Шумораи аҳолии машғул дар иқтисодиёт низ аз 1971 ҳазор то 2747,8 ҳазор нафар расидааст, ки афзоиши 39,4 %-ро нишон медиҳад. Фарқияти суръати афзоиши захираҳои меҳнатӣ ва шумораи машғулон нишон медиҳад, ки истифодаи самараноки нерӯи инсонӣ яке аз вазифаҳои муҳими марҳалаи минбаъда мебошад. Таъсиси ҷойҳои кори босифат, рушди соҳибкорӣ, баланд бардоштани тахассуси кормандон ва мутобиқ намудани малакаҳои қувваи корӣ ба талаботи иқтисоди муосир метавонанд барои истифодаи самараноки иқтидори демографии кишвар мусоидат кунанд. Яке аз нишондиҳандаҳои муҳими тағйироти иҷтимоӣ коҳиши сатҳи камбизоатӣ мебошад. Тибқи маълумоти Бонки ҷаҳонӣ, сатҳи камбизоатӣ аз 55 % дар соли 2010 то тақрибан 14,8 % дар соли 2025 коҳиш ёфтааст. Ҳангоми истифодаи меъёри миллии камбизоатӣ дар соли 2024 ин нишондиҳанда 19,9% буд. Дар маҷмӯъ, афзоиши аҳолӣ ва захираҳои меҳнатӣ, зиёдшавии шуғл ва коҳиши камбизоатӣ аз беҳтар шудани нишондиҳандаҳои иҷтимоию иқтисодӣ шаҳодат медиҳанд. Ҳамзамон, масъалаи таъмини шуғли самаранок ва баланд бардоштани даромадҳои воқеии аҳолӣ нишондиҳандаҳои муҳим боқӣ мемонанд. Нақши занон ва фарҳанг дар даврони соҳибистиқлолӣ. Дар давраи истиқлолият иштироки занон дар фаъолияти иқтисодӣ ва иҷтимоӣ, аз ҷумла, дар соҳаҳои гуногуни истеҳсолот, илм, маориф, тандурустӣ, фарҳанг, соҳибкорӣ ва ҳаёти ҷамъиятӣ васеъ гардида, барои баланд бардоштани нақши онҳо дар рушди ҷомеа як қатор тадбирҳои давлатӣ амалӣ шудаанд. Дар ин давра зиёда аз 60 санади меъёрии ҳуқуқӣ қабул гардида, барномаҳои давлатӣ оид ба рушди соҳибкории занон ва омодасозии кадрҳои роҳбарикунанда амалӣ шудаанд. Имрӯз тақрибан 42 % донишҷӯёни муассисаҳои таҳсилоти олии кишварро духтарон ташкил медиҳанд. Ҳиссаи занон дар соҳаҳои иҷтимоӣ ва илм низ назаррас буда, аз ҷумла дар соҳаи тандурустӣ 71 %, дар маориф тақрибан 73 %, дар соҳаи фарҳанг 47%, дар байни олимон 37 %-ро ташкил медиҳад. Ҳамзамон, ҳиссаи занон дар фаъолияти соҳибкорӣ 28 %, дар хизмати давлатӣ 25,2 % ва дар мақомоти роҳбарикунанда 18,8 % мебошад. Ин нишондиҳандаҳо аз васеъ гардидани иштироки занон дар соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа шаҳодат медиҳанд. Истиқлолияти давлатӣ ҳамзамон ба таҳкими худшиносии миллӣ, рушди забони давлатӣ, эҳёи анъанаҳо, омӯзиши таърих ва муаррифии мероси фарҳангии тоҷикон имкониятҳои бештар фароҳам овард. Ёдгориҳои таърихию фарҳангӣ, манзараҳои кӯҳӣ ва захираҳои табиии кишвар барои рушди сайёҳӣ ва муаррифии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ имкониятҳои назаррас доранд. Мавқеи Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ. Дар давраи истиқлолият Тоҷикистон сиёсати хориҷии мустақили худро ташаккул дода, дар ҳалли масъалаҳои муҳими минтақавӣ ва ҷаҳонӣ иштироки фаъолона дорад. Масъалаҳои марбут ба об, пиряхҳо, тағйирёбии иқлим, ҳифзи муҳити зист ва рушди устувор аз самтҳои муҳими ташаббусҳои байналмилалии кишвар ба шумор мераванд. Мавқеи Тоҷикистон дар масъалаҳои об ва тағйирёбии иқлим бо хусусиятҳои табиии кишвар, аз ҷумла мавҷудияти захираҳои бузурги обӣ ва пиряхҳо, алоқаманд аст. Дар шароити тағйирёбии иқлим ин масъалаҳо на танҳо аҳамияти миллӣ, балки аҳамияти минтақавӣ ва ҷаҳонӣ пайдо мекунанд. Аз ин нуқтаи назар, сиёсати хориҷӣ дар давраи истиқлолият тадриҷан ба яке аз воситаҳои муаррифии манфиатҳои миллӣ ва иштироки Тоҷикистон дар ташаккули рӯзномаи байналмилалии рушди устувор табдил ёфтааст. Ҳамин тариқ, 35 соли Истиқлолияти давлатӣ барои Тоҷикистон давраи ташаккули давлатдории муосир, барқарорсозӣ ва рушди иқтисодӣ, густариши инфрасохтор ва тағйироти назарраси иҷтимоӣ гардид. Афзоиши ММД, рушди саноат ва энергетика, тавсеаи инфрасохтори нақлиётӣ, рушди илм ва маориф, коҳиши камбизоатӣ ва васеъ гардидани иштироки занон аз муҳимтарин тағйироти ин давра мебошанд. Дар баробари ин, дастовардҳои бадастомада заминаи марҳалаи нави рушдро фароҳам меоранд. Баланд бардоштани сифати рушди иқтисодӣ, афзоиши маҳсулнокии меҳнат, ташкили ҷойҳои кори босифат, рушди илм ва инноватсия, рақамикунонии иқтисодиёт, баланд бардоштани рақобатпазирии маҳсулоти ватанӣ ва истифодаи самараноки захираҳои табиӣ аз самтҳои муҳими оянда ба шумор мераванд. Аз ин рӯ, таҷрибаи 35 соли Истиқлолият на танҳо натиҷаи роҳи тайшуда, балки заминаи муайян намудани ҳадафҳо ва афзалиятҳои марҳалаи нави рушди Тоҷикистон мебошад. Рауфӣ Ф.А. – н.и.и., ходими пешбари илмии шуъбаи таҳқиқоти инфрасохтори Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Истиқлолияти давлатӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон марҳилаи нави рушди сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангию иҷтимоиро оғоз намуд. Дар давоми 35 соли соҳибистиқлолӣ кишвар барои таҳкими давлатдорӣ, рушди иқтисоди миллӣ ва беҳтар намудани сатҳи зиндагии аҳолӣ барномаҳои муҳими созандагиро амалӣ кард. Дар ин раванд, рушди инфрасохтори нақлиётӣ яке аз самтҳои муҳимми сиёсати давлатӣ ба ҳисоб меравад. Тоҷикистон бо дарназардошти мавқеи ҷуғрофӣ, кӯҳсор будани бештари ҳудуд ва дур будан аз роҳҳои баҳрӣ ба рушди роҳҳои автомобилгард, нақбҳо, пулҳо, фурӯдгоҳҳо, роҳи оҳан ва дигар иншооти нақлиётӣ эҳтиёҷ дорад. Аз ин рӯ, бунёд ва таҷдиди ин инфрасохтор на танҳо барои равуои шаҳрвандон, балки барои рушди савдо, саноат, сайёҳӣ ва муносибатҳои иқтисодии байналмилалӣ аҳамияти бузург дорад. Ҳоло дар тобеияти Вазорати нақлиёти мамлакат 14 308 километр роҳи мошингард қарор дорад, аз ҷумла: 3340,5 километр роҳҳои аҳаммияти байналмилалӣ, 2400 — аҳамияти ҷумҳуриявӣ ва 8859 километр аҳамияти маҳаллӣ. Тибқи маълумоти расмӣ, дар давоми тахминан 30 соли истиқлолият дар доираи 57 лоиҳаи давлатии сармоягузорӣ маблағи зиёда аз 2,2 миллиард доллари ИМА ҷалб гардида, роҳу иншооти зиёд сохта ва таҷдид карда шуданд. Рушди роҳҳои автомобилгард, нақб ва пулҳо. Роҳҳои автомобилгард яке аз самтҳои асосии рушди инфрасохтори нақлиёт дар солҳои соҳибистиқлолӣ ба ҳисоб меравад. Дар ин давра роҳҳои нав сохта шуда, бисёре аз масирҳои мавҷуда таъмиру таҷдид гардиданд. Бо мақсади беҳтар намудани робитаи байни минтақаҳои мамлакат ва баромадан ба бозорҳои минтақавӣ роҳҳои байналмилалӣ ва ҷумҳуриявӣ, аз ҷумла масирҳои Душанбе – Чаноқ, Душанбе – Хуҷанд, Душанбе – Кӯлоб, Душанбе – Бохтар ва дигар самтҳои муҳим мавриди истифода қарор гирифтанд. Ин имконият фароҳам овард, ки рафтуомади аҳолӣ осонтар шуда, интиқоли молу маҳсулот бо маром сурат гирад ва барои рушди соҳибкорӣ заминаи мусоид гузошта шавад. Сохтмони нақб ва пулҳо низ бо дарназардошти шароити кӯҳии Тоҷикистон аз дастовардҳои муҳимми соҳа аст. Пеш аз соҳибистиқлолӣ бисёре аз минтақаҳои мамлакат дар фасли зимистон бо мушкилоти ҷиддии нақлиётӣ рӯ ба рӯ мешуданд. Бунёди нақб ва пулҳо ин мушкилотро ба таври назаррас коҳиш дод. Бино ба маълумоти расмӣ, дар давраи зикршуда 5 нақби асосии автомобилгард (аз ҷумла "Истиқлол" (4996 метр дарозӣ), "Шаҳристон" (5253), "Хатлон" (4450), "Озодӣ" (2223), "Дӯстӣ" (1047)), инчунин нақбҳои иловагӣ сохта шуданд. Бахусус, нақби «Шаҳристон» ва роҳҳои муосири масири Душанбе – Хуҷанд вобастагии ҳаракати нақлиётро аз шароити обу ҳаво коҳиш доданд. Дар баробари ин, тахминан 325-355 адад пул сохта шуд (аз ҷумла 30 адад танҳо соли 2025, аз ҷумла бузургтарин пул дар кишвар дар болои обанбори НБО “Роғун”, бо дарозии 920 метр). Инчунин 4 эстакада (2 сеошёна ва 2 дуошёна) бунёд гардиданд, ки ба пайвастани маҳалҳои аҳолинишин ва равобити беҳтари нақлиётӣ мусоидат карданд. Пешрафти нақлиёти ҳавоӣ ва роҳи оҳан. Рушди соҳаи авиатсияи гражданӣ дар солҳои истиқлолият боис ба таҷдиди фурӯдгоҳҳои байналмилалӣ ва дохилӣ гардида, барои қабули ҳавопаймоҳои муосир шароити мувофиқ фароҳам овард. Фурӯдгоҳҳо: 4 фурудгоҳи байналмилалӣ (Душанбе, Хуҷанд, Кӯлоб, Қурғонтеппа) таҷдиду азнавсозӣ шуданд, ки дар миёни онҳо Фурӯдгоҳи байналмилалии Душанбе ҳамчун маркази муҳимми нақлиётӣ дар пайвастани Тоҷикистон бо кишварҳои хориҷӣ нақши калидӣ дорад. Фаъолияти ширкатҳои ҳавопаймоии миллию хусусӣ ва зиёд шудани хатсайрҳои байналмилалӣ, барои муҳоҷирати меҳнатӣ, сайёҳӣ ва тиҷорат муҳим арзёбӣ мешаванд. Роҳи оҳан: Дар солҳои соҳибистиқлолӣ тахминан 219 километр роҳи оҳани нав сохта шуда, барои нигоҳдорӣ, таҷдид ва беҳтар кардани ин бахш тадбирҳо андешида шуданд, зеро он дар интиқоли молҳои саноатӣ, маҳсулоти кишоварзӣ ва масолеҳи сохтмонӣ нақши барҷаста дорад. Тақвияти робитаҳои роҳи оҳан бо кишварҳои ҳамсоя барои рушди савдои хориҷӣ ва дастрасӣ ба бозорҳои нави минтақавӣ имкониятҳои нав фароҳам меорад. Нишондиҳандаҳои соли 2025-уми соҳа нишон медиҳад, ки дар соҳаи нақлиёт 14 лоиҳаи сармоягузорӣ ба маблағи 11,7 миллиард сомонӣ амалӣ шуд. Дар натиҷа, тавассути ҳама намуди нақлиёт 155 миллион тонна бор ва 1,1 миллиард мусофир кашонида шуд (нисбат ба соли 2024 мутаносибан 15,2% ва 11% зиёд). Нақши инфрасохтори нақлиётӣ ва сайёҳӣ дар рушди иқтисод ва иҷтимоиёт. Соҳаи нақлиёт дар ҳамкорӣ бо дигар бахшҳои хоҷагии халқ омили асосии рушди иқтисоди миллӣ маҳсуб мешавад. Он ба пешрафту рушди соҳаҳои кишоварзӣ, саноат ва тиҷорат мусоидат менамояд. Беҳтар шудани робитаҳои байниминтақавӣ ба истеҳсолкунандагон имкон медиҳад, ки маҳсулотро сари вақт ба бозор пешниҳод намуда, хароҷоти интиқоли молро кам кунанд. Дар баробари ин, рушди нақлиёт ва инфрасохтор бахши сайёҳиро низ ба таври назаррас тавсеа мебахшад. Мавзеъҳои зебою таърихии Тоҷикистон бо роҳҳои муосир ва фурӯдгоҳҳо ба осонӣ барои сайёҳони дохилию хориҷӣ дастрас мегарданд. Рушди ширкатҳои сайёҳӣ: Дар се соли охир (2023–2025) 200 ширкати сайёҳии бо иҷозатнома фаъол шудааст (94 адад дар шаҳри Душанбе, 42 адад дар вилояти Суғд, 35 адад дар ВМКБ ва 18 адад дар вилояти Хатлон). Ҳукумати мамлакат алҳол лоиҳаи васеъ кардани иншооти зерсохтори сайёҳӣ (меҳмонхона, маҷмааҳои хурди пазироӣ дар ҳавои кушод, ҳоҷатхонаҳо дар роҳҳо)-ро дар назар дорад. Омори сайёҳӣ: Дар 6 моҳи соли 2026 теъдоди сайёҳони хориҷии ба кишвар омада ба 889,4 ҳазор нафар расид (нисбат ба соли гузашта 16,7% зиёд). Аз ҷумла: 510,4 ҳазор нафар аз Ҷумҳурии Ӯзбекистон, 175,8 – Федератсияи Россия ва 89 ҳазор кас аз Ҷумҳурии Қирғизистон. Ҳадафи Давлату Ҳукумати мамлакат он аст, ки то охири соли равон шумораи сайёҳони хориҷӣ аз 2 миллион нафар зиёд гардад. Бо ин мақсад, Ҳукумати кишвар 15 августи соли 2026 Барномаи рушди сайёҳӣ барои солҳои 2027–2030-ро тасдиқ кард. Барои ин давра 273,4 миллион сомонӣ равона мешавад, ки аз ин 45% (123,5 миллион сомонӣ) маҳз ба сохтани зерсохтори нав (нуқтаҳои қабули гардишгарон, беҳдошти иншооти сарироҳӣ ва хатсайрҳои кӯҳӣ) пешбинӣ шудааст. Ҳамчунин, рушди ин соҳа ба баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ таъсир мерасонад. Сокинони деҳот ва ноҳияҳои дурдаст имкон пайдо мекунанд, ки ба марказҳои маъмурӣ, муассисаҳои таълимӣ ва тиббӣ бе монеа дастрасӣ пайдо намоянд. Сохтмони иншооти нақлиётӣ ҳамзамон бо фароҳам овардани ҷойҳои нави корӣ ба рушди иқтисоди маҳаллӣ мусоидат мекунад. Рушди соҳаи обтаъминкунӣ ва беҳдошт. Гузашта аз ин, дар тӯли 35 соли соҳибистиқлолӣ соҳаи обтаъминкунӣ ва беҳдошт яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати Ҳукумати кишвар маҳсуб гардида, дар ин ҷода низ пешравиҳои назаррас ба даст омаданд. Бо дарназардошти он ки об манбаи асосии ҳаёт ва рушди устувор аст, тадбирҳои зерин амалӣ карда шуданд: 1. Қабули барнома ва стратегияҳои давлатӣ Дар ин давра як қатор барномаҳои мақсадноки давлатӣ, аз ҷумла «Барномаи беҳсозии таъминоти аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо оби тозаи нӯшокӣ» ва лоиҳаҳои муҳимми сармоягузории байналмилалӣ таҳия ва амалӣ гардиданд. Ҳадафи асосии барномаҳо таъмини дастрасии аҳолии шаҳру деҳот ба оби тозаи бехатари нӯшокӣ ва беҳтар кардани шароити санитарӣ маҳсуб меёфт. 2. Таъмири инфрасохтори фарсуда ва бунёди иншооти нав Дар бисёре аз шаҳру ноҳияҳои мамлакат хати оби нӯшокӣ, пойгоҳҳои обкашӣ ва иншооти тӯҳфашуда аз нав барқарор ва муҷаҳҳаз карда шуданд. Бо дастгирии созмонҳои молиявии байналмилалӣ (Бонки ҷаҳонӣ, Бонки Осиёии рушд, Бонки исломии рушд ва ғайра) даҳҳо лоиҳаи бузурги обтаъминкунӣ дар маркази вилоят, шаҳр ва ноҳияҳои дурдаст амалӣ шуданд, ки садҳо ҳазор сокинро бо оби босифат таъмин менамоянд. 3. Ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон дар соҳаи об Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ташаббусҳои созандаю умумиҷаҳонӣ дар соҳаи об («Соли байналмилалии оби тоза, 2003», Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои ҳаёт, 2005–2015», Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, 2018–2028» ва пешниҳоди соли 2025 ҳамчун Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо) на танҳо масъалаҳои обу экологии ҷаҳонро пеш бурданд, балки таваҷҷӯҳи ҷомеаи ҷаҳониро ба ҳалли мушкилоти оби тоза дар дохили кишвар низ ҷалб намуда, барои ҷалби сармоягузориҳо мусоидат карданд. 4. Беҳтар гардидани сатҳи дастрасии аҳолӣ ба оби тоза Агар дар солҳои аввали истиқлолият ва бӯҳрони иқтисодӣ аксари деҳот ва ҳатто баъзе шаҳрҳо бо мушкилоти ҷиддии набуди оби тоза рӯ ба рӯ буданд, дар айни замон сатҳи таъминоти аҳолӣ бо оби нӯшокӣ сол ба сол беҳтар шуда, даҳҳо деҳоти дурдаст бо системаҳои нави обёрӣ ва оби нӯшокии худҷорӣ ё барқӣ таъмин гардидаанд. Дурнамо ва вазифаҳои оянда. Бо вуҷуди дастовардҳои назаррас, соҳаи нақлиёт ҳанӯз ба сармоягузории бештар, истифодаи технологияҳои муосир ва таҷдиди минбаъда ниёз дорад. Дар оянда самтҳои зерин аҳаммияти хоса пайдо хоҳанд кард: рақамигардонии соҳаи нақлиёт ва беҳтар кардани хизматрасонии мусофирбарӣ; навсозии техника ва баланд бардоштани сатҳи бехатарии ҳаракат; рушди нақлиёти экологӣ ва таҳкими робитаҳои байналмилалӣ; нигоҳдорӣ ва таъмири саривақтии роҳҳои мавҷуда баҳри таъмини устувории инфрасохтор. Дар маҷмуъ, бунёду таҷдиди роҳ, нақб, пул ва фурӯдгоҳҳо кафили таҳкими давлатдорӣ ва рушди устувори иқтисодии мамлакат мебошанд. Дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ нишон медиҳанд, ки идомаи ин раванд, ки дорои аҳаммияти стратегӣ аст, метавонад дар оянда мавқеи кишварро ҳамчун ҳалқаи муҳимми нақлиётӣ дар минтақаи Осиёи Марказӣ боз ҳам устувор намояд. РАҲМОН Юсуф Азим, мудири шуъбаи таҳқиқоти инфрасохтории Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ, номзади илмҳои иқтисодӣ

Тамошои дастаҷамъонаи ходимони илмӣ ва кормандони Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон аз рафти мулоқоти Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо кормандони соҳаи маориф бахшида ба Рӯзи Дониш

Имрӯз, дар Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бахшида ба таҷлили 35-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки ходимони илмии муассиса семинари илмӣ-назариявии навбатӣ дар мавзуи мубрам баргузор гардид. Чорабинии илмиро директори муассиса, доктори илмҳои иқтисодӣ Бобозода Комил Олимҷон ҳусни ифтитоҳ бахшида, оид ба дастовардҳои даврони соҳибистиқлолият ибрози ақида намуд. Баъдан, роҳбари семинари илмӣ-назариявии доимоамалкунандаи Институт, узви вобастаи АМИТ, сарходими илмии шуъбаи иқтисоди рақамӣ ва инноватсия, доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор Саидмуродзода Лутфулло баромад намуда, таъкид намуданд, ки дар даврони соҳибистиқлоли давлатӣ, соҳаи илм рӯ ба рушд ниҳодааст. Иброз намуданд, ки яке аз роҳҳои расидан ба ҳадафҳои стратегии кишвар ин рушди илм маҳсуб меёбад. Сипас, сухан барои ироаи маърузаи илмӣ ба сарходими илмии шуъбаи бозорҳои молиявӣ ва идоракунии лоиҳаҳои сармоягузорӣ, доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор Шариф Раҳимзода дар мавзуи "Рушди минбаъдаи дарозмуддати иқтисодиёти Тоҷикистон: афзалиятҳои стратегӣ ва механизмҳои татбиқи онҳо" дода шуд. Олими барҷастаи соҳаи илм Шариф Раҳимзода зимни баёни мавзуи мубрам таъкид ба он намуданд, ки имрӯз муассисаҳои илмӣ тамоми имкониятҳои илмӣ-таҳқиқотҳоро доранд. Дар ин замина, рушди минбаъдаи дарозмуддати иқтисодиёт яке аз вазифаҳои пурмаҳсул ба ҳисоб меравад. Баромадкунанда оид ба тамоюлҳои муосир ва натиҷаҳои рушди иқтисодиёт (марҳилаҳои асосии рушд, таҳлили тамоюлҳои макроиқтисодӣ, натиҷаҳои татбиқи ҳадафҳои стратегии кишвар), маҳдудиятҳо ва хатарҳои модели мавҷудаи рушди иқтисодиёт, инчунин афзалиятҳои стратегии рушди минбаъдаи иқтисодиёт ва механизмҳои иқтисодии татбиқи онҳо зикр намуданд. Семинари илмӣ-назариявии доимоамалкунанда бо баҳсу музокирот дар сатҳи баланди илмӣ хотима гардид.

Имсол мардуми сарбаланди Тоҷикистон ҷашни 35-умин солгарди Истиқлолияти давлатии худро бо шукуҳу шаҳомат ҷашн мегирад. Дар ин солҳо дар таърихи мардуми тоҷик, ки дар он асосҳои давлатдории навин, якпорчагӣ ва ягонагии худро пайдо карданд, солҳои душвортарини барқароркунӣ, табдилдиҳӣ ва рушди муносибатҳои нав дар зиндагии мардум буданд. Ҳодисаҳое, ки аз сари мардуми тоҷик гузашт, ба андозае асосҳои ҳаёти онро такон доданд, ки баъзеҳо ба ҳуқуқи таърихии мустақил мавҷуд доштани тоҷикон, ҳамчун як халқи соҳибтамаддун, дар заминаи тафаккури бегонагон, рад мекарданд. Албатта ин гуна шубҳаҳо дар тамоми рафти таърихи миллати тоҷик вуҷуд доштанд. Ташаккули халқи тоҷик муддати тӯлонии таърихи бисёрҳазорсолаи муборизаи миллати тоҷик алайҳи қувваҳои мухталифи забткунанда мегузашт, ки онҳо бо ҳар восита мавҷудияти миллати тоҷикро зери шубҳа нигоҳ медоштанд. Бояд гуфт, ки аз ҳама муҳим он аст, ки хиради халқро нобуд кардан имкон надошт. Зеро, он ҳар замон аз нав эҳё мегардид. Фарзандони барӯманд ва нобиғаҳои он - Рӯдакӣ, Сино, Фирдавсӣ, Ҳофиз, Саъдӣ, Имом Бухорӣ, Имоми Аъзам, Мавлонои Балхӣ ва бисёре аз дигарон буданд, ки бидуни онҳо таърихи тамаддуни инсоният тасаввур карда намешавад. Ҳар як миллат бо ёдгориҳои қадимии худ ба монанди аҳромҳо ва шакли меъмориашон боқӣ мондаанд. Масалан, арабҳо маънавиёти тамоман навро ба миён оварданд, ки онро тоҷикон тавонистанд бо асарҳои гаронбаҳои нобиғаҳои худашон абадӣ созанд. Бо назми классики тоҷик, ки бо ҳикмату маънавиёти баланд омехта шуда буданд, дар қуллаҳои баланди тамаддуни инсоният қарор гирифтанд. Агар ба таърихи тоҷикон назар афканем, мебинем, ки онҳо аз халқҳои қадимтарини ҷаҳон буда, қарнҳо инҷониб дар Осиёи Марказӣ зиндагӣ мекарданд ва ворисони ориёиёни қадим буданд. Тоҷикистон имрӯз роҳи мустақили инкишофи сиёсиву иқтисодӣ ва иҷтимоиву маънавиро пеш гирифта, ба аслҳои озодии сухан, озодии виҷдон ва гуногунандешӣ, ки аз ҷумлаи асосҳои давлати демократӣ мебошанд, арҷ мегузорад. Бо шарофати истиқлолият дар арсаи ҷаҳон мартабаи Тоҷикистон пайваста боло рафта, ташаббусҳои кишвари мо ба хотири амнияти мардуми ҷаҳон дар сатҳи байналмилалӣ пазируфта шудаанд. Истиқлолият Тоҷикистонро бо ҷаҳон ва ҷаҳонро бо Тоҷикистон пайванди ногусастанӣ ва ҳамешагӣ бахшидааст. Дарвозаҳои чаҳор самти олам ба рӯи Тоҷикистон боз гардидаанд. Танҳо бо шарофати Истиқлолияти давлатӣ ва заҳмату талошҳои содиқонаи Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мо тавонистем, ки кишварамонро ба оламиён муаррифӣ намоем ва ба сӯи фардои дурахшон сарбаландона пеш равем. Боиси хушнудист, ки дар солҳои Истиқлолияти давлатӣ соҳаҳои муҳими иҷтимоӣ, аз ҷумла, илму маориф, тандурустӣ ва фарҳангу варзиш, ба масири куллан нав ворид шуда, сол аз сол беҳтар гардида истодаанд. Бояд гуфт, ки Истиқлолияти давлатиро дар роҳи худшиносии милливу таърихӣ, эҳёи ойину суннатҳо ва рушди илму адаб метавон марҳалаи дурахшону пурифтихори фарҳангу тамаддуни миллӣ, даврони рушди неруи зеҳнӣ ва эҷодкории мардуми тоҷик арзёбӣ намуд. Маҳз ба шарофати истиқлолият сиришти маънавии миллати тоҷик расмияти сиёсӣ пайдо намудааст. Дастоварди бузургтарини миллат, дар тӯли солҳои истиқлолият, барқарор намудани сулҳу суботи комил ва ваҳдати пойдори миллӣ, таъмини рушди устувори иқтисодиву иҷтимоӣ, таҳкими худшиносиву худогоҳӣ, болоравии ҳисси ватандӯстиву ватандорӣ аст, ки маҳз ба шарофати хиради азалии мардуми соҳибмаърифату фарҳангдӯсти тоҷик ва роҳбари оқилу ғамхори миллат муяссар гардид. Комёб гаштан ба шинохти асолати таърихии миллат, мақому мартаба ва ҷойгоҳи он дар таърихи тамаддуни инсонӣ аз ҷумлаи муҳимтарин самтҳои сиёсати ҳукумат ва давлати Тоҷикистон ба ҳисоб меравад. Ин сиёсати ваҳдатсоз аз бузургдошти таъриху фарҳанги деринаи тоҷикон ва симои барҷастаи фарҳангии он оғоз гардида, барои пешрафт дар роҳи давлатсозиву давлатдории навини тоҷикон фазои мусоид фароҳам овардааст. Бинобар ин, мо бояд ҳамеша аз Истиқлолияти давлатӣ ва Ваҳдати миллӣ, ки аз ҷумлаи муқаддасоти миллати тоҷик мебошанд, шукрона карда, онро чун арзиши бебаҳо ҳифз намоем. Ифтихор аз таърих, фарҳанг, забон ва анъанаҳои наҷибу ҷовидонаи миллат як рукни бисёр муҳим ин Истиқлолияти давлатӣ мебошад. Аз ин хотир, зарур аст, ки насли наврас ва ҷавононро бо суннатҳои воло ва мероси бузурги ниёгонамон шинос намуда, дар зеҳну шуури онҳо ҳисси ифтихори миллӣ, арҷгузорӣ ба суннатҳои гузаштагонамон, эҳтиром ба Истиқлолияти давлатӣ, ҳисси баланди ватандӯстӣ ва ифтихор аз ватани маҳбубамонро пурра гардонем. Тавре мегӯянд, Истиқлолияти давлатӣ ва ваҳдати миллӣ ду боли тавоное ҳастанд, ки Тоҷикистонро ба парвозҳои баланд ҳидоят менамоянд. Пойдории ваҳдати миллӣ ва сулҳу субот дар саросари кишвар ва рушди ҳамаи соҳаҳои иқтисодиёту иҷтимоиёти он дар натиҷаи хизмати бузургу қаҳрамононаи халқи хирадманд ва Сарвари қаҳрамон, сулҳовар ва бунёдкори тоҷик ба воқеият табдил ёфтааст. Хусусан, комёбиҳои соҳаҳои нақлиёт, аз ҷумла, нақлиёти ҳавоии кишвар, дар солҳои истиқлолияти давлатӣ рушди бесобиқа дарёфт намуд. Дар ин солҳо авиатсияи граждании кишвар чандин маротиба табдили сохтор намуда, ба шароити иқтисоди муосир мутобиқ гардидааст. Вобаста ба ин, дар ибтидо, ширкати давлатии авиатсияи граждании «Тоҷикистон» ташкил гардид, ки он баъдтар ба ширкати «Тоҷик Эйр» табдил дода шуд. Дар ин давра дар фазои ҳавоии кишвар дар қатори тайёраҳои истеҳсоли Россия, инчунин тайёраҳои хориҷии «Бойинг» ба парвоз шуруъ намуданд. Марҳилаи нав дар рушди авиатсияи граждании кишвар қабули қарори Ҳукумати Тоҷикистон аз 01.10.2009 сол «Дар бораи таҷдиди сохтори «Тоҷик Эйр»» гардид, ки мутобиқи он Фурудгоҳҳои байналмилалии «Душанбе», «Худжанд», «Кӯлоб» ва «Қӯрғонтеппа» (Бохтар) ва корхонаи давлатии «Тоҷикаэронавигатсия» ташкил карда шуданд. Дар соҳа ду ширкати ҳавопаймоии «Тоҷик Эйр» (давлатӣ) ва «Сомон Эйр» (хусусӣ) фаъолият мекунанд, ки дар қатори онҳо боз 19 ширкатҳои ҳавопаймоии хориҷӣ дар ҳамлу нақли бор ва мусофирон дар сархатҳои байналмилалӣ иштирок менамоянд. Нақлиёти ҳавоӣ дар ҳамлу нақли мусофирон дар самтҳои байналмилалӣ нақши муҳим доранд, ки он зодаи Истиқлолияти давлатии кишвар мебошад. Дар даврони Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, инчунин, ширкати ҳавопаймоии «Тоҷик Эйр», вобаста ба талабот ба самтҳои Хоруғ, Панҷакент, Лахш, Ғарм Кӯлоб, Ховалин-Ишкошим ва Айнӣ парвозҳоро анҷом доданд. Бояд гуфт, ки дар даврони соҳибистиқлолӣ дар кишвар 58 лоиҳаи сармоягузории давлатӣ дар самти сохтмону таҷдиди роҳҳои мошингард ва роҳи оҳан, бунёди инфрасохтори онҳо ва таҳким бахшидани иқтидори техникии соҳа ба маблағи 26,6 миллиард сомонӣ амалӣ гардида, ҳоло корҳо дар ин самт бомаром идома доранд. Бояд гуфт, ки роҳҳои Тоҷикистон ба сифати долони транзитӣ ва иқтисодии Чин-Тоҷикистон-Афғонистон ва Чин-Тоҷикистон-Ӯзбекистон, Туркманистон-Эрон-Туркия-Аврупо, инчунин, Тоҷикистон-Чин-Покистон истифода хоҳанд шуд. Ҳукумати мамлакат тасмим гирифтааст, ки дар ояндаи наздик барои ташаккули долонҳои иқтисодӣ, як қатор лоиҳаҳои афзалиятноки бунёду таҷдиди роҳҳои мошингарди дорои аҳаммияти байналмилалӣ ва ҷумҳуриявиро лоиҳакашӣ ва барои ҷалби сармоя пешниҳод намояд. Бунёди роҳҳои муосир дар ояндаи наздик ба мо имкон медиҳад, ки ба ҳадафи стратегиамон-ба кишвари транзитӣ табдил додани Тоҷикистон ноил шуда, рушди устувори иқтисодӣ ва боз ҳам беҳтар гардидани шароити зиндагии халқамонро таъмин намоем. Дар баробари сохта, ба истифода додани роҳҳои мошингард, тартиби истифодабарии самаранок ва дар ҳолати хуб нигоҳ доштани роҳҳои бунёдгардида, яке аз масъалаҳои муҳим ба ҳисоб меравад. Вобаста ба ин, ҷорӣ намудани механизми назорати рақамии ҳаракати нақлиёти гаронвазн хеле муҳим аст. Илова бар ин, барои пурра ноил гардидан ба ҳадафҳои стратегии кишвар бунёди марказҳои логистикӣ, тақсимоти яклухт ва афзоиш додани шумораи нақлиёти боркаш, аз ҷумла, воситаҳои нақлиёти яхдондор дар ҳамкорӣ бо соҳибкорону сармоягузорон муҳим мебошад. Мирзоева Ҷ. П. – н.и.и., ходими пешбари илмии шуъбаи таҳқиқоти инфрасохтори Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Истиқлоли давлатӣ бузургтарин ва муқаддастарин неъмат, нишонаи олии ҳувияти миллӣ, ифтихор ва номуси ватандорӣ, рамзи ҳастии миллати бостонӣ ва соҳибихтиёру соҳибдавлати тоҷик ва асоси хушбахтиву сарбаландии сокинони Тоҷикистон мебошад. Эмомалӣ Раҳмон Истиқлолияти давлатӣ барои ҳар як миллат муқаддастарин арзиш ба ҳисоб меравад, зеро он ба давлат имконият медиҳад, ки роҳи рушди худро мустақилона муайян созад. Дар давраи истиқлолият асосҳои сиёсӣ, ҳуқуқӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоии Тоҷикистон мустаҳкам гардиданд. Ҳамзамон, кишвар тавонист сиёсати дохилию хориҷии худро мустақилона пеш барад ва самтҳои асосии рушди иқтисоди миллиро мувофиқи манфиатҳои миллӣ муайян кунад. Дар марҳилаҳои гуногуни таърихӣ мардуми тоҷик аз таҷрибаи пешрафтаи давлатсозӣ ва давлатдории ҷаҳон истифода бурда, онро бо фарҳанг ва анъанаҳои миллии худ пайваст намуд. Дар натиҷа, Тоҷикистон ҳамчун давлати мустақил рамзҳои давлатии худ – Нишон, Парчам ва Суруди миллиро қабул кард. Ҳамчунин, Артиши миллӣ ва Қӯшунҳои сарҳадӣ таъсис дода шуданд. Бо дарназардошти манфиатҳои миллӣ ва орзуву ормонҳои мардум, Тоҷикистон роҳи бунёди давлати ҳуқуқбунёд ва дунявиро интихоб намуд. Истиқлолият ба ҳар як халқ имкон медиҳад, ки роҳи рушди худро мустақилона интихоб намуда, арзишҳои миллӣ, забон, фарҳанг ва таърихи худро ҳифз ва таҳким бахшад. Мардуми шарифи Ҷумҳурии Тоҷикистон хуб дарк мекунад, ки Истиқлолият ва озодӣ аз арзишҳои муқаддасу бебаҳои миллӣ ба шумор мераванд ва барои ҳар як шахси ватандӯсту бонангу номус аҳамияти бузург доранд. Аз ин рӯ, ҳифзи Истиқлолият ва таҳкими пояҳои давлатдорӣ вазифаи муҳими ҳар як шаҳрванди кишвар мебошад. Барои мардуми Тоҷикистон Истиқлолият натанҳо як санаи таърихӣ, балки оғози марҳилаи нави давлатдорӣ, эҳёи ҳувияти миллӣ ва таҳкими пояҳои ҷомеаи демократӣ мебошад. Имсол Тоҷикистон 35-солагии Истиқлоли давлатиро ҷашн мегирад. Ин сана барои мо имконияти хубест, ки ба роҳи тайкардаи кишвар назар андозем ва дастовардҳои онро натанҳо аз ҷиҳати таърихию сиёсӣ, балки аз нуқтаи назари иқтисодӣ низ арзёбӣ кунем. Аз ин рӯ, пойдории сулҳу субот, ҳифзи дастовардҳои истиқлолият ва таъмини амнияти кишвар ба яке аз самтҳои муҳимтарини сиёсати давлатии Тоҷикистон табдил ёфааст. Ёдовар аз он мешавем, ки дар чунин шароити мураккабу ҳассос моҳи ноябри соли 1992 дар Қасри Арбоби ноҳияи Бобоҷон Ғафуров Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Ҳодисаву воқеаҳои пурошӯби ибтидои солҳои навадум зарурати таъмини амнияти миллӣ ва давлатӣ, ҳифзи оромиву суботи ҷомеа ва таҳкими пояҳои Истиқлолияти давлатиро ба миён оварданд. Бо қабули ин санади муҳими таърихӣ Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон расман эълон гардид. Тибқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид», 9-уми сентябр ҳамчун Рӯзи Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон муайян гардидааст. Ин иҷлосияи таърихӣ дар ҳаёти сиёсию иҷтимоии кишвар гардиши куллӣ ба вуҷуд оварда, ба арсаи сиёсат шахсиятеро овард, ки фаъолияти минбаъдаи ӯ бо марҳилаҳои муҳими давлатсозӣ ва пешрафти Ҷумҳурии Тоҷикистон пайванди ногусастанӣ дорад. Ин сана, яке аз муҳимтарин ҷашнҳои давлатӣ буда, ҳамасола дар саросари кишвар бо шукуҳу шаҳомати хосса таҷлил карда мешавад. Эълон гардидани Истиқлолияти давлатӣ ба халқи тоҷик имконият фароҳам овард, ки роҳи мустақили сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии худро интихоб намуда, барои бунёди давлати соҳибистиқлол ва рушди минбаъдаи он замина гузорад. Истиқлолият ба мардуми тоҷик имконият фароҳам овард, ки дар фазои озодию осоиштагӣ зиндагӣ намуда, барои ободии Ватан, таҳкими ваҳдат ва рушди минбаъдаи кишвар саъю талош намоянд. Аз рӯзи ба ҳайси Сарвари давлат интихоб гардидани фарзанди барӯманди миллат, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, дар кишвар марҳилаи нави таҳкими пояҳои давлатдорӣ оғоз гардид. Истиқлолият барои миллати тоҷик натанҳо нишонаи пойдории давлату бақои миллат, балки рамзи асолати миллӣ, ҳувият, ормонҳои таърихӣ, шарафу эътибор ва мавқеи шоистаи Тоҷикистон дар ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошад, ки имрӯз Тоҷикистон бо зиёда аз 190 давлати ҷаҳон муносибатҳои дипломатӣ дошта, узви фаъоли Созмони Милали Муттаҳид ва созмонҳои дигари байналмилалӣ мебошад. Маҳз ба шарофати Истиқлолияти давлатӣ мардуми Тоҷикистон имконият пайдо намуданд, ки роҳи мустақили рушди сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии худро интихоб намуда, пояҳои давлатдории миллиро таҳким бахшанд. Зеро даҳсолаҳои охир пешрафти босуръати илму техника ва раванди қувватгирифтаистодаи ҷаҳонишавӣ инсониятро ба муҳити комилан нав ворид намуда, боиси ташаккул ёфтани низоми фарогири равобити сиёсиву иқтисодӣ, иҷтимоиву фарҳангӣ ва иттилоотиву маънавӣ гардидааст. Дар тӯли 35 соли истиқлолият, Тоҷикистон дар самтҳои гуногун ба дастовардҳои назаррас ноил гаштааст. Аз ҷумла, рушди инфрасохтор, сохтмони роҳҳо, неругоҳҳои барқӣ, мактабҳо ва беморхонаҳо ба беҳтар гардидани сатҳи зиндагии аҳолӣ мусоидат намуд. Назаррас аст, ки 35-солагии Истиқлолият барои Тоҷикистон марҳилаи муҳими таърихӣ мебошад. Ин ҷашн натанҳо рамзи озодӣ ва мустақилият, балки нишонаи пешрафт ва умед ба ояндаи дурахшон аст. Дар ин раванд Тоҷикистон роҳи ислоҳоти иқтисодӣ, тағйир додани шаклҳои моликият, ташаккули иқтисодиёти миллӣ ва таъсиси сохторҳои нави идоракуниро пеш гирифта, барои рушди муносибатҳои бозорӣ ва пайвастани иқтисоди миллӣ ба низоми иқтисодии ҷаҳонӣ замина гузошт. Дар даврони Истиқлолият барои мардуми Тоҷикистон имконияти воқеӣ фароҳам овард, ки роҳи рушди минбаъдаи давлат ва ҷомеаро мустақилона муайян намоем, ки хусусиятҳои релефи кӯҳии Тоҷикистон, гуногунии шароити иқлимӣ ва сатҳи нобаробари рушди инфрасохтори нақлиётӣ боиси тафовути минтақавӣ дар рушд ва ҷойгиршавии алоқаҳои нақлиётӣ-иқтисодӣ гардидаанд. Норасоии чунин алоқаҳо дар як қатор шаҳрҳо ва ноҳияҳои кишвар ба рушди соҳаҳои дигари иқтисодиёт таъсири манфӣ расонида, имкониятҳои истифодаи самараноки иқтидорҳои истеҳсолӣ ва захираҳои маҳаллиро маҳдуд менамояд ва сатҳи таъмини алоқаҳои нақлиётӣ-иқтисодӣ бо рушди қувваҳои истеҳсолкунанда ва иқтидори нақлиётии ноҳияҳо робитаи зич дошта, хусусиятҳои релефӣ, иқлимӣ ва иқтисодии минтақаҳо дар ташаккул ва ҷойгиршавии шабакаҳои нақлиётӣ нақши муҳим доранд. Бо назардошти таъмини рушди устувор ва ҷойгиркунии самараноки алоқаҳои нақлиётӣ-иқтисодии Тоҷикистон дар асоси ҷорӣ намудани техника ва технологияи пешқадам, истифодаи самараноки иқтидорҳои нақлиётӣ, беҳтар намудани инфрасохтори роҳу нақлиёт ва рушди ҳамкориҳои байналмилалии нақлиётӣ, шароити мусоид барои таҳкими мавқеи кишвар ҳамчун маркази муҳими транзитӣ фароҳам оварда мешавад. Дар ин замина, мо роҳи бунёди ҷомеаи демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявиро интихоб карда, барои рушди устувор ва пешрафти кишвари азизамон заминаҳои мусоид фароҳам оварем. Бо гузашти 35 сол аз рӯзи эълони Истиқлолияти давлатӣ, метавон бо ифтихор дастовардҳо ва пешрафтҳои назарраси кишварро мавриди таҳлилу баррасӣ қарор дод. Дар ин давра, яке аз нахустин иқдомҳои созандаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон оғоз бахшидан ба сохтмони нақби Анзоб ба шумор мерафт. Сарвари давлат дар татбиқи ин иқдом оғози марҳилаи нави бунёдкориҳо дар самти роҳсозию рушди инфрасохтори коммуникатсионӣ ва яке аз роҳҳои муҳими таъмини пешрафту наҷоти кишварро медид. Дар давоми 35 соли Истиқлолияти давлатӣ Тоҷикистон барои таҳкими давлатдорӣ, рушди иқтисоди миллӣ ва беҳтар намудани сатҳи зиндагии аҳолӣ як қатор барномаҳои муҳими созандагиро амалӣ намуд. Дар ин давра рушди инфрасохтори нақлиётӣ ба яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ табдил ёфт. Бо дарназардошти мавқеи ҷуғрофии кишвар, кӯҳсор будани қисми зиёди ҳудуд ва дур ҷойгир будан аз роҳҳои баҳрӣ, рушди роҳҳои автомобилгард, сохтмони нақбҳо ва пулҳо, инчунин, навсозии фурудгоҳҳо, роҳи оҳан ва дигар иншооти нақлиётӣ барои Тоҷикистон аҳамияти махсус дорад. Соли 2026 барои мардуми шарифи Тоҷикистон ва давлати соҳибистиқлоли тоҷикон соли фаромӯшнашаванда ва таърихӣ ба шумор меравад. Зеро имсол 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон таҷлил гардида, ин санаи муҳим барои бознигарӣ ва арзёбии дастовардҳои кишвар дар даврони истиқлол имконияти муносиб фароҳам меорад. Аз ин рӯ, рушди инфрасохтори нақлиётӣ тавассути бунёд ва таҷдиди роҳҳо ва дигар иншооти нақлиётӣ барои беҳтар намудани ҳаракати шаҳрвандон, рушди савдо, саноат, сайёҳӣ ва таҳкими робитаҳои иқтисодии байналмилалӣ заминаи муҳим фароҳам меорад. Дар ин давра дар соҳаҳои гуногуни иқтисодию иҷтимоӣ, аз ҷумла, дар рушди роҳу нақлиёт ва инфрасохтори коммуникатсионӣ, корҳои созандагию бунёдкорӣ ба таври назаррас вусъат ёфтанд. Чуноне ки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 16 декабри соли 2025, ки дар шаҳри Душанбе ироа гардид, таъкид намуданд, ки барои беҳтар намудани ҳолати роҳу шоҳроҳҳои мошингард ва фароҳам овардани заминаи зарурӣ барои ба кишвари транзитӣ табдил додани Тоҷикистон, татбиқи 16 лоиҳаи сармоягузории давлатӣ идома дорад. Ҳаҷми умумии маблағгузории ин лоиҳаҳо 11,3 миллиард сомониро ташкил медиҳад. Соли 2025-ум дар доираи лоиҳаҳои зикршуда ба маблағи умумии зиёда аз 5,4 миллиард сомонӣ 236 километр роҳҳои мошингард ва иншооти дигари роҳу нақлиёти мутобиқ ба талаботи байналмилалӣ бунёдгардида ба истифода дода шуданд. Роҳҳои Обигарм - Нуробод ва Роғун ба дарозии умумии 87 километр, 109 километр роҳи Қалъаихумб - Ванҷ, 40 километр роҳҳои байналмилалӣ дар вилояти Суғд, 30 пули хурду бузург, 5 нақб ва 6 долони зидди тарма ба дарозии 13 километр, аз ҷумлаи иншооти зикршуда мебошанд. Ҳоло бунёди 50 километр роҳи Данғара - Гулистон, 33 километр роҳи Гулистон - Фархор ва боз 12 километр роҳҳои байналмилалӣ дар вилояти Суғд ба маблағи умумии 2 миллиард сомонӣ идома дорад. Соли 2025 сохтмони пули калонтарин дар кишвар аз болои обанбори неругоҳи барқи обии «Роғун» ба дарозии 920 метр ва 3 пули мошингузар ба дарозии 368 метр оғоз гардид, ки маблағи умумии онҳо 900 миллион сомониро ташкил медиҳад. Соли 2026 сохтмону азнавсозии 300 километр роҳҳои мошингарди байналмилаливу ҷумҳуриявӣ ба маблағи умумии 3 миллиард сомонӣ оғоз мегардад. Роҳҳои Ваҳдат - Обигарм 70 километр, Гулистон - Кӯлоб 33 километр, Хоруғ - Роштқалъа 39 километр, Мурғоб - Кулма 67 километр, Балҷувон - Сари Хосор 55 километр, Хистеварз - Конибодом (Арка) 10 километр, 11 километр роҳи таворавии шаҳри Кӯлоб ва 5 пули мошингард дар роҳи Лаби Ҷар - Сангвор аз ҷумлаи онҳо мебошанд. Инчунин, бунёд ва таҷдиди роҳҳои дорои аҳамияти байналмилалиро идома дода, назорати сифати корҳои лоиҳавӣ ва сохтмониро тақвият бахшида истодаанд. Ҳамзамон, барои ташкили марказҳои нақлиётиву логистикӣ, навсозии парки нақлиёти роҳи оҳан ва инфрасохтори он тадбирҳои дахлдор роҳандозӣ гардидаанд. Ҷиҳати азнавсозии фурудгоҳҳои байналмилалии Душанбе, Бохтар ва Кӯлоб ва мутобиқ намудани онҳо ба талаботи муосири хизматрасонӣ чораҳои заруриро амалӣ менамояд. Қобили зикр аст, ки тайи се соли охир дар кишвар беш аз 3 ҳазор километр роҳҳои маҳаллӣ, аз ҷумла 2,6 ҳазор километр аз ҳисоби соҳибкорон ва аҳолӣ бунёду таҷдид гардида, ҳоло ин иқдоми нек бомаром идома дорад». Дар рушди роҳҳои автомобилгард яке аз самтҳои асосии рушди инфрасохтори нақлиёт дар солҳои соҳибистиқлолӣ сохтмон ва таҷдиди роҳҳои автомобилгард мебошад. Роҳҳои нав сохта шуда, бисёре аз роҳҳои мавҷуда таъмиру таҷдид гардиданд. Бо мақсади беҳтар намудани робитаи байни минтақаҳои мамлакат ва баромадан ба бозорҳои минтақавӣ як қатор роҳҳои байналмилалӣ ва ҷумҳуриявӣ таҷдид шуданд. Баъди истифодаи роҳҳои бузурги байниминтақавӣ имкон фароҳам омад, ки ҳаракати нақлиёт дар дохили мамлакат ва берун аз он тамоми фаслҳои сол имконпазир гардад ва дар ин замина вазъи равуо ва боркашонӣ ба манотиқи гуногуни кишвар сад дарсад беҳтар шавад. Дар шароити кунунӣ, ки ҷаҳони муосир дорад, таҳкими Истиқлолият, устувор гардонидани пояҳои давлат ва баланд бардоштани сатҳ ва сифати зиндагии аҳоли барои натанҳо мардуми мо, балки тамоми инсоният мазмуни ҳаётан муҳим пайдо мекунад. Аз ин рӯ, моро зарур аст, ки насли наврасу ҷавонро бо суннатҳои воло ва мероси пурғановати ниёгонамон ошно намуда, дар зеҳну шуури онҳо ҳисси ифтихори миллӣ, арҷгузорӣ ба арзишҳои миллӣ, эҳтиром ба Истиқлолияти давлатӣ, ҳисси баланди ватандӯстӣ ва муҳаббат ба Ватани маҳбубро таҳким бахшем. Истиқлолияти давлатӣ ва Ваҳдати миллӣ ду боли тавоноянд, ки Тоҷикистонро ба сӯи ояндаи дурахшон ва дастовардҳои нав ҳидоят менамоянд. Пойдории сулҳу субот, таҳкими Ваҳдати миллӣ ва рушди соҳаҳои гуногуни ҳаёти кишвар натиҷаи заҳматҳои созандаву фидокоронаи мардуми сарбаланди Тоҷикистон ва сиёсати сулҳҷӯёнаву бунёдкоронаи Сарвари давлат мебошад. Ҳамеша бояд дар хотир дошта бошем, ки соҳибватан будан хушбахтӣ ва ифтихори бузург аст. Дар баробари ин, ҳифзу гиромидошти Ватан ва қадр намудани неъмати бебаҳои Истиқлолияти давлатӣ масъулияти бузург ва муқаддаси ҳар як шаҳрванди кишвар мебошад. Зеро танҳо бо эҳсоси баланди масъулиятшиносӣ, ватандӯстӣ ва саҳм гузоштан дар ободии Ватан метавон ин неъматҳои бебаҳоро барои наслҳои оянда ҳифз намуд. Шояд маънои асосии 35 соли Истиқлоли давлатии Тоҷикистон дар ҳамин бошад: мо аз марҳилаи бунёди давлат ба сӯи давлатдории устувор қадам гузоштем, аз барқарорсозӣ ба рушди созанда гузаштем, сулҳро натанҳо ҳифз кардем, балки фарҳанги сулҳофариро ташаккул додем. Имрӯз мо бояд натанҳо бо гузаштаи худ ифтихор кунем, балки барои ояндаи кишвар масъулияти бештар дошта бошем. Бигзор Тоҷикистони соҳибистиқлоли мо таҳти фазои сулҳу субот ва Ваҳдати миллӣ рӯзбарӯз ободу пешрафта гардида, дар арсаи байналмилалӣ мақоми шоистаи худро боз ҳам устувортар намояд! Шералиев А.А. – н.и.и., ходими пешбари илмии шуъбаи таҳқиқоти инфрасохтори Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Истиқлолият ва соҳибихтиёрии давлат, ки баъд аз садсолаҳои зиёди ҷонбозиҳо ва заҳмати басо сангину азму талошҳои пайвастаи мардуми озодихоҳи мо ба даст омад, дар назди мо иҷрои вазифаи бисёр пурмасъулияти таърихӣ ва дар айни замон басо пурифтихор, яъне бунёди давлати навини ҷавобгӯ ба манфиатҳои халқи кишвар ва эҷоди аркони давлатдории муосири тоҷиконро гузошт. Эмомалӣ Раҳмон Истиқлол волотарин ва пурарзиштарин дастоварди давлату миллати тоҷдори тоҷик аст, ки сию панҷ сол муқаддам муҳимтарин воқеаи таърихии сарнавишти миллати тоҷик ба вуҷуд омад. Ин ҳодисаи фараҳбахш аввали моҳи сентябри соли 1991 ба вуқӯъ пайваст ва 9-уми сентябр расман Рӯзи Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид. Аз ҳамон замон, то имрӯз ин санаи муборак барои миллати тоҷик рӯзи таърихӣ, арзишманд ва муқаддастарин маҳсуб мешавад. Бо баробари ба даст овардани соҳибистиқлолӣ, ин неъмати бузург нуру зиё, меҳру вафо, ободию озодӣ, ҳамфикрию ҳамзистӣ ва осоиштагиву абадиятро ба мардуми бузурги тоҷик ва Тоҷикистони азиз овардааст. Истиқлоли давлатӣ имконият фароҳам овард, ки Ватани мо шукуфон гардад, зеро дар давлате, ки сулҳу амонӣ, дӯстиву якдигарфаҳмӣ ҳукмфармост, дар он рӯз аз рӯз бунёдкориву созандагӣ танинандоз гашта, он аз ҷиҳати сиёсию иқтисодӣ ва фарҳангӣ пеш меравад. Истиқлоли давлатӣ барои мардуми тоҷик беҳтарин неъмат, орзуву ормон, таҳкими давлат ва наҷоти миллат ба шумор меравад. Имрӯз, ки мо дар арафаи ҷашни бузурги 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дорем, ҳар як шаҳрванд бояд ифтихор аз соҳибистиқлоливу сулҳу озодӣ ва комёбиҳои бузурге намояд, ки ба шарофати ин тамоми дастовардҳо дар ҳамаи самтҳои ҷомеаи Тоҷикистон ба даст омад. Истиқлолияти давлатӣ барои мардуми тоҷик муҳимтарин дастоварди таърихӣ ба ҳисоб рафта, кишвари мо баъди эълони истиқлолияти давлатӣ дар арсаи баййналмилалӣ ҳамчун давлати озоду соҳибихтиёр муаррифӣ гардидДар натиҷаи талошҳои хирадмандонаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар мамлакат сулҳ ва ваҳдати миллӣ пойдор гардид. Яке аз муҳимтарин дастовардҳои Тоҷикистон дар замони соҳибистиқлолӣ ин расидан ба сулҳ ва ваҳдати миллӣ мебошад. Маҳз самараи Истиқлоли давлатӣ буд, ки Тоҷикистонро дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун кишвари сулҳхоҳ ва ташаббускор мешиносанд. Тоҷикистони озоду якпорча доимо ҷонибдори сулҳ ва оромӣ дар минтақа ва ҷаҳон буда, ин нукта пайваста дар суханрониҳои Пешвои миллат ироа мегардад. Асри 21 - асри пешрафти илму техника ва технологияҳои нав мебошад. Аз ин хотир дар соҳаи хизматрасонии нақлиётӣ, ба соҳаҳои иқтисодиёт ва аҳолии кишвар аз технологияҳои муосири ташкил ва идораи ҳамлу нақл истифода намуда, дар рушди иқтисодиёти рақамӣ ва иқтисодиёти сабз заминаҳои илмӣ поягузори карда шуда, теъдоди электромобилҳои боркашу мусофирбар боз ҳам бештар карда шуданд. Пешрафти соҳаи роҳу нақлиёт ва коммуникатсия боиси ташаккули рушди технологияву инноватсия гардида, боиси баланд гардидани раванди коркарди ҳаҷми калони маълумотҳо дар истеҳсолот ва истифодаи самараноки имкониятҳои зеҳни сунъӣ дар рушди иқтисодиёт гардид. Зеро, рушди соҳаи нақлиёт ва коммуникатсия боиси пешравии иқтисоди миллӣ буда, тавассути истифодаи технологияҳои муосири инноватсионӣ маълумотҳо дар реҷаи воқеии вақт ҷамъоварӣ ва коркард карда мешаванд. Дар нақлиёт барои амсиласозии анбӯҳи воситаҳои нақлиёт, оптималикунонидани таъмир ва хизматрасонии техникӣ истифода бурда мешаванд. Дар ин асно, дар давраи соҳибистиқлолӣ зарурати табдилдиҳии нақлиёти рақамӣ пеша омад, ки сари вақт андешидани тадбирҳои воқеан муҳим барои пешравии соҳаи нақлиёт ва коммуникатсия нақши калидиро ифода намуд, аз ҷумла: - мусоидат ба сохтан ва рушди хизматрасониҳои нақлиётии ҳамгирошуда: майдончаи электронӣ барои супориши хадамоти боркашонӣ, логистикӣ ва хадамоти тиҷорати электронӣ; долонҳои нақлиётии рақамӣ; - рақамикунонии воситаҳои нақлиёт (низоми пешрафтаи кӯмак ба ронанда; воситаҳои нақлиёти баландавтоматикӣ ва бесарнишин; мониторинги воситаҳои нақлиёт ва хизматрасонии техникӣ); - рақамикунонии инфрасохтори нақлиёт тавассути низоми интеллектуалии нақлиётӣ; нақлиётҳои барқӣ, таъмири объектҳои инфрасохтори нақлиётӣ; терминалҳои рақамии боркашонӣ, мусофирбарӣ, нуқтаҳои гузариши сарҳади давлатӣ; - рақамикунонии фаъолияти мақомоти ваколатдор дар соҳаи нақлиёт (хизматрасониҳои давлатӣ дар шакли электронӣ; марказҳо ва амсиласозии рушди соҳаи нақлиёт); - сохтани платформаи рақамӣ ҳамчун шароити заминавӣ барои табдилдиҳии рақамӣ (низоми давлатии иттилоотии “Ҳуҷҷатҳои нақлиётии электронӣ”; инфрасохтор барои мубодилаи маълумотҳои муҳими ҳуқуқӣ миёни иштирокчиёни соҳа ва давлат; низоми мушоҳидаи раванди ҳаракати бор; шабакаҳои технологии ҳимояшудаи комплекси нақлиёт; рақамикунонӣ барои бехатарии нақлиёт; низоми биометрӣ). Ин ва дигар масъалаҳои болозикр дар ҳалли муаммоҳои беҳтар намудани сатҳу сифати зиндагии аҳолии кишварро таъсир намуда, ҳамзамон, пешрафти соҳаи нақлиёт ва коммуникатсия дар болоравии иқтисоди миллӣ таъсири назаррасро инъикос намуданд. Мо, фарзандони ин миллату Ватани бузург, муҳаққиқиқони ҷавони ин кишвар таманнои онро дорем, ки Истиқлолу озодӣ дар Ватани азизу маҳбубамон – Тоҷикистон ҳамеша побарҷо ва устувор бимонад. Ахмедова А.М. - ходими илмии шуъбаи таҳқиқоти инфрасохтории Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Сулҳ ва пойдории ваҳдати миллӣ – омили пешрафти иқтисодиёт ва пойдории Истиқлолияти давлатӣ ба ҳисоб меравад. Сулҳ натанҳо набудани ҷанг аст, балки ҳолати амиқи эҳтироми мутақобила, адолат ва ҳамкорӣ миёни халқҳо, миллатҳо ва ҷомеаи мутамаддин мебошад. Дар тӯли таърих, инсоният борҳо шоҳиди харобиовариҳои ҷангу низоъ гардидааст ва ҳар маротиба, пас аз чунин фоҷиаҳо, арзиши сулҳ бештар дарк карда мешавад. Дар ин замина, оқибатҳои Ҷанги якум ва дуюми ҷаҳонӣ, даҳҳо низоъҳои минтақавӣ ва дохилӣ, шаҳодат медиҳанд, ки набудани сулҳ натанҳо талафоти ҷонӣ, балки харобии тамаддун, бад шудани вазъи некӯаҳволии мардум ва номуътадилии вазъи иқтисодиёт мегардад. Имрӯз, дар шароити ҷаҳонишавӣ ва вобастагии мутақобилаи давлатҳо, сулҳ натанҳо як хости ахлоқӣ, балки зарурати ҳаётан муҳим барои идомаи мавҷудияти инсоният мегардад. Ҳеҷ як кишвар, ҳарчанд қудратманд бошад ҳам, наметавонад дар танҳоӣ ва бидуни ҳамкорӣ бо дигарон рушд кунад ва амнияти худро таъмин намояд. Расидан ба сулҳи устувор раванди мураккаб ва бисёрҷабҳа аст, ки якчанд унсури калидиро талаб мекунад. Пешрафти соҳаи маориф ва фарҳанги сулҳ, яъне тарбияи насли наврас дар руҳияи таҳаммулпазирӣ, эҳтироми фарҳангҳои халқу миллатҳои дигар ва пешгирӣ кардани хушунат, заминаи дарозмуддати сулҳро таъмин мекунад. Дар таҳкими сулҳ ва таъмини соҳибистиқлоли кишвар риояи адолати иҷтимоӣ ва иқтисодӣ низ нақши муҳим дорад, зеро камбизоатӣ, нобаробарӣ ва дастнорасӣ ба захираҳо аксар вақт решаи низоъҳо мебошанд ва рафъи ин омилҳо роҳи муассир барои пешгирии ҷангу ҷидолҳо аст. Ҳамкории минтақавӣ ва байналмилалӣ, тавассути иттиҳодияҳо ва бастани созишномаҳои минтақавӣ, метавонад эътимодро байни давлатҳо зиёд намуда, хатари низоъро коҳиш диҳад. Инчунин, нақши ҷомеаи шаҳрвандӣ ва васоити ахбори омма дар ташвиқи гуфтугӯи созанда ва мубориза бо суханронии нафратангез дар сатҳи ҷомеа хеле муҳим аст. Тоҷикистон, ки худ пас аз ҷанги шаҳрвандии солҳои 1990-ум таҷрибаи гаронбаҳои барқарор кардани сулҳро аз сар гузарондааст, имрӯз ҳамчун намунаи ибрат дар ҷаҳони муосир шинохта шудааст. Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ, ки соли 1997 ба имзо расид, яке аз намунаҳои муваффақи ҳалли осоиштаи низоъҳои дохилӣ маҳсуб мегардад ва аз ҷониби Созмони Милали Муттаҳид низ ҳамчун намунаи мусбат эътироф шудааст. Ташаббусҳои Тоҷикистон дар сатҳи байналмилалӣ, аз ҷумла, пешниҳод ва қабули якчанд қатъномаҳои маҷмааи умумии СММ оид ба масъалаҳои об, амният ва рушди устувор, гувоҳи он аст, ки кишвар сулҳро натанҳо ҳамчун арзиши дохилӣ, балки ҳамчун саҳми худ дар осоиштагии ҷаҳонӣ мешуморад. Ҳамчунин, сиёсати дарҳои кушода ва мусоидат ба гуфтугӯи байнитамаддунӣ, аз ҷумлаи самтҳои афзалиятноки сиёсати хориҷии кишвар мебошанд. Бояд зикр намуд, ки сулҳ раванди статикӣ нест, балки падидаест, ки бояд ҳамарӯза аз нав сохта ва мустаҳкам карда шавад. Ҳар насл масъулияти худро дар назди наслҳои оянда дорад, то мероси ҷангу низоъро бо мероси ҳамкорӣ ва эҳтироми мутақобила иваз намояд. Таҷрибаи давлатҳое, ки тавонистанд аз марҳилаи низоъ ба марҳилаи сулҳи устувор гузаранд, нишон медиҳад, ки ин раванд, ҳарчанд душвор, вале комилан имконпазир аст, агар иродаи сиёсӣ, дастгирии байналмилалӣ ва иштироки фаъоли ҷомеаи шаҳрвандӣ бо ҳам муттаҳид шаванд. Таҷрибаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки сулҳи иқтисодӣ, яъне ҳамгироии бозорҳо ва вобастагии судманди тиҷоратии давлатҳо, метавонад ҳамчун омили пешгирикунандаи низоъ амал кунад. Иттиҳоди Аврупо, ки пас аз садсолаҳо ҷангу хунрезӣ дар қитъаи Аврупо ба вуҷуд омад, намунаи возеҳи он аст, ки чӣ гуна ҳамгироии иқтисодӣ метавонад душманони собиқро ба шарикони стратегӣ табдил диҳад. Ба ҳамин монанд, ташаббусҳои минтақавии ҳамкории иқтисодӣ дар Осиёи Марказӣ, аз ҷумла, лоиҳаҳои муштараки энергетикӣ, нақлиётӣ ва обӣ, метавонанд заминаи мустаҳками эътимод ва вобастагии судмандро миёни давлатҳои минтақа фароҳам оранд, ки дар навбати худ хатари ба вуҷуд омадани ихтилофоти ҷиддиро коҳиш медиҳад. Дар ҳамин ҳол, набояд фаромӯш кард, ки сулҳи воқеӣ бидуни адолати гузаранда, яъне баррасии одилонаи ҷиноятҳо ва вайронкуниҳои ҳуқуқи инсон дар давраи низоъ, комил намешавад. Механизмҳои ҳисоботдиҳӣ, аз ҷумла, судҳои байналмилалӣ, комиссияҳои ҳақиқат ва оштӣ, инчунин, барномаҳои ҷубронпулӣ барои қурбониён, ба барқарор шудани эътимоди ҷамъиятӣ ва пешгирии такрори хушунат дар оянда мусоидат мекунанд. Бидуни эҳсоси адолат дар байни ҷомеаи осебдида, сулҳи расмӣ метавонад танҳо сатҳӣ ва муваққатӣ боқӣ монад, дар ҳоле ки нооромиҳои ниҳонӣ дар зери сатҳ идома меёбанд ва метавонанд дар оянда бори дигар сар зананд. Аз нигоҳи фалсафӣ, метавон гуфт, ки сулҳ натанҳо як ҳадафи сиёсӣ, балки як арзиши умумибашарӣ ва ахлоқӣ мебошад, ки решаҳои он дар аксари динҳо, фалсафаҳо ва анъанаҳои фарҳангии ҷаҳон мавҷуданд. Аз ин рӯ, сулҳофарӣ натанҳо вазифаи сиёсатмадорон ва дипломатҳо, балки вазифаи ҳар як муаллим, волидайн ва ҷомеа мебошад, ки бояд арзишҳои сулҳро аз хурдсолӣ дар дили насли наврас парвариш кунанд. Сулҳ ганҷи гаронбаҳое аст, ки бе талошҳои муттасили ҳар як шаҳрванд, давлат ва созмони байналмилалӣ ба даст намеояд ва ҳифз намегардад. Он натанҳо мақсади ниҳоии сиёсати хориҷӣ, балки заминаи асосии ҳар гуна рушди устувори иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ мебошад. Масъулияти ҳифзи сулҳ бар дӯши ҳар яки мост, зеро сулҳ натанҳо набудани ҷанг, балки сохтани ҷомеаест, ки дар он адолат, эҳтиром ва ҳамкорӣ ҳукмфармост. Маликова Г. Т. - ходими хурди илмии шуъбаи иқтисоди сабз ва рушди устувор

Истиқлолияти давлатӣ дар таърихи навини тоҷикон ҳамчун рӯйдоди бузург ва оғози марҳилаи тозаи давлатсозии миллӣ мавқеи хос дорад. Соҳибистиқлол гардидани Тоҷикистон ба мардуми кишвар имкон фароҳам овард, ки дар заминаи арзишҳои миллӣ давлатдории худро таҳким бахшида, барои рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии ҷомеа шароити мусоид муҳайё намоянд. Имрӯз, ҷашни Истиқлолияти давлатӣ барои ҳар як шаҳрванди кишвар танҳо як санаи таърихӣ нест, балки рамзи соҳибихтиёрӣ, озодӣ, худшиносӣ ва масъулияти миллӣ мебошад. Аз ин рӯ, истиқболи ин ҷашни бузург бо корҳои ободониву созандагӣ ба як анъанаи нек табдил ёфтааст. Яке аз дастовардҳои муҳим дар даврони соҳибистиқлолӣ ин фароҳам омадани заминаҳои устувор барои рушди иқтисоди миллӣ мебошад. Дар мамлакат иншооти зиёди истеҳсолӣ ва иҷтимоӣ бунёд гардида, роҳҳо, нақбҳо ва пулҳои нав сохта шуданд. Амалӣ намудани ҳадафҳои стратегии кишвар, яъне раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ, таъмини амнияти озуқаворӣ ва расидан ба истиқлолияти энергетикӣ мебошад, ки ба пешрафти соҳаҳои гуногун мусоидат намуд. Неругоҳҳои барқи обии «Сангтӯда-1», «Сангтӯда-2» ва марҳилаҳои сохтмони НБО «Роғун», аз ҷумлаи лоиҳаҳои муҳими энергетикӣ мебошанд. Бунёди роҳҳои Душанбе-Хоруғ-Мурғоб, Душанбе-Рашт-Саритош, нақбҳои «Истиқлол», «Шаҳристон», «Озодӣ» ва дигар иншооти нақлиётӣ низ дар беҳтар гардидани робитаҳои байни минтақаҳои мамлакат нақши муҳим гузоштанд. Рушди кишвар бе маориф ва илми пешрафта тасаввурнопазир аст. Аз ин рӯ, дар даврони истиқлолият соҳаи маориф ба яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ табдил ёфт. Барои таҳкими заминаҳои ҳуқуқии таълиму тарбия санадҳои муҳими меъёрии ҳуқуқӣ қабул гардида, сохтмони муассисаҳои таълимӣ ва таъмини онҳо бо таҷҳизоти муосир вусъат пайдо кард. Баланд бардоштани сатҳи дониш, азхуд намудани илмҳои дақиқ, технологияҳои нав, забонҳои хориҷӣ ва рушди қобилияти эҷодкориву ихтироъкорӣ аз вазифаҳои муҳими ҷомеаи муосир ба ҳисоб меравад. Баргузории озмунҳои ҷумҳуриявии «Тоҷикистон - Ватани азизи ман», «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст», «Илм - фурӯғи маърифат» ва «Тоҷикон - оинаи таърихи миллат» барои бедор намудани шавқи ҷавонон ба дониш, китобхонӣ ва омӯзиши таърихи миллат мусоидат менамояд. Дар баробари пешрафти иқтисодӣ ва иҷтимоӣ, солҳои истиқлолият барои эҳёи худшиносии миллӣ низ имкониятҳои васеъ фароҳам оварданд. Забони тоҷикӣ ҳамчун забони давлатӣ дар тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа мавқеи устувор пайдо кард. Ба омӯзиши таърих, адабиёт ва фарҳанги миллӣ таваҷҷуҳи бештар зоҳир шуда, хотираи таърихии мардум тавассути баргузории ҷашнҳои бузурги фарҳангиву таърихӣ тақвият ёфт. Бузургдошти шахсиятҳое чун Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ, Имоми Аъзам, Абдураҳмони Ҷомӣ, Садриддин Айнӣ, Бобоҷон Ғафуров, Мирзо Турсунзода ва дигар фарзандони фарзонаи миллат далели равшани эҳтиром ба мероси маънавии халқ мебошад. Таҷлили 1100-солагии давлати Сомониён, 1150-солагии Рӯдакӣ, 2500-солагии Истаравшан, 2700-солагии Кӯлоб, 700-солагии Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ ва 3000-солагии Ҳисор низ дар таҳкими худшиносии миллӣ аҳамияти калон дошт. Дар солҳои соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон ҳамчун кишвари соҳибихтиёр дар муносибатҳои байналмилалӣ низ ҷойгоҳи худро мустаҳкам намуд. Узвият дар созмонҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ ба кишвар имконият дод, ки дар ҳалли масъалаҳои муҳими ҷаҳонӣ фаъолона иштирок намояд. Аз ҷумла, ташаббусҳои Тоҷикистон дар масъалаи истифодаи оқилонаи захираҳои об ва ҳифзи онҳо аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ дастгирӣ гардиданд. Эълон шудани солҳои байналмилалии марбут ба об ва Даҳсолаи байналмилалии «Об барои рушди устувор» нишон медиҳад, ки ташаббусҳои Тоҷикистон аҳаммияти фаротар аз марзҳои кишвар доранд. Имрӯз, дар назди соҳаи илму маориф вазифаҳои нави стратегӣ гузошта шудаанд, ки татбиқи онҳо ба талаботи рушди устувори иқтисодию иҷтимоии кишвар мутобиқ мебошад. Рушди иқтисоди рақамӣ ва иқтисоди сабз, суръат бахшидани раванди саноатикунонӣ, инчунин ҷорӣ намудани технологияҳои муосир ва инноватсионӣ тақвияти робитаи илм бо истеҳсолотро тақозо менамояд. Дар ин замина, омода намудани мутахассисони ҷавони соҳибкасб, ташаккул ва рушди тафаккури техникӣ, инчунин фароҳам овардани шароити мусоид барои дастгирии фаъолияти ихтироъкорӣ ва навоварӣ аз самтҳои муҳими рушди илмию технологӣ ба ҳисоб мераванд. Татбиқи самараноки ин равандҳо барои баланд бардоштани сатҳи рақобатпазирии иқтисоди миллӣ ва таъмини рушди устувори он аҳаммияти муҳим дорад. Ҳамзамон, натиҷаҳои таҳқиқоти илмии олимони ватанӣ дар таҳия ва такмили стратегияҳо, консепсияҳо ва барномаҳои давлатӣ нақши муҳим дошта, барои асоснок намудани самтҳои афзалиятноки сиёсати иқтисодию иҷтимоӣ истифода мешаванд. Истиқлолият ҳамзамон моро водор месозад, ки ба таърихи миллат бо масъулияти бештар назар намоем. Омӯзиши таҷрибаи гузашта, шинохти арзишҳои миллӣ ва ҳифзи мероси таърихиву адабӣ барои тарбияи насли худогоҳу ватандӯст аҳамияти бузург дорад. Таърих ба мо меомӯзонад, ки сулҳу ваҳдат ва суботи ҷомеа барои пешрафти давлат арзиши бебаҳо доранд. Имрӯз, дар остонаи таҷлили 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, вазифаи ҳар як шаҳрванди кишвар аз он иборат аст, ки дар ободии Ватан, таҳкими сулҳу ваҳдат ва рушди ҷомеа саҳми худро гузорад. Истиқлолият ба мо имкони сохтани давлати соҳибихтиёр ва муайян намудани роҳи рушди миллиро фароҳам овард. Ҳифзи ин дастоварди бузург, эҳтироми арзишҳои миллӣ, омӯзиши илму дониш ва меҳнати созанда бояд ҷавҳари фаъолияти ҳар як фарди ҷомеа бошад. Зеро ояндаи Тоҷикистони соҳибистиқлол ба сатҳи худшиносӣ, дониш, масъулият ва фаъолияти созандаи насли имрӯз вобаста аст. Бабаева М. А. – ходими хурди илмии шуъбаи бозорҳои молиявӣ ва идоракунии лоиҳаҳои сармоягузории Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ