Истиқлолияти давлатӣ барои ҳар як миллат неъмати бузург ва асоси ҳастии давлат ба шумор меравад. Барои мардуми тоҷик, ки дорои таърихи куҳани давлатдорӣ ва тамаддуни ғанӣ мебошад, соҳибистиқлолӣ оғози марҳилаи нави таърихӣ гардид. 9 сентябри соли 1991 Ҷумҳурии Тоҷикистон истиқлолияти давлатии худро эълон намуда, барои бунёди давлати мустақил ва муайян намудани роҳи рушди иқтисоди миллӣ имконияти бузург пайдо кард. Тавре Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид намудаанд: «Истиқлолият муқаддастарину азизтарин неъмат, рамзи саодат ва асолати миллат, шарафу номуси ватандорӣ мебошад». Аммо таҳкими истиқлолият барои Тоҷикистон роҳи осон набуд. Солҳои аввали соҳибистиқлолӣ, бо вазъи мураккаби сиёсӣ ва иқтисодӣ ҳамроҳ гардид. Ҷанги шаҳрвандӣ ба сохтори давлатӣ, иқтисоди миллӣ ва зиндагии мардум зарари ҷиддӣ расонид. Дар чунин шароит ҳифзи якпорчагии давлат, барқарор намудани сохти конститутсионӣ ва расидан ба сулҳу ваҳдат вазифаи муҳимтарин гардид. Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва интихоб гардидани Эмомалӣ Раҳмон ба ҳайси роҳбари давлат дар таҳкими ҳокимияти давлатӣ ва оғози марҳилаи нави давлатсозӣ нақши муҳим гузошт. Дар натиҷаи музокироти сулҳ 27 июни соли 1997 Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ ба имзо расид. Чунон ки Пешвои миллат таъкид мекунанд: «Ваҳдати миллӣ ва сулҳу субот пояи устувори давлатдорӣ ва шарти асосии пешрафти ҷомеа мебошанд». Воқеан, барқарор шудани сулҳу субот барои оғози корҳои созанда ва рушди минбаъдаи кишвар заминаи устувор фароҳам овард. Яке аз қадамҳои муҳими таҳкими давлатдории миллӣ ин қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. 6 ноябри соли 1994 тавассути раъйпурсии умумихалқӣ Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид, ки роҳи минбаъдаи рушди кишварро ҳамчун давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона муайян намуд. Дар заминаи Конститутсия низоми қонунгузории миллӣ ташаккул ёфта, пояҳои ҳуқуқии давлат мустаҳкам гардиданд. Ин раванд барои ба роҳ мондани фаъолияти муназзами мақомоти давлатӣ ва таҳкими ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон аҳамияти муҳим дошт. Пас аз барқарор гардидани сулҳу субот яке аз вазифаҳои асосии давлат барқарорсозӣ ва рушди иқтисоди миллӣ гардид. Солҳои аввали истиқлолият иқтисоди кишвар бо мушкилоти зиёд рӯ ба рӯ шуда, коҳиши истеҳсолот ва қатъ гардидани робитаҳои пешинаи иқтисодӣ вазъи мамлакатро душвор гардонида буд. Бо татбиқи ислоҳоти иқтисодӣ, рушди соҳибкорӣ, ҷалби сармоягузорӣ ва амалӣ намудани барномаҳои давлатӣ тадриҷан заминаҳои нави рушди иқтисодӣ ба вуҷуд омаданд. Сохтмони роҳҳо, нақбҳо, пулҳо ва дигар иншооти инфрасохторӣ барои рушди савдо, истеҳсолот ва робитаҳои иқтисодии дохилӣ имкониятҳои бештар фароҳам овард. Дар давраи истиқлолият ҷалби сармоягузорӣ ба яке аз омилҳои муҳими рушди иқтисоди миллӣ табдил ёфт. Сармоягузории дохиливу хориҷӣ барои бунёди корхонаҳо, рушди инфрасохтор, зиёд намудани истеҳсолот ва таъсиси ҷойҳои нави корӣ имконият фароҳам меорад. Фароҳам сохтани муҳити мусоиди сармоягузорӣ, дастгирии соҳибкорӣ ва истифодаи самараноки имкониятҳои иқтисодии кишвар метавонад рақобатпазирии иқтисоди миллиро баланд бардорад. Аз ин рӯ, рушди фаъолияти сармоягузорӣ на танҳо барои пешрафти иқтисодӣ, балки барои таҳкими пояҳои истиқлолияти иқтисодии кишвар низ аҳаммияти муҳим дорад. Истиқлолият ҳамзамон масъулияти бузургро бар дӯши ҳар як шаҳрванди кишвар мегузорад. Ҳифзи дастовардҳои истиқлолият танҳо вазифаи давлат набуда, масъулияти умумии ҷомеа мебошад. Таҳкими сулҳу ваҳдат, эҳтироми қонун, меҳнати созанда, рушди иқтисодӣ ва саҳм гузоштан дар ободии Ватан аз ҷумлаи роҳҳои асосии ҳифзи истиқлолият мебошанд. Зеро истиқлолияти сиёсӣ дар сурати мавҷуд будани иқтисоди устувор ва ҷомеаи муттаҳид боз ҳам қавитар мегардад. Дар арафаи таҷлили 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон зарур аст, ки ба роҳи тайкардаи кишвар бо ҳисси масъулият назар андозем. Тоҷикистон дар давоми солҳои соҳибистиқлолӣ марҳилаҳои душвори давлатсозиро паси сар намуда, аз буҳрони сиёсӣ ва иқтисодӣ ба роҳи сулҳу субот ва созандагӣ қадам гузошт. Ҳар як дастоварди иқтисодӣ, иншооти бунёдшуда ва қадами созанда самараи имкониятҳое мебошад, ки истиқлолият фароҳам овардааст. Чунон ки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид намудаанд: «Ба даст овардани истиқлолият кори бисёр душвору заҳматталаб мебошад, вале ҳимояи пирӯзӣ ва дастовардҳои истиқлолият кори аз он ҳам душвортару пурмасъулият аст». Истиқлолияти давлатӣ барои Тоҷикистон заминаи асосии эҳёи давлатдории миллӣ, таҳкими пояҳои давлат ва рушди мустақилонаи кишвар мебошад. Дар шароити имрӯза ҳифзи сулҳу ваҳдат, рушди иқтисоди миллӣ, ҷалби сармоягузорӣ, дастгирии соҳибкорӣ ва ҳимояи манфиатҳои миллӣ аз ҷумлаи вазифаҳои муҳимми давлат ва ҷомеа ба шумор мераванд. Истиқлолият моро водор месозад, ки дастовардҳои бадастомадаро ҳифз намуда, барои таҳкими пояҳои давлатдорӣ ва фароҳам овардани шароити беҳтари зиндагии мардум пайваста талош намоем. Зеро, пойдории истиқлолият аз ҳисси масъулият, меҳнати созанда ва садоқати ҳар як шаҳрванди кишвар ба Ватан вобастагӣ дорад. Бигзор Тоҷикистони соҳибистиқлол ҳамеша дар фазои сулҳу субот рушд намуда, ояндаи боз ҳам ободу осуда ва пешрафта дошта бошад. Шукуров С. М. – н.и.и., ходими калони илмии шуъбаи бозорҳои молиявӣ ва идоракунии лоиҳаҳои сармоягузории Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Государственная независимость для Республики Таджикистан стала не просто ключевым политическим достижением, но и отправной точкой для создания собственной экономической и внешнеэкономической политики. Страна получила возможность самостоятельно определять свои национальные интересы, устанавливать связи с другими государствами и международными организациями, выбирать торговых и инвестиционных партнёров, а также формировать механизмы интеграции в мировое хозяйство. С момента обретения независимости внешнеэкономическая деятельность Таджикистана прошла непростой и плодотворный путь. Страна преодолела последствия разрыва старых хозяйственных связей, нашла новые рынки сбыта и перешла к многовекторному сотрудничеству. В результате, география внешней торговли расширилась, инвестиции стали притягиваться, а Таджикистан активнее участвует в региональных интеграционных процессах. В настоящее время её содержание всё более ориентировано на задачи индустриализации, обеспечения энергетической и продовольственной безопасности, расширения транзитного потенциала, а также на реализацию цифровизации и перехода к экологически чистой «зелёной» экономике. В первые годы независимости республике предстояло обеспечить экономическую устойчивость в условиях глубоких структурных преобразований. Переход к рыночной экономике привёл к сокращению производства, разрыву кооперативных связей и ограничению внутренних финансовых ресурсов. В такой ситуации особую важность приобрели восстановление торгово-экономических отношений, достижение международного признания и привлечение иностранных инвестиций для развития базовой инфраструктуры. Гражданское противостояние, охватившее республику в период 1992-1997 годы, существенно затруднило её становление. 27 июня 1997 года подписание Общего соглашения об установлении мира и национального согласия стало переломным моментом в истории страны. Это событие положило конец конфликту и создало благоприятные условия для восстановления экономики, возвращения к международному сотрудничеству и перехода к долгосрочному развитию. Внешнеэкономическая деятельность постепенно стала обретать более прочную институциональную основу. Сформировалась национальная нормативно-правовая база, которая регулирует торговлю и инвестиции, а также система международных договоров и соглашений, обеспечивающих стабильность и предсказуемость в этих сферах. Таджикистан установил дипломатические и торгово-экономические отношения с множеством стран, присоединился к ключевым международным и региональным организациям и получил возможность эффективно защищать свои интересы на различных многосторонних платформах. Ключевым моментом стало принятие политики «открытых дверей». Она заключалась в создании равноправных и взаимовыгодных отношений с любым заинтересованным партнёром, независимо от его географического положения или политико-экономической системы. Этот подход позволил сохранить традиционные связи с государствами СНГ, одновременно расширяя сотрудничество с странами Азии, Европы, Ближнего Востока и других регионов мира. В 2001 году Таджикистан, будучи одним из основателей Шанхайской организации сотрудничества (ШОС), совершил важный шаг в своём развитии. Вступление в ШОС открыло новые возможности для диалога и взаимодействия по ключевым направлениям: от безопасности и торговли до инвестиций, транспорта, энергетики и гуманитарного сотрудничества. Ещё одним значительным событием стало присоединение Таджикистана к Всемирной торговой организации 2 марта 2013 года, в качестве 159-го члена. Вступление в ВТО закрепило стремление страны к созданию предсказуемой среды международной торговли и к сближению её законов с международными стандартами. Республика ведёт торговлю с 127 странами, что свидетельствует о её усиленном участии в глобальной экономической системе и расширении географического охвата своих экономических связей. Несмотря на увеличение товарооборота, торговое сальдо остаётся отрицательным. Поэтому дальнейшее развитие внешнеэкономической политики должно быть направлено не только на рост объёмов торговли, но и на качественное изменение её структуры. Важно стимулировать производство конкурентоспособной продукции, углублять переработку отечественного сырья и увеличивать долю товаров с высокой добавленной стоимостью. Экспортный потенциал страны обусловлен производством продукции цветной металлургии, текстильной и пищевой промышленности, агропромышленного комплекса, а также строительных материалов и энергетики. В перспективе важность приобретут цифровые и инженерные услуги. Чтобы реализовать этот потенциал, необходима модернизация предприятия, получение международной сертификации продукции, развитие экспортного страхования и финансирования, логистики, маркетинга и электронной коммерции. Привлечение инвестиций стало одним из важнейших направлений внешнеэкономической политики. Реализация энергетических, транспортных, промышленных и социальных проектов осуществляется за счёт государственного финансирования, прямых иностранных инвестиций, кредитов от международных финансовых организаций и сотрудничества государства с частным сектором. Важность привлечённого капитала определяется не только его объёмом, но и его отраслевой, технологической и территориальной направленностью. Инвестиции должны в первую очередь способствовать развитию современных производств, повышению глубины переработки минерального и сельскохозяйственного сырья, а также производству товаров, замещающих импорт и ориентированных на экспорт. Кроме того, инвестиции должны стимулировать рост малого и среднего промышленного предпринимательства. Введение ускоренной индустриализации как четвёртой национальной цели привнесло новый смысл в внешнеэкономическую политику. Международное сотрудничество теперь рассматривается не просто как источник финансирования, но и как возможность получить технологии, управленческий опыт, инженерные знания и доступ к глобальным производственным сетям. В связи с этим, инвестиционные соглашения следует связывать с локализацией производства, подготовкой местных специалистов и передачей передовых технологий. Гидроэнергетика играет ключевую роль в экономической стратегии страны. Ввод первых турбин Рогунской ГЭС стал ярким примером успешной реализации масштабных национальных проектов. На современном этапе Рогунская ГЭС превращается в объект многостороннего инвестиционного партнёрства: завершение проекта предполагает объединение внутренних ресурсов, будущих доходов и помощи международных организаций развития. Это поднимает планку требований к финансовой надёжности, прозрачности управления, а также к соблюдению экологических и социальных норм. Расположение Таджикистана накладывает как ограничения, так и открывает широкие перспективы. Отсутствие выхода к морю и труднопроходимые горные массивы увеличивают транспортные расходы, однако в то же время развитие международных транспортных коридоров становится ключевым фактором для экономического роста страны. В период независимости страна значительно расширила транспортную инфраструктуру, построив множество автомобильных дорог, мостов, тоннелей и объектов пограничной инфраструктуры. Это способствовало укреплению внутренней территориальной связности и открыло возможности для более активного вовлечения в региональную торговлю. Дальнейшая задача состоит в трансформации транспортной инфраструктуры в полноценную систему транзитных и логистических услуг. Чтобы это реализовать, нужно провести цифровизацию таможенных процедур, построить современные логистические центры и складские комплексы, а также согласовать транспортные стандарты с соседними государствами и сократить время прохождения границ. Внешнеэкономическая деятельность Таджикистана осуществляется как на двусторонней, так и на многосторонней основе. Значительное внимание уделяется сотрудничеству со странами Центральной Азии, а также участию в таких международных организациях, как СНГ, ШОС, ОЭС и ВТО. Усиление добрососедских отношений в Центральной Азии открывает новые перспективы для взаимовыгодного сотрудничества, включая расширение торговли, совместное использование транспортной и энергетической инфраструктуры, развитие приграничных регионов и производственную кооперацию. В рамках ШОС особое внимание уделяется проектам в сферах энергетики, транспорта, агропромышленного комплекса, цифровой торговли, финансов и инноваций. Международные платформы обретают особую значимость в момент, когда политические соглашения реализуются в виде конкретных инвестиционных и производственных проектов. COVID-19 пандемия стала серьёзной проверкой устойчивости внешнеэкономических связей. Введённые ограничения на перемещение людей и товаров, сбои в глобальных цепочках поставок и увеличение неопределённости выявили необходимость переосмысления стратегии: диверсификации рынков, развития собственного производства и ускорения внедрения дистанционных технологий в сфере торговли и финансовых услуг. В современном мире внешнеэкономическая деятельность уже не может ограничиваться традиционными методами торговли товарами. Ключевым фактором конкурентоспособности становится интеграция в цифровую экономику, которая включает в себя развитие электронной коммерции, цифровых платёжных систем, онлайн-финансовых услуг, трансграничного обмена информацией и цифрового управления логистикой. Объявление 2025–2030 годов «Годами развития цифровой экономики и инноваций» усиливает значение интеграции цифровых решений в производство, торговлю и государственное управление. Не менее важным направлением становится «зелёная» трансформация. Богатый гидроэнергетический потенциал Таджикистана открывает перед страной широкие возможности для увеличения производства чистой энергии и интеграции в региональный энергетический обмен. Внедрение водосберегающих технологий, экологически ответственного сельского хозяйства, энергоэффективных производственных процессов и «зелёного» финансирования может существенно повысить уровень внешнеэкономического сотрудничества. Внешнеэкономическая деятельность на новом этапе должна стать основой для превращения внешних связей в движущую силу внутреннего прогресса. Среди ключевых задач выделяются:  расширение ассортимента экспорта и рост доли готовой продукции с высоким уровнем добавленной стоимости;  привлечение инвестиций в секторы, такие как обрабатывающая промышленность, инновации, цифровые технологии и развитие человеческого потенциала;  снижение транспортных и логистических расходов и усиление транзитного потенциала страны;  создание условий для роста экспортного кредитования, страхования и гарантий для российских производителей;  формирование СП с включением необходимых компонентов технологического трансфера и обучения специалистов;  поощрение экспорта отечественных товаров на цифровых торговых платформах и внедрение международных норм качества в их производство;  усиление регионального сотрудничества в сферах энергетики, промышленности, агропромышленного комплекса и водных ресурсов;  постоянный мониторинг эффективности международных договоров и инвестиционных инициатив на системном уровне. Достижения, достигнутые на этом пути, свидетельствуют о том, что государственная независимость заложила основу для самостоятельного определения внешнеэкономических приоритетов и равноправного взаимодействия Таджикистана с миром. За сравнительно короткое время республика перешла от первоначальной задачи выживания в экономической сфере к осуществлению масштабных инфраструктурных проектов, налаживанию широких международных связей и созданию собственной модели развития, которая будет отвечать её специфическим потребностям. Независимость, однако, не является лишь конечным результатом, а представляет собой постоянную ответственность за укрепление экономического суверенитета. Для её достижения необходимо обеспечить конкурентоспособное производство, гарантировать энергетическую и продовольственную безопасность, развивать человеческий капитал, добиться технологической самостоятельности и эффективно использовать возможности международного сотрудничества в интересах национальной экономики. Оценивать дальнейшую трансформацию внешнеэкономической политики следует не только на основе количества заключённых соглашений или объёма товарооборота, но и с точки зрения её влияния на повышение производительности труда, развитие регионов, создание качественных рабочих мест и улучшение благосостояния граждан. Только такой подход позволит придать достижениям независимости новый экономический смысл и укрепить позиции Таджикистана в динамично меняющемся мире. Каримова М.Т. - заведующий отделом мировой экономики и международных экономических отношений, доктор экономических наук, профессор

Боиси ифтихор ва сарбаландии кишварамон аст, ки санаи 25-уми июни соли 2026 пешниҳоди Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои муаззами миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҷиҳати қабули қатъномаи “Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда” (солҳои 2027-2036) аз ҷониби аъзоёни СММ якдилона қабул гардид. Муаррифии санаде, ки бо ташаббуси Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои муаззами миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пешниҳод гардидааст, ба минбаре барои баррасии механизмҳои амалии татбиқи Даҳсола табдил ёфт. Аз ҷумла, дар он садоқат ба ҳадафҳо ва принсипҳои Оинномаи Созмони Милали Муттаҳид, инчунин муқаррароти Эъломия ва Барномаи амал дар соҳаи фарҳанги сулҳ таъкид гардид. Дар қатънома ба густариши иштироки наврасон ва ҷавонон дар ҳаёти ҷамъиятӣ, рушди ҳамкории байналмилалӣ ва татбиқи ташаббусҳое, ки ба таҳкими эътимоди мутақобила, ҳамбастагии иҷтимоӣ ва шарикӣ равона шудаанд, таваҷҷуҳи махсус зоҳир гардидааст. Ин санаи таърихӣ бори дигар мақоми Ватани маҳбубамонро дар арсаи байналмилалӣ таҷассум намуд. Якояки мо бояд дарк намоем, ки расидан ба ин мақому дараҷа ва эътирофи ташаббусҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ бевосита ба шарофати Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки бо натиҷаи чандинсолаи худ исботи худро ёфтааст, сарчашма мегирад. Бе муболиға ба хуллосае омадан мумкин аст, ки имрӯз Ҷумҳурии Тоҷикистон дар тӯли 35 сол, пас аз Истиқлолияти давлатӣ ба даст овардан, ба як кишвари рӯ ба рушд табдил ёфт. Боиси хушнудии ҳар як фарзанди миллату Ватан аст, ки ин сиёсати пешгирифтаи ҳукумати кишвар дар баробари ҳаллу фасли масъалаҳои муҳими дохилӣ, боз дар зиндагии сиёсии хориҷи дуру наздик ҳам ҳиссаи босазои сулҳофари худро гузошта истодааст. Ба хуллосае метавон омад, ки мо бо муттаҳид будан дар зери сиёсати хирадмандонаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои муаззами миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, якдилона барои боз ҳам парафшонтар гардидани парчами Ҷумҳурии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ камари ҳиммат бубаста бошем ва барои ояндаи дурахшони Ватани маҳбубамон – Тоҷикистон ба тамоми малакаю таҷрибае, ки дорем, талош намоем. Кабирова М. – ходими хурди илмии шуъбаи иқтисоди ҷаҳон ва муносибатҳои иқтисодии байналхалқии Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Иштирок ва суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар вохӯрии ғайрирасмии машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ ва Озарбойҷон дар шаҳри Чолпон-Отаи Ҷумҳурии Қирғизистон.

Таҷлили 35-умин солгарди Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, таҳқими истиқлолият, арҷгузорӣ ба сулҳу субот, эҳтироми бузург ба ваҳдати миллӣ, иродаи сулҳҷӯёна ва сиёсати оқилонаву сулҳпарваронаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ифтихори аввалиндараҷаи олимону муҳаққиқон мебошад. Ҷиҳати густариши ҳамкориҳои илмӣ бо муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотии хориҷи кишвар, олим-иқтисодчии машҳури соҳаи молия ва бонкдорӣ, доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор, сарходими илмии шуъбаи бозорҳои молиявӣ ва идоракунии лоиҳаҳои сармоягузории Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Шариф Раҳимзода тибқи қарори Шурои олимони Институти иқтисодиёт ва молияи Ҷумҳурии Қирғизистон аз 11.05.2026, №09 бо унвони «ПРОФЕССОРИ ФАХРӢ» сарфароз гардонида шуд, ки барои муҳаққиқону олимони муассисаи мо як шарафи бузург аст.

Қабул гардидани Қатъномаи Маҷмаи умумии Созмони Милали Муттаҳид оид ба эълони Даҳсолаи таҳкими сулҳ ва бунёди эътимод барои наслҳои оянда дастоварди муҳими дипломатияи муосири Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳисоб меравад. Ин ташаббус, ки бо пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон амалӣ гардид, бори дигар мавқеи Тоҷикистонро ҳамчун кишвари ташаббускор дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ тақвият бахшид. Дар ҷаҳони имрӯза, ки бо низоъҳои мусаллаҳона, таҳдидҳои терроризм, ифротгароӣ, тағйирёбии иқлим ва буҳронҳои иқтисодӣ рӯ ба рӯ аст, таҳкими сулҳ ва эътимоди байни давлатҳо аҳамияти бештар касб кардааст. Қабули Даҳсолаи таҳкими сулҳ аз ҷониби СММ ҷомеаи ҷаҳониро ба ҳамкории созанда, муколама ва пешгирии низоъҳо ҳидоят менамояд. Тоҷикистон, ки худ таҷрибаи талхи ҷанги шаҳрвандиро паси сар намуда, бо роҳи сулҳу ваҳдати миллӣ ба рушди устувор расид, имрӯз таҷрибаи худро барои таҳкими сулҳ дар сатҳи байналмилалӣ пешниҳод мекунад. Ин иқдом нишон медиҳад, ки сулҳ танҳо набудани ҷанг нест, балки заминаи асосии рушд, субот ва зиндагии шоистаи мардум мебошад. Даҳсолаи таҳкими сулҳ барои густариши фарҳанги сулҳпарварӣ, эҳтироми ҳуқуқи инсон, рушди ҳамкории байналмилалӣ ва тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи таҳаммулгароӣ имкониятҳои нав фароҳам меорад. Дар татбиқи ҳадафҳои он саҳми ҳар як давлат, созмон ва шаҳрванд муҳим мебошад. Қатънома ба ҳадафҳо ва принсипҳои Оинномаи Созмони Милали Муттаҳид такя намуда, пеш аз ҳама иродаи «Наҷоти наслҳои оянда аз офати ҷанг»-ро дар меҳвари худ қарор медиҳад. Ҳамзамон, аҳамияти Эъломия ва Барномаи амал оид ба фарҳанги сулҳ ҳамчун санади муҳими байналмилалӣ барои тарғиби сулҳ, таҳаммулпазирӣ ва пешгирии хушунат таъкид шудааст. Ҳадафҳои «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» фарогири самтҳои муҳими рушди ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошанд. Аз ҷумла:  таҳкими сулҳу амнияти байналмилалӣ;  пешгирии низоъҳо тавассути муколама, дипломатия ва мусолиҳа;  рушди фарҳанги сулҳ, таҳаммулпазирӣ ва эҳтироми гуногунандешӣ;  густариши ҳамкории байналмилалӣ барои ҳалли мушкилоти глобалӣ;  ҷалби ҷавонон, занон ва ҷомеаи шаҳрвандӣ ба равандҳои сулҳофаринӣ;  таҳкими ҳамбастагии байни наслҳо;  ҳифзи манфиатҳои наслҳои оянда ҳангоми таҳияи сиёсати давлатӣ ва қабули қарорҳои байналмилалӣ;  мусоидат ба рушди устувор ва таъмини зиндагии осоишта барои ҳамаи мардум. Боиси ифтихор аст, ки Тоҷикистон имрӯз дар баробари ташаббусҳои байналмилалӣ оид ба масъалаҳои обу иқлим, инчунин, ҳамчун пешбарандаи рӯзномаи ҷаҳонии сулҳ низ эътироф гардидааст. Ин дастовард масъулияти моро барои ҳифзи сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва рушди устувори кишвар боз ҳам бештар менамояд. Сулҳ неъмати бебаҳост ва ҳифзи он вазифаи муқаддаси ҳар як фарди ҷомеа мебошад. Танҳо дар фазои сулҳу ҳамдигарфаҳмӣ метавон ояндаи дурахшон ва зиндагии шоистаро барои наслҳои имрӯзу фардо таъмин кард. Муовини директор оид ба корҳои илм ва таълим, н.и.и. Ҷалилзода Д.Р.

(Дар ҳошияи қабули қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда») Қабули қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид таҳти унвони «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» (2027–2036), ки бо ташаббуси Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пешниҳод гардид, аз муҳимтарин рӯйдодҳои сиёсиву дипломатии соли 2026 ба ҳисоб меравад. Ин санади муҳими байналмилалӣ на танҳо идомаи мантиқии сиёсати сулҳҷӯёнаи Тоҷикистон аст, балки бори дигар нишон медиҳад, ки кишвари мо дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ, бахусус таҳкими сулҳ ва амнияти байналмилалӣ, нақши фаъол ва созанда дорад. Имрӯз миллионҳо нафар дар минтақаҳои гуногуни ҷаҳон аз оқибатҳои ҷанг, муҳоҷирати иҷборӣ, фақр ва ноамнӣ ранҷ мебаранд. Дар чунин вазъият ҷомеаи ҷаҳонӣ бештар аз ҳар вақти дигар ба ташаббусҳое ниёз дорад, ки арзишҳои сулҳ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамбастагии инсониро тақвият бахшанд. Тоҷикистон яке аз давлатҳоест, ки арзиши сулҳро на аз китобҳо, балки аз таҷрибаи талхи таърих омӯхтааст. Ҷанги шаҳрвандии солҳои навадум ба давлат ва миллат талафоти бузурги ҷонӣ ва иқтисодӣ расонид. Маҳз ҳамин таҷрибаи талх боис гардид, ки баъди барқарор шудани сулҳу ваҳдати миллӣ, Тоҷикистон сиёсати хориҷии худро бар пояи сулҳ, ҳамкорӣ, муколама ва эҳтироми ҳуқуқи байналмилалӣ роҳандозӣ намояд. Аз ҳамин лиҳоз, ташаббуси навбатии Тоҷикистон дар Созмони Милали Муттаҳид идомаи мантиқии ҳамин сиёсати сулҳофар мебошад. Қатъномаи қабулшуда солҳои 2027–2036-ро ҳамчун Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда эълон намуда, ҷомеаи ҷаҳониро ба ҳамкории васеъ барои таҳкими сулҳ, рушди фарҳанги муколама, пешгирии низоъҳо ва тарбияи насли сулҳпарвар даъват мекунад. Дар маркази ин ташаббус инсон, бахусус кӯдакон ва ҷавонон қарор доранд, зеро маҳз онҳо ояндаи ҷомеа ва ҷаҳонро месозанд. Тарбияи онҳо дар рӯҳияи сулҳдӯстӣ, таҳаммулпазирӣ ва эҳтироми арзишҳои инсонӣ метавонад барои пешгирии низоъҳои оянда заминаи устувор фароҳам оварад. Яке аз ҷанбаҳои муҳими ин қатънома он аст, ки сулҳ танҳо ҳамчун набудани ҷанг арзёбӣ намешавад. Сулҳи воқеӣ танҳо дар сурате пойдор мемонад, ки дар ҷомеа адолат, баробарӣ, муколама, эътимоди байни мардум ва имкониятҳои баробар барои рушди инсон таъмин бошанд. Аз ин рӯ, санади мазкур давлатҳоро ба таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ, мусолиҳа, ҳамбастагии байни наслҳо ва эҳтироми ҳуқуқу манфиатҳои ҳамаи қишрҳои ҷомеа даъват менамояд. Боиси ифтихори ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон аст, ки имрӯз кишвари мо ба яке аз пешоҳангони дипломатияи созанда дар арсаи байналмилалӣ табдил ёфтааст. Дар ду даҳсолаи охир Тоҷикистон як қатор ташаббусҳои ҷаҳонӣ, аз ҷумла дар самти масъалаҳои об, ҳифзи пиряхҳо, рушди устувор ва ҳоло таҳкими сулҳро пешниҳод намуда, тавонист дастгирии ҷомеаи байналмилалиро ба даст орад. Ин ҳама аз болоравии обрӯву нуфузи байналмилалии Тоҷикистон ва эътимоди давлатҳои ҷаҳон ба сиёсати хориҷии он шаҳодат медиҳад. Қобили таваҷҷуҳ аст, ки қатъномаи мазкур инчунин таҷрибаи мусбати кишварҳои Осиёи Марказӣ, бахусус талошҳои Тоҷикистон, Қирғизистон ва Ӯзбекистонро дар роҳи ҳалли мусолиматомези масъалаҳои сарҳадӣ ва таҳкими ҳамкории минтақавӣ истиқбол намудааст. Ин далел нишон медиҳад, ки сулҳ ва ҳамдигарфаҳмӣ метавонанд ҳатто масъалаҳои бисёрсолаи мураккабро тавассути гуфтушунид ва иродаи сиёсӣ ҳал намоянд. Аҳамияти дигари ин санад дар он ифода меёбад, ки он тамоми сохторҳои Созмони Милали Муттаҳид, ҳукуматҳо, созмонҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ ва дигар шарикони рушдро барои татбиқи ҳадафҳои Даҳсола муттаҳид месозад. Ин маънои онро дорад, ки таҳкими сулҳ танҳо вазифаи давлатҳо нест, балки рисолати муштараки тамоми инсоният мебошад. Ҳар як омӯзгор, олим, рӯзноманигор, зиёӣ, ҷавон ва фаъоли ҷомеа метавонад дар тарғиби фарҳанги сулҳ саҳми арзандаи худро гузорад. [02.07.2026 16:13] In God We Trust☝️: Барои Тоҷикистон ин қатънома танҳо як муваффақияти дипломатӣ нест, балки масъулияти нав низ мебошад. Татбиқи амалии ғояҳои сулҳ, таҳкими ваҳдати миллӣ, тарбияи насли ватандӯст, рушди маърифати сиёсӣ ва таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ бояд ҳамеша дар меҳвари сиёсати давлатӣ ва фаъолияти ҷомеа қарор дошта бошад. Зеро сулҳ неъмати бебаҳост ва ҳифзи он аз ҳар як шаҳрванди кишвар масъулияти баланд талаб мекунад. Дар маҷмӯъ, қабули қатъномаи «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» боз як саҳифаи дурахшони фаъолияти байналмилалии Тоҷикистон мебошад. Ин иқдоми таърихӣ бори дигар собит сохт, ки сиёсати сулҳҷӯёна ва ваҳдатофари Тоҷикистон аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф ва пуштибонӣ мешавад. Дар ҷаҳоне, ки ҳар рӯз ба сулҳу субот бештар эҳтиёҷ дорад, чунин ташаббусҳо метавонанд ба таҳкими ҳамбастагии инсоният, пешгирии низоъҳо ва таъмини зиндагии шоиста барои наслҳои имрӯзу фардо мусоидат намоянд. Сулҳ арзишест, ки бе он ҳеҷ пешрафт, ҳеҷ рушд ва ҳеҷ ояндаи устувор вуҷуд дошта наметавонад. Аз ин рӯ, ташаббуси Тоҷикистон на танҳо дастоварди як давлат, балки саҳми арзишманд дар роҳи бунёди ҷаҳони осоишта, амн ва инсонмеҳвар барои тамоми башарият мебошад. Юсуфзода Шодоб Хӯҷамқул ходими илмии шуъбаи таҳқиқоти демографӣ ва рушди нерӯи инсонии Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Санаи 30.06.2026 бо Фармоиши раиси Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти рақами 206/уи унвони илмии профессори мудири Шуъбаи иқтисодиёти ҷаҳон ва муносибатҳои иқтисоди байналхалқӣ Каримова Мавзуна Тимуровна тасдиқ гардида, ба гирифтани унвони илмии профессор аз рӯйи самти илмҳои «Иқтисодиёт» мушарраф шуд. Ин дастоварди арзанда самараи фаъолияти пурсамари илмӣ-педагогӣ, заҳмати пайваста ва саҳми назарраси ӯ дар рушди раванди таълиму тарбия мебошад. Раёсати Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ итминон дорад, ки Каримова М.Т. минбаъд низ бо масъулияти баланд ва дониши амиқ дар омода намудани мутахассисони соҳибихтисос ва пешбурди илми ватанӣ хизмат хоҳад кард. Раёсати Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон муаллимаи азиз Каримова Мавзуна Тимуровнаро самимона табрик гуфта, барояшон саломатии бардавом, комёбиҳои нави илмӣ ва муваффақиятҳои бештар дар фаъолияти илмӣ- таҳқиқотӣ орзу менамоянд.

Санаи 30.06.2026 бо Фармоиши раиси Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти рақами 207/ди дараҷаи илмии доктори илмҳои иқтисодӣ аз рӯйи ихтисоси 5.2.1-Назарияи иқтисодӣ ходими пешбари илмии Шуъбаи иқтисодиёти ҷаҳон ва муносибатҳои иқтисоди байналхалқӣ Довгялло Яна Павловна тасдиқ гардида, ба гирифтани дараҷаи илмии доктори илмҳои иқтисодӣ мушарраф шуд. Раёсати Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон муаллимаи азиз Довгялло Яна Павловнаро самимона табрик гуфта, барояшон саломатии бардавом, комёбиҳои нави илмӣ ва муваффақиятҳои бештар дар фаъолияти илмӣ- таҳқиқотӣ орзу менамоянд.

Санаи 30-юми июни соли 2026 дар Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ ҷаласаи Шурои олимон баргузор гардид. Рӯзномаи ҷаласаи Шурои олимон аз масъалаҳои зерин иборат буд: 1. Ҳисобот дар бораи натиҷаҳои фаъолияти илмӣ-таҳқиқотӣ ва илмӣ-ташкилии ИИваД дар нимсолаи якуми соли 2026 2. Вазъи интишори монографияҳои илмии шуъбаҳо ва кормандони Институт дар панҷ соли охир 3. Оид ба натиҷаҳои конференсияи ҷумҳуриявии илмӣ-амалӣ дар мавзӯи «Дастоварду самтгирии стратегии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон: иқтисод ва ҷараёнҳои иҷтимоӣ» (бахшида ба 35 солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон) 4. Дар бораи тасдиқ намудани Нақшаи чорабиниҳои ИИваД ҷиҳати омодагӣ ба ҷашнгирии Рӯзи Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон 5. Дар бораи ба нашр тавсия намудани монографияи илмии академик Хушвахтзода К.Х., д.и.и. Малов В.Ю., д.и.и. Садриддинзода М.И., д.и.и. Бобозода К.О., д.и.и. Усмонова Т.Ҷ. «Реновация прерванного: пространственное моделирование, исторический опыт и стратегические контуры экономической интеграции Таджикистана и России» 6. Дар бораи ба нашр тавсия намудани монографияи илмии д.и.и.,профессор, с.и. шуъбаи иқтисоди рақамӣ ва инноватсия Саидмуродзода Л.Х. дар мавзуи «Таърихи афкори иқтисодии халқи тоҷик» 7. Дар бораи ба нашр тавсия намудани монографияи илмии д.и.и. Бобозода К.О. дар мавзуи «Районирование автодорожной инфраструктуры и организация товародвижения в Республике Таджикистан» 8. Дар бораи ба нашр тавсия намудани монографияи илмии д.и.и., х.п.и. шуъбаи таҳқиқоти демографӣ ва рушди нерӯи инсонӣ Бобозода А. дар мавзуи «Совершенствование механизма управления миграционными процессами и потенциал миграции в социально-экономическом развитии Таджикистана» 9. Дар бораи ба нашр тавсия намудани монографияи илмии н.и.и., х.п.и. шуъбаи таҳқиқоти иқтисодиёти бахши воқеӣ Саидализода П.А. дар мавзуи «Управление инновационым развитием предприятий винодельческой промышленности Таджикистана» 9. Масъалаҳои ҷорӣ

Дар замоне, ки низоъҳои мусаллаҳона, мухолифатҳои сиёсӣ ва буҳронҳои амниятӣ қисматҳои зиёди ҷаҳонро фаро гирифтааст, ҷомеаи ҷаҳонӣ беш аз ҳар вақти дигар ба ташаббусҳои сулҳофаринӣ ниёз дорад. Дар чунин шароит, қабули қатъномаи Маҷмааи Умумии Созмони Милали Муттаҳид (СММ) таҳти унвони «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027 – 2036», ки бо ташаббуси Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои муаззами миллат, Президенти муҳтарамамон Эмомалӣ Раҳмон қабул гардид, далели равшани эътирофи байналмилалии сиёсати сулҳпарваронаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Сарвари он дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ мебошад. Моҳияти ин ташаббус аз он иборат аст, ки дар даҳсолаи пешоянд тақвияти заминаҳои боэътимоди ҳамкориҳои байналмилалӣ бо мақсади таҳкими сулҳи пойдор, ташаккулу нигоҳдории фарҳанги сулҳдорӣ, густариши муколама байни мамлакатҳои ҷаҳон оид ба пешгирии низоъҳо, тарбияи насли наврас дар рӯҳияи ҳамдигарфаҳмию таҳаммулпазирӣ ва мусоидат ба рушди устувор ҳамчун асоси бунёдӣ барои таҳкими сулҳ омили калидии рушди иқтисодиёти ҷаҳонӣ мебошанд. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои муаззами миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар такя ба таҳдидҳои замони муосир иборат аз ҷангу низоъҳои мусаллаҳона, терроризму ифротгароӣ, густариши рақобатҳои шаддиди геополитикӣ, тағйирёбии иқлим, коҳиши захираҳои табиӣ, муҳоҷирати маҷбурӣ ва афзоиши мушкилиҳои иҷтимоӣ ҳангоми суханронии худ дар СММ таъкид намуданд, ки ҳоло ҷаҳон ба таҳдидҳои зиёде рӯбарӯст. Дар чунин шароит роҳи ягонаи бартараф кардани ин таҳдидҳо таъмини сулҳи пойдор тавассути ҳамкорӣ, дипломатия ва муколама мебошад. Дар ин раванд зарур аст, ки кишварҳои ҷаҳон ва созмонҳои байналмилалӣ ба ҳамкориҳо, ки ба густариши дипломатияи пешгирикунанда, ташаккулу нигоҳдории фарҳанги сулҳдорӣ, пешгирии низою муноқишаҳо, ҷалби ҷавонон ба ин равандҳо ва боло бурдани нақши онҳо дар сулҳофарӣ, густариши омӯзиши масъалаҳои сулҳу сулҳофаринӣ дар мактабу донишгоҳҳо, тақвияти ҳамкориҳои минтақавӣ дар ин самт, асосноккунии робитаи сулҳ ба рушди иқтисодиёт, некӯаҳволии мардум ва ҳифзи муҳити зист равона шудаанд, таваҷҷуҳи бештар кунанд. Барои кишвари мо – Ҷумҳурии Тоҷикистон ташаббуси навбатии Пешвои муаззами миллат аҳамияти хоса дорад. Сараввал, он боиси боз ҳам боло рафтани обрӯю эътибори кишварамон дар арсаи байналмилалӣ мегардад. Ин амал нишон медиҳад, ки Тоҷикистон бо ташаббусҳои пайвастаи худ аъзои фаъоли СММ буда, на танҳо ба масъалаҳои обу ҳифзи табиат, балки ба масъалаҳои дигари рӯзмарра диққат дода, ҳамеша дар ҳалли мушкилиҳои сатҳи ҷаҳонӣ пешсаф мебошад. Дуюм, бо ин роҳ Тоҷикистон таҷрибаи барқарорсозии сулҳу ризоияти миллӣ дар кишварамонро ҳамчун намуна барои мамлакатҳои дигар муаррифӣ намуда, омодагии худро ҳангоми зарурати расонидани кӯмаки дипломатӣ ба онҳо изҳор менамояд. Сеюм, ин ташаббус мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун кишвари ҷонибдори сулҳ ва ҳамкориҳои судманд бо ҳама кишварҳои ҷаҳон боз ҳам таҳким мебахшад. Чорум, баргузории конфронсҳо, форумҳо, ба роҳ мондани барномаҳои таълимию таҳқиқотӣ дар солҳои 2027-2036 ба рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ мусоидат намуда, таваҷҷуҳи кишварҳои олам ва созмонҳои байналмилалӣ ба Тоҷикистонро бештар менамояд. Дар умум, ин ташаббус аҳамияти умумиҷаҳонӣ дошта кишварҳои аъзои Созмони милали муттаҳидро ба коҳиши низоъҳо, таҳкими эътимод ба якдигар, муколамаи пайваста ва ҳалли мушкилиҳо бо роҳҳои сиёсию дипломатӣ даъват мекунад. Қайд намудан зарур аст, ки ташаббуси навбатии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои муаззами миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таҳти унвони «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027 – 2036» идомаи мантиқии сиёсати байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Агар ташаббусҳои пешин ба масъалаҳои об, тағйирёбии иқлиму рушди устувор бахшида шуда буданд, ин навбат ташаббуси Пешвои муаззами мо таваҷҷуҳи ҷаҳониёнро ба масъалаи фарогири сулҳи пойдор дар олам равона месозад. Дар давраи татбиқи ин ташаббус (солҳои 2027-2036) сулҳ ҳамчун шарти асосии таъмини рушди устувор, амният ва некӯаҳволии наслҳои оянда баррасӣ хоҳад шуд. Шариф Раҳимзода - сарходими илмии шуъбаи бозори молиявӣ ва идоракунии лоиҳаҳои сармоягузорӣ, доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор Ҷалилзода Дилшод Раҷабмурод - муовини директори Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ, номзади илмҳои иқтисодӣ.

Санаи 25-уми июни соли 2026 барои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва мардуми сулҳпарвари ҷаҳон рӯзи таърихӣ ва хотирмон мебошад. Зеро, бегоҳии 25-уми июн Маҷмааи Умумии Созмони Милали Муттаҳид қатъномаи махсусро аз рӯйи пешниҳоди Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зери унвони «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда, солҳои 2027-2036» қабул намуд, ки ҳадафҳои асосии он аз мусоидат ба таҳкими сулҳ, ташвиқи муколама ва мусолиҳа, инчунин, дастгирии таомул миёни наслҳо, аз ҷумла кӯдакон, ҷавонон ва пиронсолон бо назардошти ниёзҳо ва манфиатҳои наслҳои оянда дар таҳияи сиёсат ва равандҳои қабули қарорҳо иборат мебошад. Ба муносибати ин рӯйдоди бузурги таърихӣ ходимони илмии Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон бо ҳисси баланди ватандӯстиву хештаншиносии миллӣ ва ифтихор аз сиёсати сулҳпарваронаи Сарвари давлат, таҳкими фарҳанги сулҳ, пешгирӣ кардани низоъҳо, тақвияти таҳаммулгароӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва густариши гуфтугӯи тамаддунҳоро дар ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳамчун заминаи зиндагии шоистаи наслҳои оянда ҳамеша пайгирӣ менамоянд. Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҳамоишеро дар мавзуи «Истиқлол – дастоварди пурарзиши миллат» (Бахшида ба «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027 – 2036», 35 солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва 29 солагии Ваҳдати миллӣ) баргузор намуд. Ҳамоиш бо сухани ифтитоҳии муовини директор оид ба корҳои илм ва таълим, н.и.и. Ҷалилзода Дилшод Раҷабмурод оғоз гардид. Зикр гардид, ки сарнавишти наслҳои оянда ба тасмимҳое, ки мо имрӯз мегирем, вобаста мебошад. Ваҳдати миллӣ барои мардуми шарифи Тоҷикистон дастоварди нодир ва пойдевори рушди устувори давлатдории мо мебошад. Маҳз ба шарофати сулҳу субот ва амнияти кишвар, имрӯз мо дар чунин як ватани азизу биҳиштосо кору зиндагӣ дорем. Халқи тоҷик бо хиради худ тавонист аз имтиҳони сахти таърих гузарад ва иттиҳоди худро нигоҳ дорад. Мо вазифадорем, ин сулҳу суботи гаронбаҳоро чун гавҳари чашм ҳифз кунем ва барои пешрафти Тоҷикистони азиз якҷоя талош намоем. Сипас, маърӯзаи ходими пешбари илмии шуъбаи иқтисодиёти ҷаҳон ва муносибатҳои иқтисоди байналхалқии Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ, н.и.и. Холбобоев Файзулло Самадович ироа гардид. Устод дар мавзуи «Соҳибистиқлолӣ - кафолати рушди ояндаи кишвар» руйнамо омода намуда, дар баромади худ зикр намуданд, ки дар ҳақиқат Ваҳдати миллӣ барои мо танҳо як ҷашн нест. Ин кафолати ҳаёти орому осуда, рушди иқтисод ва ояндаи дурахшони фарзандони мост. Дар фарҷоми ҳамоиш таъкид гардид, ки муваффақияти мардуми мо маҳз дар ваҳдат, ҳамдилӣ ва кӯшишҳои якҷояи мову шумост. Бигзор сулҳу ваҳдат ва хонаободӣ ҳамеша пойдор бошад!

Воқеан миллати тоҷик, ки яке аз шохаҳои бузурги қавмҳои ориёӣ ба шумор меравад, таърихи беш аз шашҳазорсола дорад ва дар тӯли таърих ба ваҳдат ва ҳуввияти муштараки фарҳангӣ такя мекунад. Дар ҳақиқат, ваҳдати миллӣ ҳамеша ҷавҳари ҳастии давлат ва сарҷамъии мардуми тоҷик будааст. Барои миллати тоҷик ваҳдат танҳо як мафҳуми оддӣ нест, балки арзиши муқаддас, неъмати бебаҳо ва асоси пойдории давлату ҷомеа мебошад. Аммо, барои ба даст овардани ваҳдати миллӣ дар солҳои аввали соҳибистиқлолӣ, кишвар ба мушкилоти ҷиддии сиёсӣ ва иҷтимоӣ рӯ ба рӯ шуда буд. Баъди пош хӯрдани давлати Шуравӣ таърих гувоҳи он аст, ки баъзе бадхоҳони миллат намехостанд, ки ин кишвар истиқлолияти комили худро бо тинҷиву оромӣ истиқбол гираду аз мероси бадастовардааш истифода намуда, рушд кунад. Лаҳзаҳои ҳассосу тақдирсоз, ки қисмати халқи тоҷик ҳал мешуд, ба сари сиёсат шахсе лозим буд, ки дарди миллатро ба худ қабул намояд ва рисолати вазнини наҷотбахшро бар дӯш гирад. Ин шахс Эмомалӣ Раҳмон буд, ки бо боварии том баён намуд: «Ман барои Шумо сулҳ меоварам». Маҳз ба шарофати ваҳдати миллӣ, Тоҷикистон тавонист аз давраи душвору пурфоҷиаи таърихи навини худ гузашта, ба сӯи рушд, ободӣ ва пешрафт роҳ кушояд. Ҳамин тавр, мо бо боварии комил арз карда метавонем, ки маҳз Асосгузори сулҳу ваҳдат-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар саргоҳи он равандҳое қарор доштанд, ки оқибати миллати моро ба ваҳдати воқеӣ расонд. Бо боварии комил гуфта метавонем, ки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҳақиқат, поягузори Сулҳу ваҳдат ва дӯстии тоҷикон, нишондиҳандаи ақлу хирад, сабру таҳаммул ва боҳикматии гузаштагонамон ва умуман, миллати тоҷик мебошад. Муҳаббату дилбастагии Пешвои миллат имрӯз чун роҳбари дилсӯз ва тарғибгари сулҳу амонӣ ва дӯстии халқҳо ном бароварда, бо мактаби сулҳу созандагиаш дар ҷаҳони имрӯза чун кишвари беҷангу хунрезӣ, мардуми сулҳпарвар ва хоҳони хушбахтии инсон эътироф кардаанд. Аз ҳамин сабаб, талошҳои зиёде барои барқарор намудани сулҳ ва оштии миллӣ анҷом дода шудаанд. Ин рӯзи муборак ҳар сол 27-уми июн, ҳамчун рамзи муттаҳидии миллат, рӯҳияи таҳаммул ва эҳтироми тарафайн дар таърихи давлатдории навини тоҷикон сабт гардидааст, ки дар саросари кишвар бо эҳсоси баланди ватандӯстӣ, ифтихори миллӣ ва шукургузорӣ аз сулҳу оромӣ таҷлил мегардад. Дар ҷомеаи имрӯза ваҳдати миллӣ ба саҳифаи таърих барои мардуми Тоҷикистон ҳамчун замони нави пешрафт ва ташаккулёбӣ ва ифтихори давлатдорӣ ворид гардид. Ваҳдати миллӣ барои мардуми тоҷик, яке аз санаҳои фархунда бо саҳми сулҳу субот, якдилӣ, ҳамдигарфаҳмӣ, сарҷамъӣ ва осоиштагӣ ба ҳисоб рафта, боиси рушди иқтисод ва зиндагии шоистаи кишвар ва масъулияти дастҷамъона барои зиндагии дурахшони ҳозираву ояндаи Тоҷикистон аст. Дар воқеъ, имрӯзҳо таҷрибаи сулҳпарварию сулҳофарии Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои тамоми дунё намунаи ибрат гардидааст. Ин роҳ осону ҳамвор набуда, Президенти кишвар бо ҷасорату собитқадамӣ, садоқату иродаи устувор, муҳаббати беандоза доштан ба халқу кишвар аз миёни мушкилоту дарҳаму барҳамхӯриҳо сарбаландона гузашт. Имрӯз кишвари мо вориди марҳилаи нави рушди стратегӣ гардида, дорои неруи воқеӣ барои ҳамсаф шудан ба кишварҳои тарақикардаи ҷаҳон мебошад. Маҳз ҳамин Ваҳдати миллӣ буд, ки Тоҷикистони соҳибистиқлолии мо тавонист дар муддати кӯтоҳ аз як давлати осебпазир ба кишвари тараққинамуда, дорои амният ва истиқлоли мустаҳкам табдил ёбад. Ояндаи дурахшони Тоҷикистон дар он таҷассум ёфтааст, ки бо сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва таҳкими робитаҳои байналмилалии кишвар ба як маркази нави рушди устувор дар Осиёи Марказӣ табдил ёфтааст. Барои расидан ба ин ҳадафи воло таввасути боло бурдани сатҳи маърифат, худшиносии миллӣ ва таҳкими нақши илму маориф амалӣ мегардад. Бинобар ин, сазовор ҷашн гирифтани ваҳдати миллӣ, барои тарбияи насли наврас дар рӯҳияи ватандӯстӣ, меҳанпарастӣ, худшиносӣ ва ҳифзи сулҳу осоиштагӣ, суботи сиёсӣ ва якпорчагии ватани азизамон бирасему зиракии сиёсии худро аз даст надода, баҳри ҳифзи арзишҳои муқаддаси миллӣ, дарки самараҳои истиқлолият сарфаҳм рафта, баҳри ҳифзу пойдорӣ, якпорчагӣ, сулҳу ваҳдат ва суботи кишвар фаъолияти худро ҳар як фарди тоҷик ба роҳ монда, баҳри рушду инкишоф ва муаррифии ин сарзамин дар арсаи байналмилалӣ талош намояд ва таҳкимбахши истиқлолияти миллӣ, ваҳдати миллӣ ва баҳри оромию осудагии кишвар дар ҷодаи ҳамаи фаъолиятхои гуногун камари ҳиммат бандем. Мирзоева Ҷ.П. - ходими пешбари илмии шуъбаи таҳқиқоти инфрасохтории Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

«Имрӯз аз файзу баракати истиқлолияту соҳибихтиёрӣ ва ваҳдати миллӣ мардуми мо дар шоҳроҳи рушди устувори боэътимоди комил ба имрӯзу фардои Ватани азизамон қадам мезанад». Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон. Ваҳдати миллӣ шароити асосиро фароҳам меорад, ки бидуни он рушди устувори иқтисодӣ ғайриимкон аст, зеро ки: • муттаҳидӣ шиддати иҷтимоиро коҳиш намуда, ба ташаккули нақшаю стратегияҳо барои ояндаи устувору фарогир мусоидат менамояд (аз он ҷумла, майли соҳибкорону сармоягузорон дар таҳияи лоиҳаҳои дарозмуддат бо такя ба субот ва қоидаҳои равшани фаъолият, афзун мегардад); • фазои ягонагӣ ба таъмини тамаркузи захираҳо барои рушд саҳм мегузорад (аз он ҷумла, ташаббус ва талошҳои дастаҷамъӣ доир ба саноатикунонии босуръат, рақамикунонӣ, рушди инфрасохтор (энергетика, нақлиёт) ва дастгирии тиҷорати хурду миёна амалӣ мегарданд); • дастаҷамъӣ дар атрофи ҳадафи ягона – беҳтар гардонидани сатҳу сифати зиндагии мардум, ривоҷи ҳамкориҳои созанда байни макомоти давлатии идоракунӣ, соҳибкорон, ҷомеаи илмӣ ва шаҳрвандиро таъмин мегардонад (аз он ҷумла, баҳамгироии талошҳо, бунёди муколама, ёфтани созишҳо ва тақсими самараноки нақшҳо ва захираҳо мусоидат менамояд); • сатҳи умумии эътимоднокӣ ва масъулиятнокӣ доир ба ояндаи рушд бар пояи адолат (дастрасии баробар ба имкониятҳо, маориф ва нигоҳубини тиббӣ) ташаккул меёбад (аз он ҷумла, ба рушди сармояи инсонӣ чун асоси иқтисоди инноватсионӣ ва рақобатпазир такон мебахшад). Дар натиҷа инкишофи кишвар торафт бештар бо тамоюлҳои рушди устувор пайваст буда, сатҳи зиндагонии мардум меафзояд. Дар бисту панҷ соли охир сатҳи миёнасолонаи рушди маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД) 7,7%-ро ташкил намуд. Муваффақ гардидани суботи макроиқтисодӣ имконият дод, ки коҳиши сатҳи камбизоатии аҳолӣ – аз 81 дарсади соли 1999 то 19 дарсад дар соли 2025 ва таварруми пул аз 26,3 дарсад то 3,5 дарсад, афзоиши даромадҳои аҳолӣ ва маблағгузории буҷетии соҳаҳои иҷтимоӣ, амалан таъмин гардад. Агар дар соли 2000 ММД ба сари аҳолӣ 158 долларро ташкил дода бошад, пас дар соли 2025 қариб ба 1642,2 доллар расид, яъне беш аз 10 маротиба зиёд гардид. Бояд қайд намуд, ки суръатҳои миёнасолонаи рушди ММД ба сари аҳолӣ нисбати суръатҳои афзоиши аҳолӣ зиёда аз 2 - 3 маротиба баландтар аст, ки далели баландтар шудани сатҳи зиндагонӣ мебошад. Дар назар аст, ки то соли 2030 суръатҳои рушди ММД на камтар аз 8% солона таъмин мегардад. Ин имконият медиҳад, ки ММД ба сари аҳолӣ дар давоми солҳои 2026-2030 на камтар аз 1,5 зиёд гардад. Вобаста ба ин, мақсад гузошта шудаст - кишварамон ба гурӯҳи давлатҳои миёнадаромад дохил шавад, фақри шадид пурра бартараф карда шуда, сатҳи камбизоатӣ то 10 дарсад коҳиш ёбад, ҳиссаи табақаи миёна бошад то 50 дарсади аҳолӣ зиёд шавад. Чунин вазифагузориҳо бо назардошти афзоиши аҳолӣ, зудтағйирёбии вазъ дар бозорҳои ҷаҳон, тағйирёбии иқлим ба ягонагию дастаҷамъии фаъолияти ниҳоду мақомотҳои гуногун, соҳибкорону сармоягузорон такя мекунанд. Дар маҷмӯъ, ба солҳои 2026-2030 фаъолият ба ҳалли вазифаи аввалиндараҷа- ба амал овардани ҷаҳиши сифатнок дар сатҳҳои қувваҳои истеҳсолкунанда, ноил шудан ба суръати баланди рушди иқтисодӣ ва ҳамзамон диққат ба масъалаҳои таваррум, ҷойҳои корӣ ва даромади аҳолӣ равона хоҳад гардид. Чунин самтҳои фаъолият дар барномаҳои стратегии кишвар инъикоси худро ёфтааст. Стратегияи рушди иқтисоди ҷумҳурӣ дар айни замон ба санадҳои барномавии асосӣ, ба мисли Стратегияи миллии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030 (зинаи сеюм – Барномаи миёнамуҳлати рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026 – 2030) ва Барномаҳои рушди соҳаҳою минтақаҳои алоҳида асос ёфтааст, ки онҳо раванди рушди кишварро дар ояндаи миёнамуддат мутобиқи Ҳадафҳои рушди устувор мураттаб менамоянд. Буҷети давлатӣ, сиёсати буҷетии ҷумҳурӣ яке аз масъалаҳои асосии солҳои 2026-2030 буда, бо интизориҳои баландтар намудани фаъолнокии соҳибкорӣ ва рушди сармояи инсонӣ пайваст карда шудааст. Барои баланд бардоштани самаранокии фаъолияти низоми буҷетӣ ва системаи идоракунии давлатӣ Стратегияи идоракунии молияи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон то соли 2030 мавриди амал қарор дорад, ки барои беҳтар намудани интизоми муттафиқи молиявӣ (барои нигоҳ доштани устувории молияи давлатӣ), тақсими самараноки захираҳо (барои таъмини натиҷаноки маблағгузории афзалиятҳои стратегӣ), хизматрасонии самаранок (барои бо хароҷоти кам расондани хизматҳои босифати давлатӣ) нигаронида шудааст. Раванди татбиқи банақшагирии миёнамуҳлати буҷавӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 2007 марҳала ба марҳала оғоз гардид. Дар ин гуна шароит вазифаи таъмин намудани суботи молиявии давлат хеле муҳим мешавад. Нақшаҳою пешгӯиҳои оянда бо таъмини ҳалли вазифаи мувофиқати ҳаҷми буҷети давлатӣ ба миқёси вазифаҳои ҳалталаби иҷтимоию иқтисодии мамлакат вобаста мебошанд. Дар ин раванд, сиёсати андозӣ ба ҳалли се вазифаи муҳим: таъмини давлат бо захираҳои молиявӣ, танзими иқтисодиёт ва ҳалли вазифаҳои иҷтимоӣ чун механизми ягона равона мегардад. Дар соҳаи пулию қарзӣ сиёсати давлатӣ ба паст кардани сатҳи таваррум, афзун шудани ҳаҷми сармояи бонкҳо ва маблағҳои амонатӣ, тадриҷан баланд намудани ҳиссаи пардохтҳои ғайринақдӣ дар иқтисодиёт, таъмини шаффофият дар фаъолияти бонкӣ, такмили хизматрасонии бонкӣ равона карда шудааст. Дар бисту панҷ соли охир (2000–2025) шумораи бонкҳо ва ташкилотҳои маблағгузории хурд аз 17 ба 69 расидааст. Дар ин муддат дороиҳои ташкилотҳои қарзӣ ба андозаи қариб 127 маротиба афзуд. Дороиҳои низоми бонкӣ нисбат ба ММД аз 18,5 дарсади соли 2000 то ба 33,5 дарсад дар соли 2025 зиёд гардиданд. Дар солҳои охир Стратегияи миллии фарогирии молиявии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2022-2026 мавриди амал қарор дорад. Дар назар аст, ки дар самти такмили низоми бонкӣ вазифаҳои - таъмини устувории низоми бонкӣ ва тавсеаи фарогирии молиявӣ, тақвияти низоми пардохт, бахусус ҳисоббаробаркуниҳои ғайринақдӣ, муътадилии сатҳи таваррум, кам кардани пули нақди берун аз низоми бонкӣ ва афзоиши ҳаҷми қарзҳои дастрас ҳалли худро меёбанд. Тағйиротҳои сохторӣ дар иқтисодиёти кишвар бо мустаҳкам намудани инкишофи соҳаҳои воқеии иқтисодиёт пайваст аст. Рушди соҳаҳои саноатию кишоварзӣ таъмин шуда истодааст. Дар давоми бисту панҷ соли охир ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ (бо назардошти рушди воқеӣ) 9 маротиба, кишоварзӣ - 6 маротиба афзуд. Ҳоло кӯшишҳо дар таъмини суръати баландтари рушди соҳаҳои коркарди саноат бо такя ба ҳамгироии истеҳсолии иқтидорҳои истеҳсолии саноат ва кишоварзӣ таъмин шуда истодааст. Барои ин маҷмӯи чорабиниҳо – аз ҳалли мушкилоти таъминоти устувор бо қувваи барқ, вориди таҷҳизот ва бештар истифода намудани иқтидорҳои мавҷуда, ташкили низоми доимоамалкунандаи такмили ихтисосмандии мутахассисони соҳавӣ то такмили низоми таҳлил ва ояндабинии инкишофи бозори дохилӣ ва талаботи иқтисоди ҷаҳон ба маҳсулоти ватанӣ амалӣ шуда истоданд. Ҳадаф ва натиҷаи асосии ҳамаи барномаҳои ҷумҳурӣ - баланд намудани сатҳи зиндагонии аҳолии кишвар аст. Дастгирии иҷтимоии аҳолӣ аз ҷониби давлат бо кӯшиши таъмини самараноки фаъолият дар ин самт ташкил карда шудааст. Ҳамаи чорабиниҳое, ки то ҳол дар мавриди ислоҳоти иқтисодӣ амалӣ шуда истодаанд, пеш аз ҳама ба иҷтимоиёт нигаронида шудаанд. Дар назар аст, ки дар оянда низ бо роҳи таъмин кардани рушди устувори иқтисодӣ ва имкониятҳои молиявии кишвар вазъи соҳаҳои иҷтимоӣ беҳтар мегардад. То соли 2030 афзоиши шумораи захираҳои меҳнатӣ на камтар аз 700 ҳаз. нафар пешбинӣ мешавад. Ҳар сол ба бозори меҳнат ба ҳисоби миёна 120 ҳаз. нафар қувваи корӣ ворид мегардад. Коҳиши сарбории демографӣ ва афзоиши шумораи аҳолии синну соли қобили меҳнат метавонад пешбарандаи инкишофи иқтисод гардад. Дар ин раванд неруи меҳнатии нисбатан баландихтисос бояд таъмин карда шавад. Ниҳоят дар маҷмӯъ инкишофи ҳозира ва ояндаи ҷумҳурӣ аз масъулият ва фаъолияти ҳамаи мақомотҳо, ҳамоҳангсозии фаъолияти онҳо вобаста аст. Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷиҳати мутобиқ намудани низоми идоракунии давлатӣ ба принсипҳои демократӣ ва талаботи иқтисоди бозаргонӣ чорабиниҳои муайян анҷом дода истодааст. Стратегияи ислоҳоти идоракунии системаи давлатӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул ва амалӣ гашт, таҳлилу шарҳҳои функсионалӣ, таҷдиди сохтории Ҳукумат гузаронида шуданд, Консепсияи такмили сохтори идоракунии давлатии Тоҷикистон қабул гардид. Бо мақсади таъмини ҳамкорӣ дар масъалаҳои рушди миллӣ дар асоси шарикияти шохаҳои ҳокимияти давлатӣ ва ҷомеаи шаҳрванди Шурои миллии рушди назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият менамояд. Ҳадафи асосии марҳилаи ояндаи ислоҳот- бо таҳкими низоми идоракунии давлатӣ, амалӣ гардидани дастрасӣ ба хизматрасониҳои давлатии рақамӣ, таъминоти идораи давлатӣ бо мутахассисони сатҳи баланди касбӣ (аз он ҷумла, технократҳо) ва баланд бардоштани ҷолибияти хизмати давлатӣ пайваст аст. Ҳамин тариқ, Ваҳдати миллӣ заминаю шароитҳои муҳим барои рушди иқтисодӣ - иҷтимоӣ тайёр намуд, ба таъмини инкишофи устувори иқтисод, ҷиҳати ба таври назаррас паст намудани сатҳи камбизоатӣ ва тавлиди синфи миёна ҳамчун қувваи асосии таъмини рушди дарозмуддат саҳми назаррас расонид. Ҳамзамон, иҷрои нақшаҳои созанда дар оянда низ дар назар аст, ки ба фаъолияти дастаҷамъӣ, муттаҳидсозии саъю талошҳо дар самти пайвастагии ҷанбаҳои гуногуни таъмини субот ва устувории иқтисодӣ бояд такя намоянд. Дар ин раванд масъулият ва салоҳияти ҳар як корманд, аз он ҷумла кормандони бахши илму таҳқиқот, хеле муҳим аст. Муминова Ф. - н.и.и., мудири шуъбаи иқтисоди рақамӣ ва инноватсионӣ, Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ