(Дар ҳошияи қабули қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда») Қабули қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид таҳти унвони «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» (2027–2036), ки бо ташаббуси Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пешниҳод гардид, аз муҳимтарин рӯйдодҳои сиёсиву дипломатии соли 2026 ба ҳисоб меравад. Ин санади муҳими байналмилалӣ на танҳо идомаи мантиқии сиёсати сулҳҷӯёнаи Тоҷикистон аст, балки бори дигар нишон медиҳад, ки кишвари мо дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ, бахусус таҳкими сулҳ ва амнияти байналмилалӣ, нақши фаъол ва созанда дорад. Имрӯз миллионҳо нафар дар минтақаҳои гуногуни ҷаҳон аз оқибатҳои ҷанг, муҳоҷирати иҷборӣ, фақр ва ноамнӣ ранҷ мебаранд. Дар чунин вазъият ҷомеаи ҷаҳонӣ бештар аз ҳар вақти дигар ба ташаббусҳое ниёз дорад, ки арзишҳои сулҳ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамбастагии инсониро тақвият бахшанд. Тоҷикистон яке аз давлатҳоест, ки арзиши сулҳро на аз китобҳо, балки аз таҷрибаи талхи таърих омӯхтааст. Ҷанги шаҳрвандии солҳои навадум ба давлат ва миллат талафоти бузурги ҷонӣ ва иқтисодӣ расонид. Маҳз ҳамин таҷрибаи талх боис гардид, ки баъди барқарор шудани сулҳу ваҳдати миллӣ, Тоҷикистон сиёсати хориҷии худро бар пояи сулҳ, ҳамкорӣ, муколама ва эҳтироми ҳуқуқи байналмилалӣ роҳандозӣ намояд. Аз ҳамин лиҳоз, ташаббуси навбатии Тоҷикистон дар Созмони Милали Муттаҳид идомаи мантиқии ҳамин сиёсати сулҳофар мебошад. Қатъномаи қабулшуда солҳои 2027–2036-ро ҳамчун Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда эълон намуда, ҷомеаи ҷаҳониро ба ҳамкории васеъ барои таҳкими сулҳ, рушди фарҳанги муколама, пешгирии низоъҳо ва тарбияи насли сулҳпарвар даъват мекунад. Дар маркази ин ташаббус инсон, бахусус кӯдакон ва ҷавонон қарор доранд, зеро маҳз онҳо ояндаи ҷомеа ва ҷаҳонро месозанд. Тарбияи онҳо дар рӯҳияи сулҳдӯстӣ, таҳаммулпазирӣ ва эҳтироми арзишҳои инсонӣ метавонад барои пешгирии низоъҳои оянда заминаи устувор фароҳам оварад. Яке аз ҷанбаҳои муҳими ин қатънома он аст, ки сулҳ танҳо ҳамчун набудани ҷанг арзёбӣ намешавад. Сулҳи воқеӣ танҳо дар сурате пойдор мемонад, ки дар ҷомеа адолат, баробарӣ, муколама, эътимоди байни мардум ва имкониятҳои баробар барои рушди инсон таъмин бошанд. Аз ин рӯ, санади мазкур давлатҳоро ба таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ, мусолиҳа, ҳамбастагии байни наслҳо ва эҳтироми ҳуқуқу манфиатҳои ҳамаи қишрҳои ҷомеа даъват менамояд. Боиси ифтихори ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон аст, ки имрӯз кишвари мо ба яке аз пешоҳангони дипломатияи созанда дар арсаи байналмилалӣ табдил ёфтааст. Дар ду даҳсолаи охир Тоҷикистон як қатор ташаббусҳои ҷаҳонӣ, аз ҷумла дар самти масъалаҳои об, ҳифзи пиряхҳо, рушди устувор ва ҳоло таҳкими сулҳро пешниҳод намуда, тавонист дастгирии ҷомеаи байналмилалиро ба даст орад. Ин ҳама аз болоравии обрӯву нуфузи байналмилалии Тоҷикистон ва эътимоди давлатҳои ҷаҳон ба сиёсати хориҷии он шаҳодат медиҳад. Қобили таваҷҷуҳ аст, ки қатъномаи мазкур инчунин таҷрибаи мусбати кишварҳои Осиёи Марказӣ, бахусус талошҳои Тоҷикистон, Қирғизистон ва Ӯзбекистонро дар роҳи ҳалли мусолиматомези масъалаҳои сарҳадӣ ва таҳкими ҳамкории минтақавӣ истиқбол намудааст. Ин далел нишон медиҳад, ки сулҳ ва ҳамдигарфаҳмӣ метавонанд ҳатто масъалаҳои бисёрсолаи мураккабро тавассути гуфтушунид ва иродаи сиёсӣ ҳал намоянд. Аҳамияти дигари ин санад дар он ифода меёбад, ки он тамоми сохторҳои Созмони Милали Муттаҳид, ҳукуматҳо, созмонҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ ва дигар шарикони рушдро барои татбиқи ҳадафҳои Даҳсола муттаҳид месозад. Ин маънои онро дорад, ки таҳкими сулҳ танҳо вазифаи давлатҳо нест, балки рисолати муштараки тамоми инсоният мебошад. Ҳар як омӯзгор, олим, рӯзноманигор, зиёӣ, ҷавон ва фаъоли ҷомеа метавонад дар тарғиби фарҳанги сулҳ саҳми арзандаи худро гузорад. [02.07.2026 16:13] In God We Trust☝️: Барои Тоҷикистон ин қатънома танҳо як муваффақияти дипломатӣ нест, балки масъулияти нав низ мебошад. Татбиқи амалии ғояҳои сулҳ, таҳкими ваҳдати миллӣ, тарбияи насли ватандӯст, рушди маърифати сиёсӣ ва таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ бояд ҳамеша дар меҳвари сиёсати давлатӣ ва фаъолияти ҷомеа қарор дошта бошад. Зеро сулҳ неъмати бебаҳост ва ҳифзи он аз ҳар як шаҳрванди кишвар масъулияти баланд талаб мекунад. Дар маҷмӯъ, қабули қатъномаи «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» боз як саҳифаи дурахшони фаъолияти байналмилалии Тоҷикистон мебошад. Ин иқдоми таърихӣ бори дигар собит сохт, ки сиёсати сулҳҷӯёна ва ваҳдатофари Тоҷикистон аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф ва пуштибонӣ мешавад. Дар ҷаҳоне, ки ҳар рӯз ба сулҳу субот бештар эҳтиёҷ дорад, чунин ташаббусҳо метавонанд ба таҳкими ҳамбастагии инсоният, пешгирии низоъҳо ва таъмини зиндагии шоиста барои наслҳои имрӯзу фардо мусоидат намоянд. Сулҳ арзишест, ки бе он ҳеҷ пешрафт, ҳеҷ рушд ва ҳеҷ ояндаи устувор вуҷуд дошта наметавонад. Аз ин рӯ, ташаббуси Тоҷикистон на танҳо дастоварди як давлат, балки саҳми арзишманд дар роҳи бунёди ҷаҳони осоишта, амн ва инсонмеҳвар барои тамоми башарият мебошад. Юсуфзода Шодоб Хӯҷамқул ходими илмии шуъбаи таҳқиқоти демографӣ ва рушди нерӯи инсонии Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Санаи 30.06.2026 бо Фармоиши раиси Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти рақами 206/уи унвони илмии профессори мудири Шуъбаи иқтисодиёти ҷаҳон ва муносибатҳои иқтисоди байналхалқӣ Каримова Мавзуна Тимуровна тасдиқ гардида, ба гирифтани унвони илмии профессор аз рӯйи самти илмҳои «Иқтисодиёт» мушарраф шуд. Ин дастоварди арзанда самараи фаъолияти пурсамари илмӣ-педагогӣ, заҳмати пайваста ва саҳми назарраси ӯ дар рушди раванди таълиму тарбия мебошад. Раёсати Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ итминон дорад, ки Каримова М.Т. минбаъд низ бо масъулияти баланд ва дониши амиқ дар омода намудани мутахассисони соҳибихтисос ва пешбурди илми ватанӣ хизмат хоҳад кард. Раёсати Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон муаллимаи азиз Каримова Мавзуна Тимуровнаро самимона табрик гуфта, барояшон саломатии бардавом, комёбиҳои нави илмӣ ва муваффақиятҳои бештар дар фаъолияти илмӣ- таҳқиқотӣ орзу менамоянд.

Санаи 30.06.2026 бо Фармоиши раиси Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти рақами 207/ди дараҷаи илмии доктори илмҳои иқтисодӣ аз рӯйи ихтисоси 5.2.1-Назарияи иқтисодӣ ходими пешбари илмии Шуъбаи иқтисодиёти ҷаҳон ва муносибатҳои иқтисоди байналхалқӣ Довгялло Яна Павловна тасдиқ гардида, ба гирифтани дараҷаи илмии доктори илмҳои иқтисодӣ мушарраф шуд. Раёсати Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон муаллимаи азиз Довгялло Яна Павловнаро самимона табрик гуфта, барояшон саломатии бардавом, комёбиҳои нави илмӣ ва муваффақиятҳои бештар дар фаъолияти илмӣ- таҳқиқотӣ орзу менамоянд.

Санаи 30-юми июни соли 2026 дар Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ ҷаласаи Шурои олимон баргузор гардид. Рӯзномаи ҷаласаи Шурои олимон аз масъалаҳои зерин иборат буд: 1. Ҳисобот дар бораи натиҷаҳои фаъолияти илмӣ-таҳқиқотӣ ва илмӣ-ташкилии ИИваД дар нимсолаи якуми соли 2026 2. Вазъи интишори монографияҳои илмии шуъбаҳо ва кормандони Институт дар панҷ соли охир 3. Оид ба натиҷаҳои конференсияи ҷумҳуриявии илмӣ-амалӣ дар мавзӯи «Дастоварду самтгирии стратегии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон: иқтисод ва ҷараёнҳои иҷтимоӣ» (бахшида ба 35 солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон) 4. Дар бораи тасдиқ намудани Нақшаи чорабиниҳои ИИваД ҷиҳати омодагӣ ба ҷашнгирии Рӯзи Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон 5. Дар бораи ба нашр тавсия намудани монографияи илмии академик Хушвахтзода К.Х., д.и.и. Малов В.Ю., д.и.и. Садриддинзода М.И., д.и.и. Бобозода К.О., д.и.и. Усмонова Т.Ҷ. «Реновация прерванного: пространственное моделирование, исторический опыт и стратегические контуры экономической интеграции Таджикистана и России» 6. Дар бораи ба нашр тавсия намудани монографияи илмии д.и.и.,профессор, с.и. шуъбаи иқтисоди рақамӣ ва инноватсия Саидмуродзода Л.Х. дар мавзуи «Таърихи афкори иқтисодии халқи тоҷик» 7. Дар бораи ба нашр тавсия намудани монографияи илмии д.и.и. Бобозода К.О. дар мавзуи «Районирование автодорожной инфраструктуры и организация товародвижения в Республике Таджикистан» 8. Дар бораи ба нашр тавсия намудани монографияи илмии д.и.и., х.п.и. шуъбаи таҳқиқоти демографӣ ва рушди нерӯи инсонӣ Бобозода А. дар мавзуи «Совершенствование механизма управления миграционными процессами и потенциал миграции в социально-экономическом развитии Таджикистана» 9. Дар бораи ба нашр тавсия намудани монографияи илмии н.и.и., х.п.и. шуъбаи таҳқиқоти иқтисодиёти бахши воқеӣ Саидализода П.А. дар мавзуи «Управление инновационым развитием предприятий винодельческой промышленности Таджикистана» 9. Масъалаҳои ҷорӣ

Дар замоне, ки низоъҳои мусаллаҳона, мухолифатҳои сиёсӣ ва буҳронҳои амниятӣ қисматҳои зиёди ҷаҳонро фаро гирифтааст, ҷомеаи ҷаҳонӣ беш аз ҳар вақти дигар ба ташаббусҳои сулҳофаринӣ ниёз дорад. Дар чунин шароит, қабули қатъномаи Маҷмааи Умумии Созмони Милали Муттаҳид (СММ) таҳти унвони «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027 – 2036», ки бо ташаббуси Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои муаззами миллат, Президенти муҳтарамамон Эмомалӣ Раҳмон қабул гардид, далели равшани эътирофи байналмилалии сиёсати сулҳпарваронаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Сарвари он дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ мебошад. Моҳияти ин ташаббус аз он иборат аст, ки дар даҳсолаи пешоянд тақвияти заминаҳои боэътимоди ҳамкориҳои байналмилалӣ бо мақсади таҳкими сулҳи пойдор, ташаккулу нигоҳдории фарҳанги сулҳдорӣ, густариши муколама байни мамлакатҳои ҷаҳон оид ба пешгирии низоъҳо, тарбияи насли наврас дар рӯҳияи ҳамдигарфаҳмию таҳаммулпазирӣ ва мусоидат ба рушди устувор ҳамчун асоси бунёдӣ барои таҳкими сулҳ омили калидии рушди иқтисодиёти ҷаҳонӣ мебошанд. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои муаззами миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар такя ба таҳдидҳои замони муосир иборат аз ҷангу низоъҳои мусаллаҳона, терроризму ифротгароӣ, густариши рақобатҳои шаддиди геополитикӣ, тағйирёбии иқлим, коҳиши захираҳои табиӣ, муҳоҷирати маҷбурӣ ва афзоиши мушкилиҳои иҷтимоӣ ҳангоми суханронии худ дар СММ таъкид намуданд, ки ҳоло ҷаҳон ба таҳдидҳои зиёде рӯбарӯст. Дар чунин шароит роҳи ягонаи бартараф кардани ин таҳдидҳо таъмини сулҳи пойдор тавассути ҳамкорӣ, дипломатия ва муколама мебошад. Дар ин раванд зарур аст, ки кишварҳои ҷаҳон ва созмонҳои байналмилалӣ ба ҳамкориҳо, ки ба густариши дипломатияи пешгирикунанда, ташаккулу нигоҳдории фарҳанги сулҳдорӣ, пешгирии низою муноқишаҳо, ҷалби ҷавонон ба ин равандҳо ва боло бурдани нақши онҳо дар сулҳофарӣ, густариши омӯзиши масъалаҳои сулҳу сулҳофаринӣ дар мактабу донишгоҳҳо, тақвияти ҳамкориҳои минтақавӣ дар ин самт, асосноккунии робитаи сулҳ ба рушди иқтисодиёт, некӯаҳволии мардум ва ҳифзи муҳити зист равона шудаанд, таваҷҷуҳи бештар кунанд. Барои кишвари мо – Ҷумҳурии Тоҷикистон ташаббуси навбатии Пешвои муаззами миллат аҳамияти хоса дорад. Сараввал, он боиси боз ҳам боло рафтани обрӯю эътибори кишварамон дар арсаи байналмилалӣ мегардад. Ин амал нишон медиҳад, ки Тоҷикистон бо ташаббусҳои пайвастаи худ аъзои фаъоли СММ буда, на танҳо ба масъалаҳои обу ҳифзи табиат, балки ба масъалаҳои дигари рӯзмарра диққат дода, ҳамеша дар ҳалли мушкилиҳои сатҳи ҷаҳонӣ пешсаф мебошад. Дуюм, бо ин роҳ Тоҷикистон таҷрибаи барқарорсозии сулҳу ризоияти миллӣ дар кишварамонро ҳамчун намуна барои мамлакатҳои дигар муаррифӣ намуда, омодагии худро ҳангоми зарурати расонидани кӯмаки дипломатӣ ба онҳо изҳор менамояд. Сеюм, ин ташаббус мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун кишвари ҷонибдори сулҳ ва ҳамкориҳои судманд бо ҳама кишварҳои ҷаҳон боз ҳам таҳким мебахшад. Чорум, баргузории конфронсҳо, форумҳо, ба роҳ мондани барномаҳои таълимию таҳқиқотӣ дар солҳои 2027-2036 ба рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ мусоидат намуда, таваҷҷуҳи кишварҳои олам ва созмонҳои байналмилалӣ ба Тоҷикистонро бештар менамояд. Дар умум, ин ташаббус аҳамияти умумиҷаҳонӣ дошта кишварҳои аъзои Созмони милали муттаҳидро ба коҳиши низоъҳо, таҳкими эътимод ба якдигар, муколамаи пайваста ва ҳалли мушкилиҳо бо роҳҳои сиёсию дипломатӣ даъват мекунад. Қайд намудан зарур аст, ки ташаббуси навбатии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои муаззами миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таҳти унвони «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027 – 2036» идомаи мантиқии сиёсати байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Агар ташаббусҳои пешин ба масъалаҳои об, тағйирёбии иқлиму рушди устувор бахшида шуда буданд, ин навбат ташаббуси Пешвои муаззами мо таваҷҷуҳи ҷаҳониёнро ба масъалаи фарогири сулҳи пойдор дар олам равона месозад. Дар давраи татбиқи ин ташаббус (солҳои 2027-2036) сулҳ ҳамчун шарти асосии таъмини рушди устувор, амният ва некӯаҳволии наслҳои оянда баррасӣ хоҳад шуд. Шариф Раҳимзода - сарходими илмии шуъбаи бозори молиявӣ ва идоракунии лоиҳаҳои сармоягузорӣ, доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор Ҷалилзода Дилшод Раҷабмурод - муовини директори Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ, номзади илмҳои иқтисодӣ.

Санаи 25-уми июни соли 2026 барои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва мардуми сулҳпарвари ҷаҳон рӯзи таърихӣ ва хотирмон мебошад. Зеро, бегоҳии 25-уми июн Маҷмааи Умумии Созмони Милали Муттаҳид қатъномаи махсусро аз рӯйи пешниҳоди Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зери унвони «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда, солҳои 2027-2036» қабул намуд, ки ҳадафҳои асосии он аз мусоидат ба таҳкими сулҳ, ташвиқи муколама ва мусолиҳа, инчунин, дастгирии таомул миёни наслҳо, аз ҷумла кӯдакон, ҷавонон ва пиронсолон бо назардошти ниёзҳо ва манфиатҳои наслҳои оянда дар таҳияи сиёсат ва равандҳои қабули қарорҳо иборат мебошад. Ба муносибати ин рӯйдоди бузурги таърихӣ ходимони илмии Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо ҳисси баланди ватандӯстиву хештаншиносии миллӣ ва ифтихор аз сиёсати сулҳпарваронаи Сарвари давлат, таҳкими фарҳанги сулҳ, пешгирӣ кардани низоъҳо, тақвияти таҳаммулгароӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва густариши гуфтугӯи тамаддунҳоро дар ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳамчун заминаи зиндагии шоистаи наслҳои оянда ҳамеша пайгирӣ менамоянд. Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҳамоишеро дар мавзуи «Истиқлол – дастоварди пурарзиши миллат» (Бахшида ба «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027 – 2036», 35 солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва 29 солагии Ваҳдати миллӣ) баргузор намуд. Ҳамоиш бо сухани ифтитоҳии муовини директор оид ба корҳои илм ва таълим, н.и.и. Ҷалилзода Дилшод Раҷабмурод оғоз гардид. Зикр гардид, ки сарнавишти наслҳои оянда ба тасмимҳое, ки мо имрӯз мегирем, вобаста мебошад. Ваҳдати миллӣ барои мардуми шарифи Тоҷикистон дастоварди нодир ва пойдевори рушди устувори давлатдории мо мебошад. Маҳз ба шарофати сулҳу субот ва амнияти кишвар, имрӯз мо дар чунин як ватани азизу биҳиштосо кору зиндагӣ дорем. Халқи тоҷик бо хиради худ тавонист аз имтиҳони сахти таърих гузарад ва иттиҳоди худро нигоҳ дорад. Мо вазифадорем, ин сулҳу суботи гаронбаҳоро чун гавҳари чашм ҳифз кунем ва барои пешрафти Тоҷикистони азиз якҷоя талош намоем. Сипас, маърӯзаи ходими пешбари илмии шуъбаи иқтисодиёти ҷаҳон ва муносибатҳои иқтисоди байналхалқии Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ, н.и.и. Холбобоев Файзулло Самадович ироа гардид. Устод дар мавзуи «Соҳибистиқлолӣ - кафолати рушди ояндаи кишвар» руйнамо омода намуда, дар баромади худ зикр намуданд, ки дар ҳақиқат Ваҳдати миллӣ барои мо танҳо як ҷашн нест. Ин кафолати ҳаёти орому осуда, рушди иқтисод ва ояндаи дурахшони фарзандони мост. Дар фарҷоми ҳамоиш таъкид гардид, ки муваффақияти мардуми мо маҳз дар ваҳдат, ҳамдилӣ ва кӯшишҳои якҷояи мову шумост. Бигзор сулҳу ваҳдат ва хонаободӣ ҳамеша пойдор бошад!

Воқеан миллати тоҷик, ки яке аз шохаҳои бузурги қавмҳои ориёӣ ба шумор меравад, таърихи беш аз шашҳазорсола дорад ва дар тӯли таърих ба ваҳдат ва ҳуввияти муштараки фарҳангӣ такя мекунад. Дар ҳақиқат, ваҳдати миллӣ ҳамеша ҷавҳари ҳастии давлат ва сарҷамъии мардуми тоҷик будааст. Барои миллати тоҷик ваҳдат танҳо як мафҳуми оддӣ нест, балки арзиши муқаддас, неъмати бебаҳо ва асоси пойдории давлату ҷомеа мебошад. Аммо, барои ба даст овардани ваҳдати миллӣ дар солҳои аввали соҳибистиқлолӣ, кишвар ба мушкилоти ҷиддии сиёсӣ ва иҷтимоӣ рӯ ба рӯ шуда буд. Баъди пош хӯрдани давлати Шуравӣ таърих гувоҳи он аст, ки баъзе бадхоҳони миллат намехостанд, ки ин кишвар истиқлолияти комили худро бо тинҷиву оромӣ истиқбол гираду аз мероси бадастовардааш истифода намуда, рушд кунад. Лаҳзаҳои ҳассосу тақдирсоз, ки қисмати халқи тоҷик ҳал мешуд, ба сари сиёсат шахсе лозим буд, ки дарди миллатро ба худ қабул намояд ва рисолати вазнини наҷотбахшро бар дӯш гирад. Ин шахс Эмомалӣ Раҳмон буд, ки бо боварии том баён намуд: «Ман барои Шумо сулҳ меоварам». Маҳз ба шарофати ваҳдати миллӣ, Тоҷикистон тавонист аз давраи душвору пурфоҷиаи таърихи навини худ гузашта, ба сӯи рушд, ободӣ ва пешрафт роҳ кушояд. Ҳамин тавр, мо бо боварии комил арз карда метавонем, ки маҳз Асосгузори сулҳу ваҳдат-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар саргоҳи он равандҳое қарор доштанд, ки оқибати миллати моро ба ваҳдати воқеӣ расонд. Бо боварии комил гуфта метавонем, ки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҳақиқат, поягузори Сулҳу ваҳдат ва дӯстии тоҷикон, нишондиҳандаи ақлу хирад, сабру таҳаммул ва боҳикматии гузаштагонамон ва умуман, миллати тоҷик мебошад. Муҳаббату дилбастагии Пешвои миллат имрӯз чун роҳбари дилсӯз ва тарғибгари сулҳу амонӣ ва дӯстии халқҳо ном бароварда, бо мактаби сулҳу созандагиаш дар ҷаҳони имрӯза чун кишвари беҷангу хунрезӣ, мардуми сулҳпарвар ва хоҳони хушбахтии инсон эътироф кардаанд. Аз ҳамин сабаб, талошҳои зиёде барои барқарор намудани сулҳ ва оштии миллӣ анҷом дода шудаанд. Ин рӯзи муборак ҳар сол 27-уми июн, ҳамчун рамзи муттаҳидии миллат, рӯҳияи таҳаммул ва эҳтироми тарафайн дар таърихи давлатдории навини тоҷикон сабт гардидааст, ки дар саросари кишвар бо эҳсоси баланди ватандӯстӣ, ифтихори миллӣ ва шукургузорӣ аз сулҳу оромӣ таҷлил мегардад. Дар ҷомеаи имрӯза ваҳдати миллӣ ба саҳифаи таърих барои мардуми Тоҷикистон ҳамчун замони нави пешрафт ва ташаккулёбӣ ва ифтихори давлатдорӣ ворид гардид. Ваҳдати миллӣ барои мардуми тоҷик, яке аз санаҳои фархунда бо саҳми сулҳу субот, якдилӣ, ҳамдигарфаҳмӣ, сарҷамъӣ ва осоиштагӣ ба ҳисоб рафта, боиси рушди иқтисод ва зиндагии шоистаи кишвар ва масъулияти дастҷамъона барои зиндагии дурахшони ҳозираву ояндаи Тоҷикистон аст. Дар воқеъ, имрӯзҳо таҷрибаи сулҳпарварию сулҳофарии Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои тамоми дунё намунаи ибрат гардидааст. Ин роҳ осону ҳамвор набуда, Президенти кишвар бо ҷасорату собитқадамӣ, садоқату иродаи устувор, муҳаббати беандоза доштан ба халқу кишвар аз миёни мушкилоту дарҳаму барҳамхӯриҳо сарбаландона гузашт. Имрӯз кишвари мо вориди марҳилаи нави рушди стратегӣ гардида, дорои неруи воқеӣ барои ҳамсаф шудан ба кишварҳои тарақикардаи ҷаҳон мебошад. Маҳз ҳамин Ваҳдати миллӣ буд, ки Тоҷикистони соҳибистиқлолии мо тавонист дар муддати кӯтоҳ аз як давлати осебпазир ба кишвари тараққинамуда, дорои амният ва истиқлоли мустаҳкам табдил ёбад. Ояндаи дурахшони Тоҷикистон дар он таҷассум ёфтааст, ки бо сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва таҳкими робитаҳои байналмилалии кишвар ба як маркази нави рушди устувор дар Осиёи Марказӣ табдил ёфтааст. Барои расидан ба ин ҳадафи воло таввасути боло бурдани сатҳи маърифат, худшиносии миллӣ ва таҳкими нақши илму маориф амалӣ мегардад. Бинобар ин, сазовор ҷашн гирифтани ваҳдати миллӣ, барои тарбияи насли наврас дар рӯҳияи ватандӯстӣ, меҳанпарастӣ, худшиносӣ ва ҳифзи сулҳу осоиштагӣ, суботи сиёсӣ ва якпорчагии ватани азизамон бирасему зиракии сиёсии худро аз даст надода, баҳри ҳифзи арзишҳои муқаддаси миллӣ, дарки самараҳои истиқлолият сарфаҳм рафта, баҳри ҳифзу пойдорӣ, якпорчагӣ, сулҳу ваҳдат ва суботи кишвар фаъолияти худро ҳар як фарди тоҷик ба роҳ монда, баҳри рушду инкишоф ва муаррифии ин сарзамин дар арсаи байналмилалӣ талош намояд ва таҳкимбахши истиқлолияти миллӣ, ваҳдати миллӣ ва баҳри оромию осудагии кишвар дар ҷодаи ҳамаи фаъолиятхои гуногун камари ҳиммат бандем. Мирзоева Ҷ.П. - ходими пешбари илмии шуъбаи таҳқиқоти инфрасохтории Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

«Имрӯз аз файзу баракати истиқлолияту соҳибихтиёрӣ ва ваҳдати миллӣ мардуми мо дар шоҳроҳи рушди устувори боэътимоди комил ба имрӯзу фардои Ватани азизамон қадам мезанад». Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон. Ваҳдати миллӣ шароити асосиро фароҳам меорад, ки бидуни он рушди устувори иқтисодӣ ғайриимкон аст, зеро ки: • муттаҳидӣ шиддати иҷтимоиро коҳиш намуда, ба ташаккули нақшаю стратегияҳо барои ояндаи устувору фарогир мусоидат менамояд (аз он ҷумла, майли соҳибкорону сармоягузорон дар таҳияи лоиҳаҳои дарозмуддат бо такя ба субот ва қоидаҳои равшани фаъолият, афзун мегардад); • фазои ягонагӣ ба таъмини тамаркузи захираҳо барои рушд саҳм мегузорад (аз он ҷумла, ташаббус ва талошҳои дастаҷамъӣ доир ба саноатикунонии босуръат, рақамикунонӣ, рушди инфрасохтор (энергетика, нақлиёт) ва дастгирии тиҷорати хурду миёна амалӣ мегарданд); • дастаҷамъӣ дар атрофи ҳадафи ягона – беҳтар гардонидани сатҳу сифати зиндагии мардум, ривоҷи ҳамкориҳои созанда байни макомоти давлатии идоракунӣ, соҳибкорон, ҷомеаи илмӣ ва шаҳрвандиро таъмин мегардонад (аз он ҷумла, баҳамгироии талошҳо, бунёди муколама, ёфтани созишҳо ва тақсими самараноки нақшҳо ва захираҳо мусоидат менамояд); • сатҳи умумии эътимоднокӣ ва масъулиятнокӣ доир ба ояндаи рушд бар пояи адолат (дастрасии баробар ба имкониятҳо, маориф ва нигоҳубини тиббӣ) ташаккул меёбад (аз он ҷумла, ба рушди сармояи инсонӣ чун асоси иқтисоди инноватсионӣ ва рақобатпазир такон мебахшад). Дар натиҷа инкишофи кишвар торафт бештар бо тамоюлҳои рушди устувор пайваст буда, сатҳи зиндагонии мардум меафзояд. Дар бисту панҷ соли охир сатҳи миёнасолонаи рушди маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД) 7,7%-ро ташкил намуд. Муваффақ гардидани суботи макроиқтисодӣ имконият дод, ки коҳиши сатҳи камбизоатии аҳолӣ – аз 81 дарсади соли 1999 то 19 дарсад дар соли 2025 ва таварруми пул аз 26,3 дарсад то 3,5 дарсад, афзоиши даромадҳои аҳолӣ ва маблағгузории буҷетии соҳаҳои иҷтимоӣ, амалан таъмин гардад. Агар дар соли 2000 ММД ба сари аҳолӣ 158 долларро ташкил дода бошад, пас дар соли 2025 қариб ба 1642,2 доллар расид, яъне беш аз 10 маротиба зиёд гардид. Бояд қайд намуд, ки суръатҳои миёнасолонаи рушди ММД ба сари аҳолӣ нисбати суръатҳои афзоиши аҳолӣ зиёда аз 2 - 3 маротиба баландтар аст, ки далели баландтар шудани сатҳи зиндагонӣ мебошад. Дар назар аст, ки то соли 2030 суръатҳои рушди ММД на камтар аз 8% солона таъмин мегардад. Ин имконият медиҳад, ки ММД ба сари аҳолӣ дар давоми солҳои 2026-2030 на камтар аз 1,5 зиёд гардад. Вобаста ба ин, мақсад гузошта шудаст - кишварамон ба гурӯҳи давлатҳои миёнадаромад дохил шавад, фақри шадид пурра бартараф карда шуда, сатҳи камбизоатӣ то 10 дарсад коҳиш ёбад, ҳиссаи табақаи миёна бошад то 50 дарсади аҳолӣ зиёд шавад. Чунин вазифагузориҳо бо назардошти афзоиши аҳолӣ, зудтағйирёбии вазъ дар бозорҳои ҷаҳон, тағйирёбии иқлим ба ягонагию дастаҷамъии фаъолияти ниҳоду мақомотҳои гуногун, соҳибкорону сармоягузорон такя мекунанд. Дар маҷмӯъ, ба солҳои 2026-2030 фаъолият ба ҳалли вазифаи аввалиндараҷа- ба амал овардани ҷаҳиши сифатнок дар сатҳҳои қувваҳои истеҳсолкунанда, ноил шудан ба суръати баланди рушди иқтисодӣ ва ҳамзамон диққат ба масъалаҳои таваррум, ҷойҳои корӣ ва даромади аҳолӣ равона хоҳад гардид. Чунин самтҳои фаъолият дар барномаҳои стратегии кишвар инъикоси худро ёфтааст. Стратегияи рушди иқтисоди ҷумҳурӣ дар айни замон ба санадҳои барномавии асосӣ, ба мисли Стратегияи миллии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030 (зинаи сеюм – Барномаи миёнамуҳлати рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026 – 2030) ва Барномаҳои рушди соҳаҳою минтақаҳои алоҳида асос ёфтааст, ки онҳо раванди рушди кишварро дар ояндаи миёнамуддат мутобиқи Ҳадафҳои рушди устувор мураттаб менамоянд. Буҷети давлатӣ, сиёсати буҷетии ҷумҳурӣ яке аз масъалаҳои асосии солҳои 2026-2030 буда, бо интизориҳои баландтар намудани фаъолнокии соҳибкорӣ ва рушди сармояи инсонӣ пайваст карда шудааст. Барои баланд бардоштани самаранокии фаъолияти низоми буҷетӣ ва системаи идоракунии давлатӣ Стратегияи идоракунии молияи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон то соли 2030 мавриди амал қарор дорад, ки барои беҳтар намудани интизоми муттафиқи молиявӣ (барои нигоҳ доштани устувории молияи давлатӣ), тақсими самараноки захираҳо (барои таъмини натиҷаноки маблағгузории афзалиятҳои стратегӣ), хизматрасонии самаранок (барои бо хароҷоти кам расондани хизматҳои босифати давлатӣ) нигаронида шудааст. Раванди татбиқи банақшагирии миёнамуҳлати буҷавӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 2007 марҳала ба марҳала оғоз гардид. Дар ин гуна шароит вазифаи таъмин намудани суботи молиявии давлат хеле муҳим мешавад. Нақшаҳою пешгӯиҳои оянда бо таъмини ҳалли вазифаи мувофиқати ҳаҷми буҷети давлатӣ ба миқёси вазифаҳои ҳалталаби иҷтимоию иқтисодии мамлакат вобаста мебошанд. Дар ин раванд, сиёсати андозӣ ба ҳалли се вазифаи муҳим: таъмини давлат бо захираҳои молиявӣ, танзими иқтисодиёт ва ҳалли вазифаҳои иҷтимоӣ чун механизми ягона равона мегардад. Дар соҳаи пулию қарзӣ сиёсати давлатӣ ба паст кардани сатҳи таваррум, афзун шудани ҳаҷми сармояи бонкҳо ва маблағҳои амонатӣ, тадриҷан баланд намудани ҳиссаи пардохтҳои ғайринақдӣ дар иқтисодиёт, таъмини шаффофият дар фаъолияти бонкӣ, такмили хизматрасонии бонкӣ равона карда шудааст. Дар бисту панҷ соли охир (2000–2025) шумораи бонкҳо ва ташкилотҳои маблағгузории хурд аз 17 ба 69 расидааст. Дар ин муддат дороиҳои ташкилотҳои қарзӣ ба андозаи қариб 127 маротиба афзуд. Дороиҳои низоми бонкӣ нисбат ба ММД аз 18,5 дарсади соли 2000 то ба 33,5 дарсад дар соли 2025 зиёд гардиданд. Дар солҳои охир Стратегияи миллии фарогирии молиявии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2022-2026 мавриди амал қарор дорад. Дар назар аст, ки дар самти такмили низоми бонкӣ вазифаҳои - таъмини устувории низоми бонкӣ ва тавсеаи фарогирии молиявӣ, тақвияти низоми пардохт, бахусус ҳисоббаробаркуниҳои ғайринақдӣ, муътадилии сатҳи таваррум, кам кардани пули нақди берун аз низоми бонкӣ ва афзоиши ҳаҷми қарзҳои дастрас ҳалли худро меёбанд. Тағйиротҳои сохторӣ дар иқтисодиёти кишвар бо мустаҳкам намудани инкишофи соҳаҳои воқеии иқтисодиёт пайваст аст. Рушди соҳаҳои саноатию кишоварзӣ таъмин шуда истодааст. Дар давоми бисту панҷ соли охир ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ (бо назардошти рушди воқеӣ) 9 маротиба, кишоварзӣ - 6 маротиба афзуд. Ҳоло кӯшишҳо дар таъмини суръати баландтари рушди соҳаҳои коркарди саноат бо такя ба ҳамгироии истеҳсолии иқтидорҳои истеҳсолии саноат ва кишоварзӣ таъмин шуда истодааст. Барои ин маҷмӯи чорабиниҳо – аз ҳалли мушкилоти таъминоти устувор бо қувваи барқ, вориди таҷҳизот ва бештар истифода намудани иқтидорҳои мавҷуда, ташкили низоми доимоамалкунандаи такмили ихтисосмандии мутахассисони соҳавӣ то такмили низоми таҳлил ва ояндабинии инкишофи бозори дохилӣ ва талаботи иқтисоди ҷаҳон ба маҳсулоти ватанӣ амалӣ шуда истоданд. Ҳадаф ва натиҷаи асосии ҳамаи барномаҳои ҷумҳурӣ - баланд намудани сатҳи зиндагонии аҳолии кишвар аст. Дастгирии иҷтимоии аҳолӣ аз ҷониби давлат бо кӯшиши таъмини самараноки фаъолият дар ин самт ташкил карда шудааст. Ҳамаи чорабиниҳое, ки то ҳол дар мавриди ислоҳоти иқтисодӣ амалӣ шуда истодаанд, пеш аз ҳама ба иҷтимоиёт нигаронида шудаанд. Дар назар аст, ки дар оянда низ бо роҳи таъмин кардани рушди устувори иқтисодӣ ва имкониятҳои молиявии кишвар вазъи соҳаҳои иҷтимоӣ беҳтар мегардад. То соли 2030 афзоиши шумораи захираҳои меҳнатӣ на камтар аз 700 ҳаз. нафар пешбинӣ мешавад. Ҳар сол ба бозори меҳнат ба ҳисоби миёна 120 ҳаз. нафар қувваи корӣ ворид мегардад. Коҳиши сарбории демографӣ ва афзоиши шумораи аҳолии синну соли қобили меҳнат метавонад пешбарандаи инкишофи иқтисод гардад. Дар ин раванд неруи меҳнатии нисбатан баландихтисос бояд таъмин карда шавад. Ниҳоят дар маҷмӯъ инкишофи ҳозира ва ояндаи ҷумҳурӣ аз масъулият ва фаъолияти ҳамаи мақомотҳо, ҳамоҳангсозии фаъолияти онҳо вобаста аст. Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷиҳати мутобиқ намудани низоми идоракунии давлатӣ ба принсипҳои демократӣ ва талаботи иқтисоди бозаргонӣ чорабиниҳои муайян анҷом дода истодааст. Стратегияи ислоҳоти идоракунии системаи давлатӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул ва амалӣ гашт, таҳлилу шарҳҳои функсионалӣ, таҷдиди сохтории Ҳукумат гузаронида шуданд, Консепсияи такмили сохтори идоракунии давлатии Тоҷикистон қабул гардид. Бо мақсади таъмини ҳамкорӣ дар масъалаҳои рушди миллӣ дар асоси шарикияти шохаҳои ҳокимияти давлатӣ ва ҷомеаи шаҳрванди Шурои миллии рушди назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият менамояд. Ҳадафи асосии марҳилаи ояндаи ислоҳот- бо таҳкими низоми идоракунии давлатӣ, амалӣ гардидани дастрасӣ ба хизматрасониҳои давлатии рақамӣ, таъминоти идораи давлатӣ бо мутахассисони сатҳи баланди касбӣ (аз он ҷумла, технократҳо) ва баланд бардоштани ҷолибияти хизмати давлатӣ пайваст аст. Ҳамин тариқ, Ваҳдати миллӣ заминаю шароитҳои муҳим барои рушди иқтисодӣ - иҷтимоӣ тайёр намуд, ба таъмини инкишофи устувори иқтисод, ҷиҳати ба таври назаррас паст намудани сатҳи камбизоатӣ ва тавлиди синфи миёна ҳамчун қувваи асосии таъмини рушди дарозмуддат саҳми назаррас расонид. Ҳамзамон, иҷрои нақшаҳои созанда дар оянда низ дар назар аст, ки ба фаъолияти дастаҷамъӣ, муттаҳидсозии саъю талошҳо дар самти пайвастагии ҷанбаҳои гуногуни таъмини субот ва устувории иқтисодӣ бояд такя намоянд. Дар ин раванд масъулият ва салоҳияти ҳар як корманд, аз он ҷумла кормандони бахши илму таҳқиқот, хеле муҳим аст. Муминова Ф. - н.и.и., мудири шуъбаи иқтисоди рақамӣ ва инноватсионӣ, Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Рӯзи Ваҳдати миллӣ дар саҳифаҳои таърихи Ҷумҳурии Тоҷикистон чун санаи хотирмон, заминаи сулҳ ва асоси рушди иқтисодиёти мамлакат сабт шудааст. Ин санаи таърихӣ барои мардуми тоҷик на танҳо рамзи сулҳу субот, балки асоси рушди минбаъдаи сиёсӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодии кишвар ба шумор меравад. Ба даст овардани Ваҳдати миллӣ пас аз солҳои душвори ҷанги шаҳрвандӣ барои Тоҷикистон имконият фароҳам овард, ки роҳи созандагию бунёдкориро пеш гирифта, барои беҳтар намудани сатҳи зиндагии аҳолӣ заминаҳои мусоид фароҳам созад. Мавриди зикр аст, ки пояи калидии рушди мамлакат ва ҷомеаи он аз якдилию ҳамфикрӣ, сулҳу субот, оромию осоиштагӣ сарчашма мегирад. Таҷрибаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки бе сулҳу субот ва ҳамдигарфаҳмӣ пешрафти иқтисодӣ ғайриимкон аст. Аз ин лиҳоз, Ҷумҳурии Тоҷикистон низ баъд аз имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар соли 1997 ба марҳилаи нави рушд ворид гардид. Дар ин давра фазои мусоиди сармоягузорӣ ба вуҷуд омада, фаъолияти соҳибкорӣ густариш ёфт ва иқтисоди миллӣ тадриҷан рушд кард. Дар солҳои истиқлолият, махсусан баъд аз барқарор гардидани сулҳу ваҳдати миллӣ, нишондиҳандаҳои асосии иқтисодии кишвар ва нишондиҳандаҳои макроиқтисодӣ ба таври назаррас беҳтар шуданд. Дар ҷумҳурӣ садҳо корхонаҳои нави саноатӣ таъсис ёфта, ҳазорҳо ҷойҳои нави корӣ ташкил гардиданд, ки ин раванд боиси афзоиши даромади андозӣ барои рушди инфрасохтори иқтисодиёт, паст шудани сатҳи бекорӣ, афзоиши даромади аҳолӣ, рақобатпазир гардидани маҳсулотҳои истеҳсолшаванда, афзоиши содирот, ҷалби маблағҳои сармоягузорӣ ва беҳтар гардидани вазъи иҷтимоӣ-иқтисодии мардум гардид. Дар натиҷаи ба даст овардани ваҳдати миллӣ ва сулҳу субот дар кишвар, ҳадафҳои стратегии давлат, аз ҷумла таъмини истиқлолияти энергетикӣ, баромадан аз бумбасти коммуникатсионӣ, таъмини амнияти озуқаворӣ ва саноатикунонии босуръати кишвар марҳила ба марҳила татбиқ шуданд. Дар натиҷа, соҳаҳои энергетика, нақлиёт, коммуникатсия, саноат, кишоварзӣ ва хизматрасонӣ рушди бесобиқа пайдо намуданд. Яке аз самтҳои муҳими рушди иқтисодии Тоҷикистон ин таъмини истиқлолияти энергетикӣ мебошад. Бо шарофати сулҳу субот ва сиёсати созандаи бевоситаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон лоиҳаҳои бузурги энергетикӣ, аз ҷумла Неругоҳи барқи обии Роғун амалӣ гардида истодаанд. Ин иншооти бузург на танҳо аҳамияти стратегӣ дорад, балки дар оянда метавонад ба манбаи муҳими содироти неруи барқ ва афзоиши даромади миллӣ табдил ёбад. Ҷумҳурии Тоҷикистон имрӯз зиёда аз 90 фоизи неруи барқи худро аз манбаъҳои барқароршавандаи гидроэнергетикӣ истеҳсол менамояд. Ин барои таъмини амнияти энергетикӣ ва рушди саноат заминаи мусоид фароҳам овард. Дар бахши нақлиёт ва коммуникатсия низ пешрафти назаррас ба амал омад. Даҳҳо нақбҳо, садҳо километр роҳҳои байналмилалӣ ва пулҳо сохта шуданд. Лоиҳаҳои стратегии «Душанбе – Чаноқ», «Кӯлоб – Қалъаи Хумб» ва дигар роҳҳои байналмилалӣ ба рушди савдо ва ҳамгироии иқтисодии кишвар мусоидат намуданд. Соҳаи саноат низ дар муқоиса бо солҳои аввали истиқлолият чандин маротиба рушд кард. Сиёсати саноатикунонии босуръат боиси таъсиси садҳо корхонаҳои нави истеҳсолӣ гардид. Агар дар охири солҳои 90-ум, аксари маҳсулоти саноатӣ воридотӣ бошанд, имрӯз ҳиссаи истеҳсолоти ватанӣ пайваста афзоиш меёбад. Дар самти иҷтимоӣ низ пешрафтҳои назаррас ба даст омаданд. Сатҳи камбизоатӣ зиёда аз 80 фоизи аҳолӣ дар солҳои аввали пас аз ҷанг тақрибан то 20 фоиз коҳиш ёфт. Баланд шудани даромади аҳолӣ, рушди соҳибкорӣ ва зиёд шудани ҳаҷми маблағҳои интиқолии муҳоҷирон ба беҳтар шудани сатҳи зиндагии мардум мусоидат намуд. Имрӯз Тоҷикистон ба марҳилаи нави рушд ворид гардида, ҳадафҳои стратегӣ, аз ҷумла саноатикунонии босуръат, рақамикунонии иқтисодиёт ва рушди иқтисоди «сабз»-ро амалӣ менамояд. Мебоист зикр намуд, ки ҳамаи ин дастовардҳо маҳз дар фазои сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ ба даст омадаанд. Аз ин рӯ, метавон гуфт, ки Ваҳдати миллӣ на танҳо арзиши сиёсиву маънавӣ, балки омили асосии рушди иқтисодии Тоҷикистон дар солҳои соҳибистиқлолӣ мебошад. Ваҳдати миллӣ барои рушди илм, маориф ва сармояи инсонӣ низ нақши муҳим бозидааст. Имрӯз ҷавонони тоҷик имконият доранд дар муассисаҳои таҳсилоти олӣ ва марказҳои илмии ватаниву хориҷӣ дониш омӯзанд ва дар рушди иқтисодиёти миллӣ саҳми арзандаи худро гузоранд. Зеро, рушди иқтисодиёти муосир пеш аз ҳама ба дониш, технология ва неруи зеҳнии инсон такя мекунад. Дар шароити кунунӣ Тоҷикистон ба самти рушди иқтисоди «сабз», рақамикунонӣ ва истифодаи манбаъҳои барқароршавандаи энергия қадамҳои устувор мегузорад. Татбиқи технологияҳои муосир, аз ҷумла татбиқи энергияи офтобӣ, бодӣ ва истеҳсоли гидрогени сабз метавонад имкониятҳои нави иқтисодиро барои кишвар фароҳам оварад. Амалӣ гардидани чунин ҳадафҳои стратегӣ танҳо дар фазои сулҳу ваҳдати миллӣ имконпазир мебошад. Ҳамин тавр, таҷрибаи Тоҷикистон собит менамояд, ки ваҳдати миллӣ на танҳо арзиши сиёсӣ ва маънавӣ, балки омили муҳими рушди иқтисодӣ низ мебошад. Дастовардҳои иқтисодии солҳои охир маҳз самараи сулҳу субот, ҳамдигарфаҳмӣ ва заҳмати созандаи мардуми кишвар мебошанд. Аз ин рӯ, ҳифз ва таҳкими ваҳдати миллӣ вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон буда, кафили рушди устувор ва ояндаи дурахшони давлат ба ҳисоб меравад. Ваҳдати миллӣ – пояи сулҳ, кафили пешрафт ва асоси рушди устувори иқтисоди Тоҷикистон мебошад. Кабирова М. М. - ходими хурди илмии шуъбаи иқтисодиёти ҷаҳон ва муносибатҳои иқтисоди байналхалқии Институи иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

«Ба шарофти Ваҳдати миллӣ ва суботи сиёсӣ обурӯи Тоҷикистони соҳибистиқлол дар арсаи байналмилалӣ рӯз ба рӯз боло меравад». Эмомалӣ Раҳмон Саҳифаҳои таърихи нави тоҷикон гувоҳанд, ки дар аввали солҳои соҳибистиқлолӣ кишвари мо ба гирдоби ҷанги шаҳрвандӣ кашида шуд. Ин фоҷиа боис шуд, ки сохторҳои давлатӣ фалаҷ гашта, иқтисодиёт ва илм ба буҳрони амиқ рӯ ба рӯ шаванд. Танҳо баъд аз имзои Созишномаи умумии истиқрори сӯлҳ ва созгории миллӣ дар Тоҷикистон 27-уми июни соли 1997 марҳилаи нави созандагӣ оғоз ёфт. Ваҳдат нишон дод, ки қудрати тафаккур ва гуфтугӯ метавонад бар ҷанг ва харобкорӣ пирӯз шавад. Ваҳдати миллӣ ба мо имкон дод, ки оромӣ ва амнияти комилро дар кишвар таъмин карда, матлаби ягонагии халқро дар амал татбиқ намоем ва инчунин, барои рушди соҳаҳои гуногуни ҳаёт замина гузорему низоми давлатдории миллиро устувор созем. Илм танҳо дар муҳити орому босубот метавонад тавлид ва рушд кунад. Дар шароити ҷанг ё нооромӣ тафаккури илмӣ ҷои худро ба кӯшишҳо барои зинда мондан медиҳад. Аз ин рӯ, ваҳдатро метавон омили аввалиндараҷаи пешрафти илмӣ номид. Имрӯз олимони кишвар, аз ҷумла кормандони Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон имкон доранд, ки дар фазои озод ба тадқиқоти бунёдӣ ва амалӣ машғул шаванд. Махсусан, баъди ифтитоҳи бинои нави муассисаи илмии мо, ки бевосита бо иштироки Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе, муҳтарам Рустам Эмомалӣ дар шаҳраки академии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон воқеъ дар ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе баргузор гардид, дар посух ба дастгириҳои фароҳамшуда, фаъолгардонии раванди таҳқиқоти илмӣ ва густариши фаъолияти пажӯҳишӣ дар марҳалаи кунунӣ аз вазифаҳои аввалиндараҷаи ҷомеаи илмии Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ба ҳисоб меравад. Ваҳдати миллӣ ба саҳифаи таърихи халқи тоҷик ҳамчун замони нави ташаккулёбии давлатдории Тоҷикистон ворид гаштааст. Ин иди фархунда тимсоли сулҳ, ҳамдигарфаҳмӣ ва осоиш дар ҷамъиятамон, боиси эҳёи иқтисоди кишвар, масъулияти умумии мо барои ҳаёти ҳозираву ояндаи дурахшони Тоҷикистон аст. Истиқлолияти давлатӣ, Ваҳдати миллӣ ва дигар арзишҳои миллӣ бояд дар ниҳоди ҳар як фарди ҷомеа, махсусан, насли наврасу ҷавон тарғиб ва ҳифз карда шаванд. Муҳофизати марзу бум ва кӯшиш барои ҳифзи манфиатҳо, фарҳанг ва асолати миллӣ, дар канори тарғиби ғояҳои солим, вазифаи муҳими ҳар як фаъоли ҷомеаи шаҳрвандӣ аст. Ваҳдат рамзи ҳамзистӣ, оромӣ, меҳру муҳаббат ва ҳамкорӣ миёни афроди миллат аст. Ваҳдат маънои муттаҳид шудани тамоми қишрҳои ҷомеа, новобаста аз ақида, мазҳаб, миллат ё ҷойгоҳи иҷтимоиро дорад. Маҳз дар фазои ваҳдат ва сулҳ метавон рушди соҳаҳои маориф, илм, иқтисод, фарҳанг ва сиёсатро таъмин намуд. 29-умин солгарди Рузи Ваҳдати миллӣ муборак!!! «Мову шумо бояд як нуктаи бисёр муҳимро ҳамеша ва дар ҳама ҷой дар хотир дошта бошем, ки мо танҳо як Ватан, як сарзамини воҳиду муқаддас дорем ва дар ҷаҳон моро бо номи давлату Ватани маҳбубамон Тоҷикистон мешиносанд ва эҳтиром мекунанд» Эмомалӣ Раҳмон Бобозода Комил Олимҷон Директори Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Тавре қаблан хабар дорем, бо иқдоми беназир ва таърихии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қисмате аз хоки гӯри шахсиятҳои таърихиву ҷонфидои миллат - Нусратулло Махсум, Шириншо Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад аз шаҳри Москваи Федератсияи Русия ба Ватан оварда шуд. Маросими ҷаноза ва ба хок супоридани онҳо дар оромгоҳи Лучоби шаҳри Душанбе бо риояи суннатҳои дини мубини ислом ва эҳтироми хос баргузор гардид. Хизматҳои таърихии ин фарзандони фарзонаи миллат дар роҳи ташаккули давлатдории миллӣ, ҳифзи манфиатҳои мардум ва таҳкими пояҳои истиқлолу худшиносии миллӣ ҳамеша гиромӣ дошта мешавад. Ҳамчунин, номи неки онҳо ҳамчун намунаи садоқат ба Ватан, ҷасорат ва фидокорӣ дар саҳифаҳои таърихи миллат ҷовидона боқӣ хоҳад монд. Пос доштани хотираи чунин шахсиятҳои бузург нишонаи эҳтиром ба таърихи давлатдории миллӣ ва арҷгузорӣ ба фидокориҳои абармардоне мебошад, ки барои бақои миллат ва ояндаи давлат ҷони худро дареғ надоштанд. Дар зер шарҳи ҳоли мухтасари ин се шахсияти қаҳрамону ҷоннисор ва фарзандони номдори миллат пешниҳоди хонандагон мегардад. НУСРАТУЛЛО МАХСУМ Нусратулло Махсум (Нусратулло Лутфуллоев) соли 1881 дар деҳаи Чашмаи Қозии водии Ғарм (ҳозира ноҳияи Рашт) дар хонаводаи деҳқон ба дунё омадааст. Маълумоти ибтидоиро дар мактабу мадраса гирифта, аз хурдӣ ба корҳои кишоварзии падараш ёрӣ мерасонд. Аз сабаби сахтии зиндагӣ дар ҷавонӣ рӯ ба ғурбату муҳоҷирати корӣ оварда, бо машаққати зиёд забондону дорои ҷаҳонбинии васеъ мешавад. Аз соли 1920 ба корҳои ҳизбию давлатии он замон ҷалб гардида, дар барқарор кардани ҳокимияти нав дар Бухорои Шарқӣ фаъолона иштирок менамояд. Моҳи ноябри соли 1924 пас аз таъсиси Ҷумҳурии Мухтори Шуравии Сотсиалистии Тоҷикистон Нусратулло Махсум раиси Кумитаи инқилобии Тоҷикистон, яъне нахустин роҳбари аввали Тоҷикистон интихоб гардид. Соли 1929 пас аз таъсиси ҷумҳурии комилҳуқуқи Тоҷикистон Нусратулло Махсум Раиси Кумитаи Иҷроияи Марказии Ҷумҳурии Шуравии Сотсиалистии Тоҷикистон ва яке аз ҳамраисони Кумитаи Иҷроияи Марказии Иттиҳоди Шуравӣ интихоб гардида, то моҳи декабри соли 1933 ин вазифаро адо менамояд. Бо васеъ доман паҳн кардани таъқиботи сталинӣ моҳи июли соли 1937 Нусратулло Махсум бо туҳмат ба ҳабс гирифта шуда, моҳи октябри ҳамон сол дар асоси парвандаи ҷиноятии сохта «барои омода кардани ҷиноёти зиддиинқилобӣ» ба ҳукми қатл маҳкум мешавад. Соли 1957 ба сабаби гунаҳгор набудан бо қарори Коллегияи ҳарбии Суди Олии Иттиҳоди Шуравӣ ҳукми қабулшуда нисбат ба Нусратулло Махсум бекор карда шуд. Дар давраи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ибтикори Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти кишвар, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нақши Нусратулло Махсум дар таърихи кишвар аз нав арзёбӣ гардида, ба ӯ унвони Қаҳрамони Тоҷикистон дода шуд, номи ӯ ба муассисаҳо ва кӯчаҳо гузошта шуда, дар таърихнигории миллӣ ҳамчун яке аз бунёдгузорони давлатдории тоҷикон эътироф гардид. ШОТЕМУР ШИРИНШОҲ Шириншоҳ Шотемур - ходими намоёни давлатӣ ва ҳизбӣ, соли 1899 дар деҳаи Поршиневи ноҳияи Шуғнони Помири ғарбӣ (ҳозира Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон) ба дунё омадааст. Волидонаш ба ғаллакорӣ шуғл варзида, зиндагии камбағалона доштанд. Аз соли 1911 ба интернати назди омӯзишгоҳи русии маҳаллии Хоруғ, ки дар Кӯҳистони Бадахшон бори аввал кушода шуда буд, дохил гардида, дар он 4 сол таҳсил намудааст. Фаъолияти меҳнатиаш аз 13-солагӣ оғоз ёфтааст. Ҳамроҳи коргарони маҳаллӣ барои барпо ва пойдор гардидани Ҳокимияти Шуравӣ дар Осиёи Миёна иштирок кардааст. Аз моҳи январи соли 1921 узви Ҳизби коммунист буд. Солҳои 1914-1919 дар корхонаҳои шаҳри Тошкент кор карда, бо болшевикон шинос гардид ва ҳамчунин, ба таҳсил низ машғул буд. Соли 1917 Шириншоҳ Шотемур маҷбур шуд, ки ба семинарияи муаллимтайёркунии шаҳри Тошканд шомил шавад. Дар семинария то соли 1921 таҳсил намуд. Вале он дар давраи шуравӣ (аз соли 1919) семинария не, балки шуъбаи русии мактаби меҳнатӣ-педагогӣ номида шуд. Пас аз ба итмом расондани мактаб моҳи майи соли 1921 дар ҳайати 500 нафари ба ном «студентони пролетарӣ» аз тарафи КИМ-и Туркистон ба шаҳри Қуқанду Фарғона ва аз Қуқанд ба комитети тақсимоти (разверсткаи) озуқавории Хуҷанд фиристонида шуда, дар тақсимоти озуқавории Дилварзин ширкат дошт. Солҳои 1921-1922 узви сегонаи ҳарбию сиёсӣ ва аз моҳи октябри соли 1922 сардори он буд. Моҳи августи соли 1923 ҳангоми расидан ба Тошканд бо назардошти он, ки аз соли 1921 то соли 1923 дар Помир буд, бо Туркистон алоқааш канда шуд, аз комиссияи тозакунии сафҳои ҳизб нагузашт ва узвияташ бекор шуд. Моҳи август бо дархостнома ва маводҳои зарурӣ ба комиссияи ҳизбии сарҳадии фронти Туркистон муроҷиат карда, зимистони соли 1923, моҳи декабр ба воситаи комиссиюни назоратии Туркистон аз комисияи назоратиии Москва нусхаи фармонро дар бораи барқарор кардани ҳуқуқи уязвияти ҳизбии худ аз соли 1921- ро гирифт. Аз моҳи октябри соли 1923 то 5 августи соли 1924 корманди бойгонии назди котиботи СКХ Республикаи Туркистон, аз 5 августи соли 1923 то ноябри ҳамин сол инструктори кишоварзии шуъбаи ташвиқ ва тарғиби КМ ҲК Туркистон буд. То тақсимоти миллӣ дар таъсиси инспексияи маорифи тоҷик дар шаҳри Тошканд кор кард. Баъди тақсимоти миллӣ-ҳудудии Осиёи Миёна (cоли 1924) ва таъсиси ҷумҳуриҳои миллӣ, аз ҷумла, Ҷумҳурии Мухтори Шуравии Сотсиалистии Тоҷикистон дар ҳайати ҶШС Ӯзбекистон, Шириншоҳ Шотемур узви бюрои Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон таъин гардида, ба шаҳри Душанбе ба кор фиристонда шуд. Дар ин замон – дар нимаи якуми солҳои 20-ум Шириншоҳ Шотемур аввал дар котиботи Шурои Комиссарони Халқӣ, сипас ба ҳайси инструктори шуъбаи таҳтонии ақаллиятҳои миллии шуъбаи ташвиқотиву тарғиботии КМ ҲК(б) ҶМШС Туркистон кор карда, ҳамчунин узви Президиуми Кумитаи инқилобии тоҷик буд. Дар ҳамин ҷо ӯ ҳамчун идеолог тавонист масъалаи ташкили рӯзномаи алоҳида барои тоҷикони Осиёи Миёнаро ба миён гузорад ва ба таври мусбат ҳал кунад. Ӯ Ҳасан Ирфонро масъули рӯзнома таъин кард. Устод Садриддин Айнӣ, Нисор Муҳаммад, А. Муҳиддинов, С. Ализода, Т. Зеҳнӣ, А. Сатторӣ, М. Хуҷандӣ, А. Исмоилзода ва дигар равшанфикрони тоҷик аз минтақаҳои мухталифи тоҷикнишин ҳамкорони фаъоли «Овози тоҷик» буданд. Оғози нашри ин рӯзнома, дар замоне, ки идеологияи пантуркистӣ ҳукмронӣ мекард, осон набуд. Шумораи нахустини он ба роҳбарони давр ҳам, ки аксаран тарафдори ғояҳои пантуркистӣ буданд, маъқул наафтод. Рӯзнома ба дифои забони тоҷикӣ мақолаҳое чоп мекард. Баъзе аз мақомдорони пантуркист рӯзномаро ҳамон замон бастанӣ мешаванд. Шириншоҳ Шотемур ва Нисор Муҳаммад ин хатарро фаҳмида, зуд аз Тошканд ба Самарқанд меоянд. Онҳо нахуст устод Айниро пайдо карда, маслиҳатҳои судбахши ӯро мегиранд. Бо маслиҳат рӯзнома ба мақоми (органи) Оргбюро (Бюрои ташкилии Кумитаи инқилобии тоҷик) табдил дода мешавад ва аз хатар эмин мемонад. Шириншоҳ Шотемур бо таъсиси ин рӯзнома иктифо намекунад. Саъю кӯшиш ба харҷ медиҳад, ки шумораву теъдоди рӯзнома зиёд ва сатҳи он баланд бардошта шавад, то ба оммаи васеи тоҷикон дар манотиқи гуногун дастрас гардаду асари нек гузорад. Шириншоҳ Шотемур соли 1929 ҳамчун котиби масъули Комитети партиявии вилоятии Тоҷикистон, солҳои 1929-32 котиби 2-юми КМ ПК(б) Тоҷикистон, солҳои 1933-37 раиси КИМ-и РСС Тоҷикистон, солҳои 1925-37 аъзои КИМ-и ҲК СССР фаъолият намудааст. Шириншоҳ Шотемур дар барпо ва мустаҳкам намудани Ҳокимияти Советӣ дар Тоҷикистон, беҳтар ва мустаҳкам кардани кори органҳои партиявӣ ва советӣ, инкишофи хоҷагӣ ва маданияти республика ва тарбияи кадрҳои партиявию советии миллӣ ҳиссаи калон гузоштааст. Шириншоҳ Шотемур бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат (1930) мукофотонида шудааст. Бо Фармони Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти кишвар, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон 27 июни соли 2006 Шириншоҳ Шотемур ба унвони олии Қаҳрамони Тоҷикистон сазовор гашт. НИСОР МУҲАММАД Нисор Муҳаммад соли 1897 дар Пешовар ба дунё омадааст. Ӯ дар рӯйдодҳои инқилобӣ дар Афғонистон иштирок дошт ва яке аз қаҳрамонони Ҷанги сеюми англису афғон дар соли 1919 буд. Ӯ аз ёрони амиру шоҳи ояндаи Афғонистон Амонуллоҳхон буд. Сипас, чун муҳоҷири сиёсӣ ба Осиёи Миёна гурехта, дар поягузории илму маориф дар Тоҷикистон саҳми намоён мегузорад. Аввалин китобҳои дарсӣ ва мактабҳо бо талошҳои ӯ падидор мегарданд. Солҳои 1923—1924 китобҳои ӯ «Раҳнамои ҳисоб» ва «Алифбо» ба табъ мерасанд. Нахустин донишҷӯёни тоҷик бо роҳнамоии ӯ ба донишгоҳҳои бонуфузи Москваю Ленинград фиристода мешаванд. Бо таъсис ёфтани Ҷумҳурии Мухтори Шуравии Сотсиалистии Тоҷикистон Нисор Муҳаммад ба корҳои вобаста ба рушди ҷумҳурии навташкил ҷалб гардида, соли 1927 комиссари халқии маорифи (Вазири маорифи) Тоҷикистон таъйин карда мешавад. Дар раванди ба ҷумҳурии мо ҳамроҳ кардани округи Хуҷанд ва сипас ба ҷумҳурии иттифоқӣ табдил додани Тоҷикистон саҳми намоён гузоштааст. Нисор Муҳаммад дар пайи таъқибҳои сиёсии сталинӣ 8 октябри 1937 ба ҳабс гирифта шуда, дар асоси парвандаи сохта ҳукми қатл гирифт ва 22 октябри ҳамон сол кушта шуд. Дар шаҳри Душанбе ба нишони қадрдонӣ аз заҳматҳои пурарзиши ин шахсияти фидокор кӯчае, ки бинои Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон дар он воқеъ аст, ба номи Нисор Муҳаммад гузошта шудааст. Бобозода Комил Олимҷон Директори Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Омилҳои калидие, ки боиси устуворӣ ва рушди устувори давлату миллати мо мегарданд. Дар таърихи давлату миллатҳои ҷаҳон рӯйдоду санаҳои муҳиме ҳастанд, ки аҳамият ва мақому манзалати онҳо бо гузашти солҳо ҳамчун сарвати миллӣ баландтар мегардад ва мардумро ба эҳтирому арҷгузорӣ ва ҳифзу густариши ин дастоварду бозёфти гаронбаҳо ҳидояту роҳнамойӣ месозад. Барои халқи Тоҷикистон Рӯзи Ваҳдати миллӣ аз ҷумлаи чунин санаҳои таърихӣ ва тақдирсоз мебошад. 29 сол қабл, яъне бисту ҳафтуми июни соли 1997 баъди музокироти бисёр тӯлонӣ ба хотири ҳифзи якпорчагии марзу буми кишвар таъмини сулҳу субот, сарҷамъии миллат ва зиндагии ороми сокинони мамлакат Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид, ки ин санади муҳим дар таърихи навини халқамон аз ҷумлаи асноди сарнавиштсоз ба ҳисоб меравад. Зеро Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ хотима бахшида, барои оғози рушди давлатдории Тоҷикистони соҳибистиқлол ва ҳаёти орому осудаи мардуми он шароити мусоид фароҳам овард. Зуҳури падидаи Ваҳдати миллӣ аслан марбут ба ташаккули давлатҳои миллӣ аст, зеро маҳз дар доираи давлати миллӣ зарурати ба даст овардани эҳсоси умумияти ягонаи сиёсии мардум, ки дар як воҳиди маъмурӣ зиндагӣ доранд, боло меравад. Бинобар ҳамин ҳам, Ваҳдат хусусияти миллиашро танҳо дар доираи ташаккули давлати миллӣ пайдо мекунад ва мавриди татбиқ қарор мегирад. Бинобар ин, нақши давлат дар таҳкими Ваҳдати миллӣ меафзояд, зеро он баҳри таъмини рушди иқтисодӣ, суботи иҷтимоӣ ва равнақи фарҳанги миллӣ манфиатдор аст. Агар мухтасар шарҳ диҳем, ваҳдати миллӣ воқеан ҳам марбут ба омилҳои гуногунҷанбаест, ки дар он нақши муассирро ҳамоҳангсозии фаъолияти ниҳодҳои давлатӣ мебозад. Ҳаёти ҷамъиятии баъзе аз кишварҳои пасошӯравӣ, ки бар асари ихтилофи байниҳамдигарии ниҳодҳои давлатӣ ва ҷамъиятӣ мубталои муноқишоти дохилӣ гаштанд, собит карданд, ки дар доираи қонунҳо ҳамоҳанг сохтани ниҳодҳои давлатӣ, ки дар кишварамон ба вуқӯъ пайваст, барои амалияи ҷомеасозиамон комилан дуруст буд. Ҳоло, бо назардошти авзои ҷаҳони муосир далели бебаҳс аст, ки ба даст овардани ризоияти миллӣ, қатъи ҷангу хунрезӣ ва расидан ба зиндагии ором кори саҳлу осон набуд. Аз ин лиҳоз, ба насли наврас, ки аз даҳшати он замон нисбатан иттилои камтар доранд, шарҳу тавзеҳ бояд диҳем, ки дар ибтидои солҳои навадуми асри гузашта, яъне дар он айёми фоҷиаборе, ки дар натиҷаи фитнаву дасисаи неруҳои бадхоҳи хориҷӣ авзои сиёсиву иҷтимоии мамлакат рӯз ба рӯз печидаву ноором мегардид, нишастан ба сари мизи мулоқот ягона роҳи аз нобудӣ раҳойӣ бахшидани давлати тозаистиқлоли тоҷикон ва наҷоти миллату мардуми Тоҷикистон аз парокандагӣ буд. Хеле рамзӣ аст, ки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон кори худро аз рӯзҳои аввали корӣ аз сулҳ оғоз намуд ва ин сиёсат ба хотири оромиву осоиши кишвар ва хушбахтиву сарбаландии халқи азизамон идома дорад. Пешвои миллат эътироф шудани Президенти ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон баландтарин дараҷаву мартабаи инсоне мебошад, ки аҳли диёр бо ҳидояташ баҳри иҷрои корҳои бузург талош мекунанд. Дар ҳама давра таъмингари осудагию хушбахтӣ, ҳамеша аз ҷониби Худову халқ подоши худро мегирад. Аслан маънои сарварӣ ба дӯш гирифтан бори гарони масъулият аст, ки онро фақат ҷисми солҳо обутобёфта ва дидагони аз хоб рӯтофта бардошта метавонад. Танҳо инсони дорои қудрату ҷасорат аз монеаҳои хатарнок гузашта, ба дигарон пайки зиндагӣ ва муждаи осудагӣ мерасонад. Ҷонфидоиҳои муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки нахуст бо дарёи раҳму фаҳми худ оташи ҷанги таҳмилдодашударо хомӯш ва ба ҳамдигар муҳаббат бастани кинадоронро таъмин кард ва садои марговари камонро ба оҳанги хандаи зиндагибахши кӯдакон табдил дод, аз хотири сипосгузорон фаромӯш нашуд ва намешавад. Ҷодаи расидан ба ваҳдати миллӣ душвор, пур аз хатар ва ноҳамвор буд, аммо ирода ва мавқеи Президент қавию устувортар. Роҳи пурифтихоре, ки Тоҷикистони соҳибистиқлол дар зарфи 29 соли баъди имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон паймудааст, ба садсолаҳо баробар буда, моҳияти ин сабақи таърихӣ бояд ба наслҳои имрӯзаву оянда ҳамчун раҳнамои зиндагӣ омӯзонида шавад, зеро дар шароити мураккаби ҷаҳони муосир барои пешрафти устувори кишвари мо, қабл аз ҳама, ваҳдати миллӣ ва оромиву суботи ҷомеа мисли обу ҳаво зарур мебошад. Дар таърихи навини давлатдории мо имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ ҷойгоҳи бениҳоят баланд дорад. Он дар сафҳаи таърих низ таври хосса сабт ва баҳогузорӣ мешавад. Хусусияти аз ҳама муҳимаш он аст, ки мо тавонистем дар як давраи хеле кӯтоҳ сулҳро ба даст орем. Ҳарчанд он душвор ва ба андешаи баъзе тангназарон амале буд иҷроношуданӣ. Аммо ин кори хайр амалӣ шуд. Тавре аз маъхазҳои марбут ба Иҷлоси шонздаҳуми Шурои Олӣ бармеояд, ки хишти аввалро дар эъмори бинои сулҳу ваҳдати миллӣ маҳз Сарвари тозаинтихоби давлати тоҷикон - Эмомалӣ Раҳмон гузоштаанд. Раиси Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар яке аз ҷаласаҳои Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон чунин изҳор намуда буданд, «мавзӯи асосии ҳамаи масъалаҳои Шурои Олӣ андешидани тадбирҳои зарурӣ ҷиҳати ба эътидол овардани вазъияти ҷамъиятию сиёсии ҷумҳурӣ мебошад». Қобили зикр аст, ки нахуст дар Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи гурезагон» (24 ноябри соли 1992) қабул гардида буд.Баробари мавриди амал қарор додани ин қонун масъалаи бозгашти фирориён ба Ватан дар сатҳи давлатӣ мавриди баррасӣ қарор дошт. Тамоми тадбирҳо андешида шуданд, то ки мардуми берун аз марз, дар дигар давлатҳо қарордошта, ҳар чӣ зудтар ба Ватан баргардонда шаванд. Бо ин мақсад Қарори Раёсати Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 6 январи соли 1993 «Дар бораи сафари ҳайати намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Давлати Исломии Афғонистон» қабул шуд. Тавре дар қарори мазкур омадааст, барои иштирок намудан дар музокироти байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Исломии Афғонистон ҷиҳати ҳалли масъалаи ба Ватан баргардондани фирориёни Тоҷикистон, ки имрӯз дар қаламрави Ҷумҳурии Исломии Афғонистон панаҳ бурдаанд, дар ҳайати 19 нафар намояндагони Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ мегардад. Ин нахустин ҳайати намояндагӣ дар сатҳи давлатӣ буд, ки ба Ҷумҳурии Исломии Афғонистон сафари корӣ дошт. Кӯшиши нахустин дар шароити хеле душвор, ки даргириҳо ҳанӯз идома доштанд, ба мақсади ба Ватан баргардондани фирориён буд. Ҳайати мазкурро лозим омад, ки чанд маротиба бо фирориён, гурӯҳҳои мухолифин вохӯрию суҳбатҳои тӯлонӣ намояд. Кӯшишҳо беҳуда набуданд. Муроҷиатномаи Сарвари давлат, Раиси Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба фирориён дилгармӣ ва эътимод ба ояндаи некро мебахшид. Ин муроҷиат аз меҳру муҳаббати Сарвари давлат ба мардуми худ, сарзамини аҷдодӣ дарак медод, ки ҳамагонро ба сарҷамъиву Ваҳдати миллӣ талқин мекард. Дар Муроҷиатномаи Сарвари давлат чунин суханони самимӣ омадаанд: «Моҳҳост, ки гуфтушунидҳои самарабахш бо неруҳои гароишҳои мухталифи сиёсӣ ҷорист ва мо азми қавӣ дорем, ки ҷиҳати тафоҳуми комили ҳама фарзандони модари тоҷик онро давом диҳем. Бародар аз пайи кини бародар намеравад. Ҳама муштоқи дидори шумоянд ва бовар доранд, ки шумо имрӯзу фардо боз хоҳед баргашт, дасти бародарони худ хоҳед гирифт ва Ватани ниёгони хешро обод, чароғи хонаи падариро равшан хоҳед кард». Дар ҳамон марҳилаи ҳассос муҳтавои асосии мулоқоти Роҳбари мамлакат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо мардум сулҳу ваҳдат буд.Таъкид карда буданд, ки мо бояд дар атрофи як ҳадафи бузург -бунёд кардани давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон ва ба ин васила ба даст овардани Ваҳдати миллӣ муттаҳид шавем. Ҳамзамон, бо неруҳои мухолиф гуфтушунидҳо идома доштанд. Осон набуд ин гуфтушунид ва суҳбату мулоқот. Аммо бо маслиҳат ва пешниҳоди Сарвари давлат он идома меёфту ҳар гуфтушунид якдигарро бо ҳам наздик мекард. Бо кӯшиши зиёд роҳ ба сӯйи сулҳу Ваҳдат кушода мешуд. Пас аз бисту як вохӯриву музокироти тарафҳо, ки ба хотири рафъи хатарҳои таҳмилӣ ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ қариб чор сол идома ёфт, низои миллӣ бартараф гардида, ниҳоят санади тақдирсоз ва ҳаётбахши сулҳ, яъне ҳуҷҷати наҷоти миллӣ, ба имзо расид. Моҳияти таърихии санади мазкур, пеш аз ҳама, дар он аст, ки ҷавҳари асосии ин бозёфти миллиро иродаи қавии сиёсии Пешвои миллат ташкил медиҳад. Ба ибораи дигар, омили асосии расидан ба сулҳ аз замири ин Абмармарди дунёи сиёсат бархоста, бо тафаккури созанда ва иродаи шикастнопазири мардуми шарифи кишварамон тавъам гардид. Ба Хосдеҳи Ҷумҳурии Исломии Афғонистон сафар кардани Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон (10-11 декабри соли 1996) қадами қатъӣ ва устуворе дар ҷодаи ба имзо расидани Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон буд. Ин вохӯриро ашхосе, ки муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро ҳамроҳӣ мекарданд, чунин ба хотир овардаанд: «Ин гуфтушунид 10-11 декабри соли 1996 баргузор гашта буд. Он рӯзҳо худи Ҷумҳурии Исломии Афғонистон гирифтори ҷанги шадиди дохилӣ буд. Дар Тоҷикистон низ садои тиру туфанг гӯшҳоро мехарошид ва дилҳоро тазйиқ медод. Касе маслиҳат намедод, ки дар чунин шароити номусоид Роҳбари давлат ба ин гуфтушунид озим шавад. Кормандони амният муқобили сафари ӯ ақида изҳор карданд. Вале Роҳбари ташнаи сулҳ аз раъйи ҷиддии хеш барнагашта, посух доданд: «Ҷони худамро қурбон мекунаму аз роҳ барнамегардам!…». Ба шарофати имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ваҳдати миллӣ боғу бӯстонҳои хушкида аз сари нав сабзу хуррам гардида, ҳазорҳо манзилу муассисоти бар асари ҷанги шаҳрвандӣ харобу валангоршуда аз нав қомат афрохта, ба худ шукӯҳу шаҳомати тоза касб намуданд. Қариб як миллион фирориёни иҷборӣ дубора ба оғӯши гарми Ватан баргашта, осмони меҳани азизро софу беғубор дарёфтанд ва рӯзгори худро дар як муддати кӯтоҳ барқарор намуданд, ки ин рӯйдоди таърихӣ дар таҷрибаи ҷаҳонӣ ҳамчун падидаи камназир пазируфта шудааст. Созишномаи баимзорасида баъдан ҳамчун ғояи роҳнамои миллӣ барои муайян намудани самтҳои асосии ташаккул ва рушди давлатдории навинамон мусоидат кард. Минбаъд ваҳдати миллӣ дар ҷомеаи мо ҳамчун мафҳуми муқаддас нуфузи хоса касб намуд ва дар қалби мардуми кишвар ҷойгоҳи сазовори худро пайдо кард, зеро ваҳдати миллии тоҷикон ҳамчун василаи иттиҳоду ҳамбастагии мардуми Тоҷикистон бо заҳмату машаққати зиёд ва гузашта аз ин, дар натиҷаи ҷонбозиву қурбониҳои ҳазорон фарзандони фидоии миллат ба даст омадааст. Муҳим он аст, ки таҷрибаи сулҳи тоҷикон аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ мавриди омӯзишу дастгирӣ қарор гирифта, чун падидаи нодири фарҳанги сулҳофарӣ пазируфта шудааст. Ҳамин аст, ки имрӯз ҷомеаи ҷаҳонӣ ташаббусҳои Тоҷикистонро доир ба ҳалли масоили муҳими минтақа ва ҷаҳон истиқбол менамояд. Ин ҳам аз нуфузу аҳамият ва мақому мартабаи Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон шаҳодат медиҳад. Бамаврид аст ёдовар шавам, ки 16 июн Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба муносибати 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва бо истифода аз ҳуқуқи конститутсионии худ лоиҳаи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи авф»-ро ба Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод карданд ва баъд аз қабули Қонун ба он имзо гузоштанд. Ин иқдоми ватандӯстона нишони барҷастаи раҳму шафқат ва инсондӯстии Пешвои муаззами миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аст, зеро қонуни мазкур нисбати занон, ноболиғон, беморон ва пиронсолони ҷиноятсодиркарда татбиқ шуда, онҳоро аз ҷазо озод ва ба ҳаёти муътадил бармегардонад. Гузашт карда тавонистани гуноҳ яке аз хислатҳои наку ва нишонаи инсонпарвариву мардонагист, ҳар нафаре, ки қудрати авф намудани гуноҳи нафари дигарро дорад, аз камолоти баланди инсонӣ бархӯрдор аст. Нафаре, ки дар зиндагӣ аз нофаҳмӣ, аз сари эҳсос ва қаҳру ғазаб, ки ақлро тира мекунанд, даст ба ҷиноят задааст, албатта, баъди содир намудани он пушаймон мешавад. Авфи гуноҳ бошад, имконияти мусоид баҳри ислоҳи чунин нафарон аст. Дар ҳаёт зиёд вомехӯранд ҳолатҳое, ки инсон тавба мекунад, вале аз ҷониби ҷабрдида авф намешавад, ки боиси боқӣ мондани кина ва адоват байни инсонҳо мегардад. Чӣ аз диди шариат ва чӣ аз диди фалсафаи ҳастии инсонӣ авф намудан, авф карда тавонистан амали савоб ва некест, ки метавонад аз чандин гуноҳ ва мушкилии дигар инсону ҷомеаро халос намояд. Пеш аз ҳама, таъсири ин амали ҷавонмардонаи Пешвои миллат ба вазъи он хонаводаҳое мерасад, ки яке аз аъзои онҳо дар маҳбас қарор дорад. Мушкилиҳои иқтисодӣ як тарафи масъала аст. Аз ҳама вазнин бори номус ва нангест, ки онҳо бар дӯши худ мегиранд, зеро ҷомеа ба нафари ҳабсшуда ва аҳли оилаи он бо нигоҳи дигар менигарад. Озодии фарзанд ё аъзои дигари оила ин ҳолати руҳӣ — маъюсию рӯҳафтодагӣ ва афсурдагии онҳоро бартараф ва муҳитро дар оила солим мегардонад. Итминони комил дорам, ки ҳамаи озодшудагон аз ин амали башардӯстонаву инсонпарварона, бахшояндаву ғамхоронаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон шукргузорӣ намуда, хулосаи зарурӣ мебароранд ва кору фаъолияти софдилонаи беғараз ва ҳалолкориро пеша мекунанд. Дар маҷмуъ, зарур ва ногузир аст, ки ҳар як фарди бонангу номус ва солимфикру огоҳи ҷомеа бояд ҳамеша дар хотир дошта бошад, ки маҳаки асосии афкори ҷомеаи моро бояд сухани созандаву омӯзанда ташкил диҳад ва он ба манофеи халқу Ватани азизи мо хизмат намояд. Дар марҳалаи навини имрӯза мо бояд беш аз ҳарвақта бо дасту дили поку нияти нек ва бо руҳияи баланди созандагӣ ҷиҳати татбиқи ҳадафҳои стратегии Тоҷикистон фаъолият намоем ва заҳмат кашем. Ҳаводиси фоҷиабору харобиовари охири асри гузашта моро доимо ҳушдор медиҳанд, ки барои эмин нигоҳ доштани сулҳу субот дар ҷомеа, таҳкими ваҳдати миллӣ ва таъмини ҳаёти осоиштаи халқамон ҳамеша ҳушёру омода бошем. Ба таъбири Пешвои миллат,“ҳар як фарди ҷомеа бояд дарк намояд, ки истиқлолияти давлатӣ ва ваҳдати миллӣ сутунҳои заррине мебошанд, ки давлат ва миллати моро пойдору устувор нигоҳ медоранд ва вазифаи муқаддаси ҳамаи мо аз он иборат аст, ки бо заҳмати созанда ин пояҳои давлатдории миллиамонро боз ҳам таҳким бахшем”. Собиров Ораш Масъудҷонович Докторанти PhD-и курси 3-и Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Санаи 09-уми июни соли 2026 дар Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон навгонии муҳиму хотирмон ба миён омад. Бо иштироки Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе, муҳтарам Рустам Эмомалӣ дар шаҳраки академии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон воқеъ дар ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе, бинои нави Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ифтитоҳ гардид. Бинои мазкур аз 6 ошёна ва таҳхона иборат буда, барои 150 кормандони илмӣ хизмат менамояд. Ҳамзамон, дар баробари дигар шуъбаҳои илмї дар бинои нав Маркази иқтисоди рақамӣ ва инноватсия, Маркази иқтисоди сабз ва рушди устувор, китобхона, ошхона, нуқтаи гармидиҳӣ ба истифода дода шуд. Воқеан бо дастурҳои бевоситаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти маҳбуби кишвар, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва дастгириҳои пайвастаи Раиси шаҳри Душанбе, муҳтарам Рустам Эмомалӣ барои пешрафту такомули илм чанд соли охир тадбирҳои судманд роҳандозӣ гардида истодаанд. Муҳайё кардани шароити мусоиди илмӣ, ки заминаи дастовардҳо дар самти навовариҳои илмӣ ва пешрафти ҳамаҷонибаи давлату миллат мебошад, намунае аз ин тадбирҳои судманд аст. Дар пайравӣ ба сиёсати Пешвои муаззами миллат ва корҳои созандагии муҳтарам Рустами Эмомалӣ имрӯз роҳбарияти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон кушишу талош дорад, ки илми тоҷик аз ҳама лиҳоз ҳамқадами замон гардад. Дар посух ба дастгириҳои фароҳамшуда, фаъолгардонии раванди таҳқиқоти илмӣ ва густариши фаъолияти пажӯҳишӣ дар марҳалаи кунунӣ аз вазифаҳои аввалиндараҷаи ҷомеаи илмии Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ба ҳисоб меравад.

Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки соли 1991 ба даст омадааст, оғози марҳилаи сифатан нави рушди давлатдорӣ ва ҷомеаи миллӣ гардид. Дар тӯли зиёда аз се даҳсола, кишвари мо роҳи мураккаб, вале устувори ташаккули низоми сиёсӣ, иқтисодӣ ва ҳуқуқиро тай намуд. Дар ин раванд, нақши Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун омили калидии таъмини суботи сиёсӣ, таҳкими пояҳои давлатдорӣ ва рушди иҷтимоию иқтисодӣ бениҳоят муҳим арзёбӣ мегардад. Дар давраи истиқлолият аҳолии кишвар тақрибан аз 5,5 миллион нафар дар аввали солҳои 1990-ум, ба зиёда аз 10 миллион нафар расида, ҳаҷми Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД) чандин маротиба афзоиш ёфтааст. Ин нишондиҳандаҳо бевосита ба сиёсати пайгиронаи давлатӣ ва идоракунии самараноки роҳбарияти кишвар вобаста мебошанд. Мақоми Президент дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1994) ҳамчун Сарвари давлат ва кафили Конститутсия, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд муқаррар гардидааст. Дар натиҷаи ислоҳоти конститутсионӣ, махсусан солҳои 1999, 2003 ва 2016 ваколатҳои Президент такмил дода шуда, механизми идоракунии давлатӣ боз ҳам мустаҳкам гардид. Президент ҳамчун роҳбари ҳокимияти иҷроия ва ҳамоҳангсози фаъолияти тамоми шохаҳои ҳокимият баромад намуда, дар таъмини фаъолияти муназзами мақомоти давлатӣ нақши марказӣ мебозад. Ин ҳолат ба ташаккули низоми идоракунии мутамарказ ва самаранок мусоидат намудааст. Яке аз дастовардҳои муҳими давраи истиқлолият барқарорсозии сулҳ ва ваҳдати миллӣ мебошад. Имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ (1997) ба анҷоми низои дохилӣ замина гузошта, барои рушди минбаъдаи давлат шароити мусоид фароҳам овард. Дар давоми солҳои минбаъда, Тоҷикистон ба яке аз кишварҳои нисбатан устувори минтақа табдил ёфт. Дар ин замина, сатҳи амнияти дохилӣ беҳтар гардида, фаъолияти институтҳои давлатӣ муназзам гардид. Президент ҳамчун кафили сулҳ ва субот дар таъмини ҳамгироии ҷомеа ва таҳкими ваҳдати миллӣ саҳми назаррас гузошт. Саҳми Президент дар рушди иҷтимоию иқтисодӣ Дар давраи истиқлолият, рушди иқтисоди миллӣ бо суръати устувор таъмин гардид. Агар дар солҳои аввали истиқлолият ҳаҷми ММД паст бошад, дар солҳои охир афзоиши миёнаи солонаи он ба 6–8 фоиз расидааст. Буҷети давлатӣ аз чанд сад миллион сомонӣ дар солҳои аввал, ба даҳҳо миллиард сомонӣ дар солҳои охир афзоиш ёфтааст. Сатҳи камбизоатӣ зиёда аз 80 фоиз дар солҳои 1990-ум то тақрибан 20–25 фоиз коҳиш ёфтааст. Ин нишондиҳандаҳо аз самаранокии сиёсати иҷтимоӣ ва иқтисодии давлат шаҳодат медиҳанд. Дар соҳаи энергетика, татбиқи лоиҳаҳои бузург, аз ҷумла неругоҳҳои барқи обӣ, ба таъмини истиқлолияти энергетикӣ мусоидат намуд. Дар соҳаи нақлиёт садҳо километр роҳҳои автомобилгард ва нақбҳо бунёд гардида, пайвастагии дохилии кишвар беҳтар карда шуд. Дар давраи истиқлолият, махсусан дар солҳои охир, таҳти роҳбарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон самтҳои афзалиятноки рушди иқтисоди миллӣ мушаххас гардида, сиёсати иқтисодӣ ба гузариш аз модели ашёгаро ба иқтисоди диверсификатсияшуда равона карда шудааст. Яке аз самтҳои калидӣ – саноатикунонии босуръати кишвар мебошад, ки ҳамчун ҳадафи стратегӣ эълон гардидааст. Дар натиҷаи татбиқи барномаҳои давлатӣ, шумораи корхонаҳои саноатӣ аз чандсад адад дар солҳои аввали истиқлолият, ба зиёда аз 2500 корхона расида, саҳми соҳаи саноат дар ММД тадриҷан афзоиш ёфтааст. Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ дар даҳсолаи охир чанд маротиба зиёд гардида, заминаи воқеии рушди истеҳсолоти ватанӣ ва иваз намудани воридот фароҳам оварда шудааст. Ҳамзамон, рушди иқтисоди рақамӣ ҳамчун омили муҳими баланд бардоштани самаранокии идоракунии давлатӣ ва фаъолияти иқтисодӣ эътироф гардидааст. Ҷорӣ намудани технологияҳои рақамӣ дар низоми андоз, гумрук, бонкдорӣ ва хизматрасониҳои давлатӣ имкон дод, ки сатҳи шаффофият ва дастрасии хизматрасониҳо ба таври назаррас беҳтар гардад. Дар солҳои охир шумораи истифодабарандагони интернет ба зиёда аз 40 фоизи аҳолӣ расида, рушди хизматрасониҳои электронӣ ва пардохтҳои ғайринақдӣ суръати нав касб намудааст. Татбиқи барномаҳои давлатӣ оид ба рақамикунонии иқтисод ба ташаккули ҳукумати электронӣ ва иқтисоди рақамӣ заминаи устувор мегузорад. Самти дигари муҳими сиёсати иқтисодӣ – рушди иқтисоди “сабз” ва истифодаи самараноки захираҳои табиӣ мебошад. Ҷумҳурии Тоҷикистон дорои беш аз 60 фоизи захираҳои обии минтақа буда, истеҳсоли неруи барқ асосан аз манбаъҳои барқароршаванда таъмин мегардад. Дар айни замон, зиёда аз 95 фоизи нерӯи барқ дар кишвар аз неругоҳҳои барқии обӣ истеҳсол мешавад, ки Тоҷикистонро ба яке аз кишварҳои пешсаф дар самти энергетикаи “сабз” табдил додааст. Сиёсати давлатӣ дар ин самт ба коҳиши таъсири манфии экологӣ, ҳифзи муҳити зист ва мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим равона гардидааст. Илова бар ин, рушди бахшҳои самараноки иқтисодӣ, аз ҷумла кишоварзии инноватсионӣ, саноати коркард, энергетика ва нақлиёт, дар маркази диққати сиёсати давлатӣ қарор дорад. Дар соҳаи кишоварзӣ татбиқи технологияҳои муосир ва истифодаи самараноки замин имкон дод, ки ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ мунтазам афзоиш ёбад. Дар баробари ин, рушди инфрасохтори нақлиётӣ, аз ҷумла бунёди роҳҳо ва долонҳои транзитӣ, мавқеи Тоҷикистонро ҳамчун кишвари транзитӣ тақвият бахшидааст. Ҳамин тариқ, татбиқи сиёсати саноатикунонӣ, рушди иқтисоди рақамӣ ва иқтисоди “сабз” дар маҷмӯъ ба ташаккули модели нави иқтисоди миллӣ мусоидат намуда, барои таъмини рушди устувор ва баланд бардоштани рақобатпазирии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ заминаи боэътимод фароҳам овардааст. Ин равандҳо бевосита бо сиёсати стратегӣ ва фаъолияти самараноки Президенти кишвар алоқаманд буда, самтҳои афзалиятноки рушди минбаъдаи давлатро муайян мекунанд. Нақши Президент дар рушди низоми ҳуқуқӣ ва демократия Дар тӯли солҳои истиқлолият, заминаи ҳуқуқии давлатдорӣ ба таври назаррас такмил ёфт. Қабули садҳо қонунҳо ва санадҳои меъёрию ҳуқуқӣ ба ташаккули низоми муосири ҳуқуқӣ мусоидат намуд. Президент ҳамчун кафили Конститутсия дар таъмини волоияти қонун, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва рушди институтҳои демократӣ нақши муҳим мебозад. Ислоҳоти судӣ-ҳуқуқӣ, таъсиси сохторҳои нави давлатӣ ва такмили фаъолияти мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ба баланд гардидани сатҳи адолати иҷтимоӣ мусоидат кардааст. Нақши Президент дар сиёсати хориҷӣ ва таҳкими мавқеи байналмилалӣ Дар давраи истиқлолият, Ҷумҳурии Тоҷикистон бо зиёда аз 180 кишвари ҷаҳон муносибатҳои дипломатӣ барқарор намуда, узви фаъоли ташкилотҳои байналмилалӣ, аз ҷумла СММ, СҲШ ва ИДМ гардид. Сиёсати хориҷии кишвар ба таҳкими амният, рушди ҳамкориҳои иқтисодӣ ва ҳалли масъалаҳои глобалӣ, аз ҷумла мушкилоти обу иқлим равона гардидааст. Пешниҳодҳои Тоҷикистон дар сатҳи байналмилалӣ, махсусан дар соҳаи захираҳои об, аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ дастгирӣ ёфтаанд. Самтҳои такмил ва дурнамо Бо вуҷуди дастовардҳои назаррас, рушди минбаъдаи давлат такмили механизмҳои идоракунии давлатӣ, рақамикунонии иқтисод ва баланд бардоштани самаранокии институтҳои давлатӣ талаб менамояд. Дар оянда, зарурати таҳкими шаффофият, рушди иқтисоди рақамӣ, баланд бардоштани сатҳи рақобатпазирии иқтисоди миллӣ ва мутобиқшавӣ ба равандҳои ҷаҳонӣ бештар эҳсос мегардад. Дар ин раванд, нақши Президент ҳамчун роҳбари стратегии рушди кишвар боқӣ мемонад. Ҳамин тариқ, таҳлили 35 соли истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон нишон медиҳад, ки мактаби идоракунии Пешвои миллат дар ташаккул ва рушди давлатдорӣ нақши ҳалкунанда дорад. Бо роҳбарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, кишвар аз марҳилаи буҳрон ба марҳилаи рушди устувор гузашт, пояҳои иқтисодӣ ва сиёсӣ мустаҳкам гардида, мавқеи байналмилалии он боло рафт. Дар маҷмӯъ, нақши Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар таъмини сулҳ, рушди иқтисодӣ, таҳкими қонуният ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ ҳамчун омили асосии пешрафти давлат арзёбӣ гардида, барои рушди устувори минбаъдаи Ҷумҳурии Тоҷикистон аҳаммияти калидӣ дорад. Абдуллоев А.А. – н.и.и., ходими пешбари илмии шуъбаи таҳқиқоти демографӣ ва рушди нерӯи инсонии Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон