ИЭД НАНТ
Меню

Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон

Институти иқтисодиёт ва демография

Иқтисодиёт — асос ва кафолати мавҷудияти ҷомеа

30+

Докторов наук

32

Кандидатов наук

2000+

Публикаций

129+

Монографий

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон

МАФҲУМИ ИСТИҚЛОЛИЯТ АЗ ДИДГОҲИ ОЛИМИ ҶАВОН

Юсуфзода Шодоб Хӯҷамқул ходими илмии шӯъбаи тадқиқоти демографӣ ва рушди нерӯи инсонии Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Бинои нави Институти иктисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон

Хабарҳо

РӮЗИ ПРЕЗИДЕНТ – РАМЗИ ЭҲТИРОМ БА ДАВЛАТДОРИИ МИЛЛӢ ВА ҚАДРШИНОСИИ ХИЗМАТҲОИ ТАЪРИХИИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ

РӮЗИ ПРЕЗИДЕНТ – РАМЗИ ЭҲТИРОМ БА ДАВЛАТДОРИИ МИЛЛӢ ВА ҚАДРШИНОСИИ ХИЗМАТҲОИ ТАЪРИХИИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ

Таҷлили Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ҳамасола 16 ноябр бо эҳсоси баланди ифтихори миллӣ ва арҷгузорӣ ба арзишҳои давлатдории миллӣ таҷлил мегардад, яке аз санаҳои муҳимми таърихи навини Тоҷикистони соҳибистиқлол ба шумор меравад. Ин рӯз на танҳо ифодаи эҳтиром ба ниҳоди президентӣ ва хизматҳои таърихии роҳбарияти олии давлат, балки фурсати муносиб барои бознигарии роҳи пурифтихори тайкардаи миллат, дарки арзиши истиқлол, сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ мебошад. Зеро таърихи давлатдории навини тоҷикон бо воқеаҳои сарнавиштсоз, озмоишҳои сангин ва талошҳои пайгирона барои ҳифзи ҳастии миллат ва таҳкими пояҳои давлати соҳибистиқлол пайванди ногусастанӣ дорад. Пас аз ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ дар соли 1991 мардуми Тоҷикистон ба марҳалаи комилан нави таърихӣ ворид гардиданд. Истиқлол барои миллати тоҷик имконияти нодири эҳёи давлатдории миллӣ, муайян намудани роҳи мустақили рушди сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ, инчунин муаррифии шоистаи кишварро дар арсаи байналмилалӣ фароҳам овард. Аммо, мутаассифона, ихтилофоти сиёсӣ ва ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ ин раванди таърихиро ба мушкилоти ниҳоят мураккаб рӯ ба рӯ намуданд. Дар он айёми ҳассос на танҳо сохтори давлатдорӣ, балки ваҳдати миллӣ, тамомияти арзӣ ва ояндаи давлати тозаистиқлол зери хатар қарор доштанд. Дар чунин шароити тақдирсоз Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки моҳи ноябри соли 1992 дар шаҳри Хуҷанд баргузор гардид, дар таърихи сиёсии кишвар марҳалаи муҳимми сарнавиштсоз ба ҳисоб меравад. Ин иҷлосия барои барқарор намудани сохтори конститутсионӣ, ташаккули ҳокимияти қонунӣ ва муайян сохтани самтҳои минбаъдаи рушди давлат заминаи мусоид фароҳам овард. Интихоби муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ҳайси Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ин иҷлосияи таърихӣ оғози марҳалаи нави роҳбарии сиёсӣ ва талошҳои пайгирона барои наҷоти давлат аз буҳрони амиқи сиёсӣ гардид. Аз рӯзҳои нахустини ба зимма гирифтани масъулияти роҳбарии давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳалли масъалаҳои тақдирсозро дар меҳвари фаъолияти худ қарор дода, таъмини сулҳу субот, бозгардонидани гурезаҳо ба Ватан, барқарор намудани сохторҳои давлатӣ ва муттаҳид сохтани ҷомеаро ҳадафи асосӣ муайян намуданд. Дар он шароити мураккаб, ки ҷомеа ба ихтилофу парокандагӣ рӯ ба рӯ буд, интихоби роҳи музокирот, муколама ва оштии миллӣ аз иродаи қавии сиёсӣ ва масъулияти бузург дар назди таърихи миллат шаҳодат медод. Бо талошҳои пайгиронаи роҳбарияти давлат ва иштироки фаъолонаи неруҳои гуногуни ҷомеа раванди музокироти байни тоҷикон идома ёфта, 27 июни соли 1997 Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид. Ин рӯйдоди таърихӣ барои анҷоми ҷанги шаҳрвандӣ, барқарорсозии муносибатҳои ҷамъиятӣ ва оғози марҳалаи нави созандагӣ заминаи устувор гузошт. Таҷрибаи сулҳи тоҷикон бори дигар собит намуд, ки хиради сиёсӣ, таҳаммулпазирӣ, эҳтироми манфиатҳои умумимиллӣ ва афзал донистани роҳи гуфтушунид метавонанд ҳатто мушкилтарин ихтилофҳоро ба роҳи ҳалли мусолиматомез равона созанд. Сулҳу ваҳдати миллӣ барои Тоҷикистон танҳо як дастоварди сиёсӣ нест, балки арзиши муқаддаси иҷтимоӣ ва маънавиест, ки тамоми пешрафту созандагиҳои минбаъдаи кишвар ба он такя мекунанд. Маҳз дар фазои сулҳу субот имконият фароҳам омад, ки давлатдории миллӣ таҳким ёфта, сохторҳои фалаҷгардидаи идоракунӣ барқарор шаванд, иқтисодиёт эҳё гардад ва ҷомеа ба роҳи рушди устувор ворид шавад. Аз ин рӯ, ҳифзи сулҳу ваҳдат ва тақвияти ҳамдигарфаҳмӣ бояд ҳамеша вазифаи муҳимми ҳар як шаҳрванди ватандӯст бошад. Яке аз рӯйдодҳои муҳимми марҳалаи нави давлатсозӣ қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 мебошад. Ин санади олии ҳуқуқӣ асосҳои сохтори давлатдорӣ, принсипҳои фаъолияти мақомоти ҳокимияти давлатӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро муайян намуда, барои ташаккули давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва иҷтимоӣ заминаи мустаҳками ҳуқуқӣ фароҳам овард. Қабули Конститутсия дар шароити ҳассоси сиёсӣ далели азми устувори давлат ва ҷомеа барои бунёди низоми муосири ҳуқуқӣ ва таъмини волоияти қонун буд. Дар солҳои минбаъда бо мақсади таҳкими пояҳои истиқлоли давлатӣ, таъмини амнияти миллӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои рушди ҷомеа тадбирҳои муҳим амалӣ гардиданд. Таъсиси Артиши миллӣ, Қӯшунҳои сарҳадӣ, барқарорсозии фаъолияти мақомоти давлатӣ, рушди низоми идоракунӣ ва таҳкими иқтидори мудофиавии кишвар аз ҷумлаи қадамҳои муҳимми ин раванд ба шумор мераванд. Ҳамзамон, таваҷҷуҳ ба рушди иқтисоди миллӣ, беҳтар намудани сатҳу сифати зиндагии аҳолӣ, таҳкими соҳаҳои маорифу тандурустӣ, энергетика, саноат ва инфрасохтори нақлиётӣ ба самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ табдил ёфт. Дар ин замина татбиқи ҳадафҳои стратегии кишвар, аз ҷумла таъмини истиқлоли энергетикӣ, раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ, ҳифзи амнияти озуқаворӣ ва саноатикунонии босуръати мамлакат аҳаммияти махсус дорад. Ин ҳадафҳо ифодагари талошҳои давлат барои таҳкими иқтидори иқтисодӣ, фароҳам овардани ҷойҳои нави корӣ, истифодаи самараноки захираҳои миллӣ ва баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисодиёти кишвар мебошанд. Рушди соҳаҳои гуногуни иқтисодию иҷтимоӣ дар маҷмӯъ ба таҳкими истиқлоли воқеӣ ва таъмини ояндаи устувори давлат мусоидат менамояд. Дар баробари пешрафти дохилӣ, Тоҷикистон дар даврони соҳибистиқлолӣ тавонист мавқеи худро дар низоми муносибатҳои байналмилалӣ таҳким бахшида, ҳамчун давлати ташаббускор ва ҷонибдори сулҳу субот шинохта шавад. Ташаббусҳои байналмилалии кишвар дар самти ҳалли масъалаҳои обу иқлим, ҳифзи пиряхҳо, таъмини амнияти минтақавӣ ва мубориза бо терроризму экстремизм аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ мавриди таваҷҷуҳ ва дастгирӣ қарор гирифтаанд. Ин ташаббусҳо нишон медиҳанд, ки Тоҷикистон дар баробари ҳифзи манфиатҳои миллии худ барои ҳалли масъалаҳои муҳими умумибашарӣ низ саҳми арзанда мегузорад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва тағйирёбии босуръати муносибатҳои сиёсиву иқтисодӣ масъалаи ҳифзи истиқлоли давлатӣ, таҳкими худшиносии миллӣ ва баланд бардоштани маърифати сиёсиву ҳуқуқии шаҳрвандон аҳаммияти бештар касб менамояд. Раванди муосири ҷаҳонӣ бо рақобатҳои геополитикӣ, таҳдидҳои амниятӣ, паҳншавии ғояҳои ифротгароӣ, терроризм ва таъсири манфии фазои иттилоотӣ ҳамроҳ буда, аз ҳар як давлат ва ҷомеа масъулияти ҷиддӣ тақозо мекунад. Дар чунин шароит танҳо ҷомеаи дорои ҷаҳонбинии солим, ҳувияти устувори миллӣ, эҳтиром ба қонун ва ҳисси баланди масъулияти шаҳрвандӣ метавонад манфиатҳои давлату миллатро ҳифз намояд. Маҳз бо дарназардошти чунин аҳаммият Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун санаи муҳими сиёсиву ҷамъиятӣ арзиши хосса дорад. Мувофиқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид» 16 ноябр ҳамчун Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар гардидааст. Таҷлили ин рӯз ба гиромидошти хизматҳои таърихии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва арҷгузорӣ ба нақши ниҳоди президентӣ дар таҳкими давлатдории миллӣ равона гардидааст. Моҳияти ин сана танҳо дар таҷлили расмӣ ё баргузории чорабиниҳои ҷашнӣ ифода намеёбад. Он, пеш аз ҳама, моро ба андешаронӣ дар бораи таърихи давлатдории навин, қадршиносии сулҳу субот ва дарки масъулияти ҳар як шаҳрванд дар назди Ватан ҳидоят мекунад. Зеро истиқлол, сулҳ ва ваҳдати миллӣ арзишҳое нестанд, ки бо мурури замон аҳаммияти худро аз даст диҳанд. Баръакс, онҳо бояд ҳамчун пояҳои асосии ҳастии давлат ва омили муттаҳидкунандаи ҷомеа ҳамеша ҳифз ва таҳким дода шаванд. Дар ин раванд нақши ҷавонон ҳамчун неруи созанда ва ояндасози давлат ниҳоят муҳим аст. Насли ҷавон бояд таърихи давлатдории миллӣ, арзиши истиқлол ва сабақҳои даврони душвори гузаштаро амиқ омӯзад, ба илму дониш рӯ оварад ва дар рушди соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа саҳми муассир гузорад. Зеро ояндаи давлат танҳо бо дастовардҳои имрӯз муайян намешавад, балки аз сатҳи маърифат, ҷаҳонбинӣ, масъулиятшиносӣ ва иқтидори зеҳнии насли оянда низ вобастагии амиқ дорад. Дар ин замина, тарбияи ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ, эҳтиром ба арзишҳои конститутсионӣ ва ташаккули фарҳанги сиёсӣ аз вазифаҳои муҳимми муассисаҳои таълимӣ, илмӣ ва тамоми ҷомеа ба шумор мераванд. Ҳамзамон, ҳар як шаҳрванди кишвар бояд дарк намояд, ки таҳкими давлатдорӣ танҳо вазифаи мақомоти давлатӣ нест. Он масъулияти умумимиллиест, ки иштироки фаъолонаи тамоми қишрҳои ҷомеа, эҳтиром ба қонун, меҳнати созанда, ҳифзи арзишҳои миллӣ ва саҳмгузорӣ дар ободии Ватанро тақозо менамояд. Маҳз тавассути ҳамбастагӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва масъулияти муштарак метавон пояҳои ҷомеаи солим ва давлати пешрафтаро боз ҳам устувор гардонид. Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар таърихи навини кишвар ҳамчун рамзи эҳтиром ба давлатдорӣ, қадршиносии хизматҳои таърихӣ ва ифтихор аз дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ ҷойгоҳи муҳим дорад. Ин сана моро водор месозад, ки ба роҳи тайкардаи миллат бо нигоҳи таҳлилӣ назар афканда, аз таҷрибаи таърихӣ сабақ гирем ва барои ҳифзи арзишҳои миллӣ масъулияти бештар эҳсос намоем. Хизматҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар раванди барқарорсозии сулҳу субот, таҳкими пояҳои давлатдорӣ, эҳёи иқтисоди миллӣ ва муаррифии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун бахши муҳимми таърихи навини давлат боқӣ мемонанд. Арҷгузорӣ ба ин хизматҳо ҳамзамон эҳтиром ба таърихи истиқлол, ба ормонҳои давлатдории миллӣ ва ба заҳмати созандаи мардуми Тоҷикистон мебошад. Бузургдошти Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бояд дар қалби ҳар як шаҳрванд ҳисси масъулиятшиносӣ, ифтихори миллӣ ва садоқат ба Ватанро тақвият бахшад. Зеро бузургии миллат на танҳо бо гузаштаи пурифтихор, балки бо қобилияти ҳифзи дастовардҳо, созандагӣ ва бунёди ояндаи шоиста муайян мегардад. Бигзор, Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ ҳамеша пойдор буда, кишвари азизи мо таҳти роҳбарии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар роҳи рушди устувор, пешрафти иқтисодию иҷтимоӣ ва таҳкими мавқеи байналмилалии худ ба дастовардҳои нав ноил гардад. Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муборак! Юсуфзода Шодоб Хӯҷамқул ходими илмии шуъбаи таҳқиқоти демографӣ ва рушди нерӯи инсонии Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Муфассалтар
Демография как основа будущего нации: роль Президента Таджикистана в развитии человеческого капитала и института экономики и демографии НАНТ

Демография как основа будущего нации: роль Президента Таджикистана в развитии человеческого капитала и института экономики и демографии НАНТ

16 ноября в Таджикистане отмечается День Президента. Это не просто дата в календаре. Это день, когда мы осмысливаем путь, который прошла страна за годы независимости, и роль личности в судьбе государства. Если говорить о главном богатстве Таджикистана, то это не горы, не реки и не полезные ископаемые. Главное богатство это люди. Именно поэтому вопросы демографии сегодня выходят на первый план. Сколько нас, где мы живем, как растут наши семьи, куда уезжает молодежь и что нужно сделать, чтобы каждый гражданин чувствовал себя защищенным на своей Родине, все это вопросы не статистики, а национальной безопасности и будущего. В этой связи особую роль играет Институт экономики и демографии НАНТ. Это научное учреждение, которое изучает население страны и дает государству точные данные для принятия решений. А демографическая политика, которую проводит Президент Республики Таджикистан уважаемый Эмомали Рахмон, стала основой устойчивого развития страны. Демография Таджикистана: особенности и значение Таджикистан один из немногих государств в регионе, где сохраняется высокий естественный прирост населения. Наша страна молодая. Более половины населения это люди до 30 лет. Это огромная сила и одновременно огромная ответственность. Молодая нация это энергия, трудолюбие, стремление к знаниям. Но это и вызов. Каждому молодому человеку нужно образование, работа, жилье, возможность создать семью и реализовать себя. Если государство не будет заниматься этими вопросами системно, демографический рост вместо преимущества может стать проблемой. Именно поэтому Президент Таджикистана с первых лет независимости уделял особое внимание социальной сфере. В своих посланиях Маджлиси Оли он неоднократно подчеркивал: развитие страны должно измеряться не только километрами дорог и тоннами урожая, а уровнем жизни каждого человека, здоровьем матери и ребенка, доступностью образования и достойной работой. Демография в этом смысле это зеркало государства. Она показывает, доверяет ли народ своему будущему, создаются ли условия для роста семей, возвращаются ли мигранты домой. Институт экономики и демографии: наука на службе государства Для того чтобы управлять демографическими процессами, их нужно глубоко изучать. Нельзя принимать решения на основе предположений. Нужны точные исследования, прогнозы и рекомендации. Эту задачу в Таджикистане выполняет Институт экономики и демографии. Его работа охватывает несколько ключевых направлений. Первое направление это изучение рождаемости и семьи. Институт анализирует, как меняется структура семьи, в каком возрасте молодые люди вступают в брак, сколько детей рождается, какие факторы влияют на укрепление семьи. Второе направление это миграция. Трудовая миграция стала частью жизни многих таджикских семей. Институт изучает причины миграции, ее последствия для экономики и для семей, а также пути возвращения специалистов на Родину. Третье направление это урбанизация и расселение. Душанбе, Худжанд, Бохтар, Куляб и другие города растут. Нужно понимать, как обеспечить людей жильем, работой, школами и больницами. Четвертое направление это человеческий капитал. Сколько специалистов нужно стране через 5, 10 и 20 лет. Какие профессии будут востребованы. Как подготовить молодежь к современным требованиям рынка труда. Таким образом, Институт экономики и демографии это не кабинетная наука. Это практический инструмент, который помогает Президенту и Правительству видеть страну в цифрах и в людях одновременно. Роль Президента в демографической политике Таджикистана Демографическая политика Таджикистана под руководством Президента Эмомали Рахмона строится на нескольких важнейших принципах. Первый принцип это семья как основа общества. В Таджикистане семья всегда была священной ценностью. Президент неоднократно говорил о необходимости укрепления института семьи, воспитания детей в духе патриотизма, уважения к родителям и любви к Родине. Государство поддерживает многодетные семьи, охраняет материнство и детство, развивает систему здравоохранения. Второй принцип это молодежь как будущее. В Таджикистане принят ряд государственных программ по поддержке молодежи. Создаются условия для получения образования, в том числе за рубежом, открываются новые школы, колледжи и университеты, развивается спорт и культура. Президент постоянно встречается с молодежью, и это не формальность, а прямой диалог о будущем страны. Третий принцип это образование и наука. Без образованных людей невозможно построить сильное государство. За годы независимости в стране построены сотни новых школ, открыты новые высшие учебные заведения, в том числе и научные институты, занимающиеся демографией, экономикой и социальными исследованиями. Наука стала частью государственной политики. Четвертый принцип это достойный труд на Родине. Президент ставит задачу создавать новые рабочие места внутри страны, развивать промышленность, сельское хозяйство, туризм и сферу услуг, чтобы молодые люди не были вынуждены уезжать в поисках заработка. Это один из самых важных демографических вопросов. Когда человек работает дома, рядом с семьей, страна становится сильнее. Пятый принцип это забота о старшем поколении и социальной справедливости. Демография это не только молодежь. Это и пожилые люди, которые строили эту страну. Уважение к ним, пенсии, медицинская помощь и социальная защита это показатель зрелости государства. Вызовы и перспективы Несмотря на достигнутые успехи, перед Таджикистаном стоят серьезные демографические вызовы. Это и быстрый рост населения, который требует опережающего развития инфраструктуры. Это и вопросы трудовой миграции, когда часть трудоспособного населения находится за пределами страны. Это и необходимость повышения качества образования, чтобы молодежь была конкурентоспособной на мировом рынке. Решение этих вызовов требует совместной работы государства, науки и общества. Институт экономики и демографии должен и дальше давать точные прогнозы. Государство должно создавать рабочие места. А каждый гражданин должен понимать свою ответственность за будущее семьи и страны. Особенно важно, что в Таджикистане демографическая политика не сводится к цифрам. Она имеет человеческое измерение. За каждой цифрой стоит конкретная семья, конкретный ребенок, конкретный молодой специалист, который мечтает о достойной жизни на Родине. День Президента это повод задуматься о том, какой страной мы хотим видеть Таджикистан через 10, 20 и 30 лет. Ответ на этот вопрос во многом зависит от демографии. Если мы сохраним наши ценности, укрепим семью, дадим молодежи образование и работу, поддержим науку, то Таджикистан будет сильным, стабильным и процветающим государством. Институт экономики и демографии в этой работе играет особую роль. Он помогает государству принимать не эмоциональные, а научно обоснованные решения. А руководство Президента обеспечивает то, что эти решения воплощаются в жизнь в виде школ, больниц, дорог, рабочих мест и программ поддержки семей. Народ это главное богатство Таджикистана. И сохранение этого богатства, его развитие и процветание это главная задача, которая объединяет Президента, науку и каждого гражданина страны. Научный сотрудник Института экономики и демографии НАНТ Халикова Адиба Зафаровна

Муфассалтар
ПЕШВОИ МИЛЛАТ – МЕЪМОРИ СУЛҲУ ВАҲДАТ ВА  РАМЗИ ДАВЛАТДОРИИ МИЛЛӢ

ПЕШВОИ МИЛЛАТ – МЕЪМОРИ СУЛҲУ ВАҲДАТ ВА РАМЗИ ДАВЛАТДОРИИ МИЛЛӢ

(бахшида ба Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон) Таърих гувоҳ аст, ки сарнавишти ҳар як миллат дар марҳилаҳои ҳассосу тақдирсоз на танҳо бо рӯйдодҳои сиёсӣ, балки бо ирода, хирад, масъулиятшиносӣ ва интихоби роҳи дурусти давлатдорӣ муайян мегардад. Дар таърихи миллатҳо давраҳое фаро мерасанд, ки ҳифзи истиқлоли давлатӣ, нигоҳ доштани ягонагии ҷомеа ва муайян намудани самти минбаъдаи рушд ба масъалаи ҳаётан муҳим табдил меёбад. Барои миллати тоҷик солҳои аввали соҳибистиқлолӣ маҳз чунин марҳилаи сарнавиштсоз буд. Тоҷикистон, ки тоза ба истиқлоли давлатӣ расида буд, ба гирдоби буҳрони шадиди сиёсиву иқтисодӣ, нооромии иҷтимоӣ ва ҷанги шаҳрвандӣ рӯ ба рӯ гардид. Вазъи мураккаби он давра на танҳо фаъолияти сохторҳои давлатиро халалдор мекард, балки хатари аз байн рафтани пояҳои давлатдории миллӣ ва парокандагии ҷомеаро ба миён оварда буд. Дар чунин шароит масъалаи таъмини сулҳу субот, ҳифзи якпорчагии кишвар ва пайдо намудани роҳи созишу ҳамдигарфаҳмӣ аҳаммияти ҳаётан муҳим касб намуд. Ҷавониро фидо кардам, диёрам то амон бошад, Гузаштам борҳо аз ҷон, ки ҷонаш дар амон бошад, Чу аз ҳар ҷонибе сӯйи Ватан боди хазон омад, Баҳорамро сипар кардам, ки эмин аз хазон бошад! Маҳз дар чунин марҳилаи ҳассоси таърихӣ зарурати роҳбарии масъулона, иродаи устувори сиёсӣ ва андешаи фарогири миллӣ бештар эҳсос мегардид. Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки 16 ноябри соли 1992 дар Қасри Арбоби шаҳри Хуҷанд ба кори худ оғоз намуд, дар таърихи навини кишвар рӯйдоди тақдирсоз гардид. Ин иҷлосия на танҳо як рӯйдоди муҳими сиёсӣ, балки оғози марҳилаи нави барқарорсозии сохти конститутсионӣ, эҳёи давлатдории миллӣ ва ҷустуҷӯи роҳҳои расидан ба сулҳу субот маҳсуб меёбад. Дар ҷараёни иҷлосия Эмомалӣ Раҳмон 19 ноябри соли 1992 Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардида, дар шароити ниҳоят мураккаб масъулияти роҳбарии давлатро ба зимма гирифтанд. Аз нахустин рӯзҳои фаъолияти роҳбарӣ масъалаи қатъи хунрезӣ, барқарор намудани оромӣ, таъмини амнияти мардум, ба Ватан баргардонидани гурезаҳо ва муттаҳид сохтани ҷомеа аз самтҳои муҳимми фаъолияти роҳбарияти нави кишвар қарор гирифт. Дар он рӯзҳои душвор мардум ба сулҳу оромӣ, амният ва ояндаи осоишта ниёз доштанд. Аз ин рӯ, сиёсати сулҳҷӯёна, талошҳои пайгирона барои расидан ба ризоияти миллӣ ва иродаи устувори сиёсӣ ба самти асосии фаъолияти давлатдорӣ табдил ёфтанд. Ин раванд бори дигар нишон дод, ки дар лаҳзаҳои тақдирсоз роҳбарӣ танҳо масъулияти идоракунӣ нест, балки пеш аз ҳама масъулият дар назди миллат, давлат ва наслҳои оянда мебошад. Албатта, расидан ба сулҳ роҳи осону якмарҳилагӣ набуд. Он аз музокироти тӯлонӣ, ҷустуҷӯи роҳҳои созиш, таҳаммулпазирӣ, гузаштҳои сиёсӣ ва талошҳои пайгиронаи ҷонибҳои даргир иборат буд. Музокироти байни тоҷикон бо мусоидати Созмони Милали Муттаҳид ва иштироки кишварҳои кафил барои расидан ба ризоияти миллӣ заминаи муҳим фароҳам овард. Ниҳоят, 27 июни соли 1997 Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид. Ин рӯйдод дар таърихи муосири кишвар ҳамчун оғози марҳилаи нави ҳамгироии ҷомеа, барқарорсозии давлат ва таҳкими пояҳои истиқлоли давлатӣ сабт гардид. Сулҳ барои мардуми тоҷик танҳо маънои хотима ёфтани ҷангро надошт. Он бозгашти умед ба зиндагӣ, эҳёи хонадонҳои пароканда, ба Ватан баргаштани гурезаҳо, барқарор гардидани робитаҳои инсонӣ ва фароҳам омадани имконияти зиндагии осоиштаро ифода мекард. Маҳз дар фазои сулҳу субот мардум тавонистанд неруи худро на ба низоъ, балки ба меҳнат, ободонӣ ва созандагӣ равона созанд. Аз ин ҷиҳат, таҷрибаи сулҳофаринии Тоҷикистон аҳаммияти бузурги таърихию сиёсӣ дошта, намунаи муҳими ҳалли ихтилофҳо тавассути музокирот ва созиш ба шумор меравад. Дар ин замина, 16 ноябр дар тақвими миллии Тоҷикистон ҷойгоҳи хосса дорад. Тибқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид», ин сана ҳамчун Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҷлил мегардад. Интихоби чунин сана бесабаб нест, зеро 16 ноябри соли 1992 Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оғоз гардида, дар рафти он заминаҳои муҳими марҳилаи нави давлатсозӣ гузошта шуданд. Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо санаи тақвимӣ, балки фурсати муҳимми андеша дар бораи таърихи ташаккули давлатдории муосир, нақши ниҳоди президентӣ дар низоми сиёсӣ, масъулияти роҳбарӣ ва аҳаммияти ҳифзи истиқлоли давлатӣ мебошад. Ин рӯз моро водор месозад, ки ба роҳи тайкардаи мамлакат назар афканда, сабақҳои таърихиро омӯзем ва арзишҳои сулҳу ваҳдату суботро бештар қадр намоем. Ниҳоди президентӣ дар низоми давлатдории муосир яке аз сохторҳои муҳими ҳокимияти давлатӣ буда, фаъолияти он ба Конститутсия ва қонунгузории кишвар асос меёбад. Дар шароити Тоҷикистон ташаккул ва таҳкими ин ниҳод бо марҳилаҳои муҳими таърихи истиқлол, барқарорсозии сохти конститутсионӣ ва рушди низоми идоракунии давлатӣ пайванди ногусастанӣ дорад. Аз ин рӯ, таҷлили Рӯзи Президент имконият медиҳад, ки мо ҳамзамон дар бораи масъулияти роҳбарияти давлат ва шаҳрвандон дар назди қонун, ҷомеа ва ояндаи мамлакат андеша намоем. Дар солҳои минбаъдаи соҳибистиқлолӣ раванди эҳёи давлатдорӣ ва рушди мамлакат тадриҷан вусъат пайдо кард. Барои барқарор намудани сохторҳои давлатӣ, таҳкими пояҳои ҳуқуқии давлат, ташаккули низоми идоракунӣ ва таъмини амнияти миллӣ тадбирҳои зарурӣ амалӣ гардиданд. Ҳамзамон, дар соҳаҳои иқтисод, энергетика, саноат, нақлиёт, маориф, тандурустӣ ва фарҳанг дигаргуниҳои назаррас ба вуҷуд омаданд. Бунёди роҳҳои дорои аҳаммияти дохиливу байналмилалӣ, неругоҳҳои барқӣ, муассисаҳои таълимӣ, беморхонаҳо ва дигар иншооти иҷтимоӣ дар рушди инфрасохтори мамлакат нақши муҳим гузошт. Дар ин миён, масъалаи рушди неруи инсонӣ, баланд бардоштани сатҳи маърифат, эҳёи ҳофизаи таърихӣ ва тақвияти худшиносии миллӣ аҳаммияти махсус касб намуд. Зеро давлат танҳо бо бунёди иншооти моддӣ пеш намеравад; пояи асосии пешрафти он инсон, дониш, фарҳанг, масъулиятшиносӣ ва ҷаҳонбинии созанда мебошад. Миллате, ки таърихи худро мешиносад, забону фарҳанги хешро эҳтиром мекунад ва ба илму маърифат арҷ мегузорад, метавонад дар баробари таҳаввулоти ҷаҳони муосир мавқеи устувори худро нигоҳ дорад. Дар баробари рушди дохилӣ, Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ низ муносибатҳои худро густариш дода, дар ҳалли масъалаҳои муҳими минтақавию ҷаҳонӣ саҳм мегузорад. Пешбурди сиёсати хориҷии сулҳҷӯёна, таҳкими муносибатҳои дӯстона бо кишварҳои ҷаҳон ва иштирок дар созмонҳои байналмилалӣ барои муаррифии имкониятҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии мамлакат замина фароҳам овардааст. Ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон дар соҳаи об, ҳифзи пиряхҳо ва мубориза бо тағйирёбии иқлим аз ҷумлаи иқдомҳое мебошанд, ки ба ҳалли масъалаҳои муҳими умумибашарӣ равона шудаанд. Дар ин раванд, нақши Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар марҳилаҳои муҳими давлатсозӣ, истиқрори сулҳ ва таҳкими ваҳдати миллӣ мавриди таваҷҷуҳи махсус қарор дорад. Фаъолияти роҳбарии ӯ бо равандҳои муҳими ташаккули давлатдории муосири тоҷикон пайванди таърихӣ дорад. Ҳамзамон, дастовардҳои кишварро бояд натиҷаи талошҳои роҳбарияти давлат ва заҳмати созандаи тамоми мардуми Тоҷикистон арзёбӣ намуд. Кормандони соҳаҳои гуногун, олимону омӯзгорон, сохтмончиёну кишоварзон, соҳибкорон ва ҷавонон бо меҳнати содиқонаи худ дар пешрафти Ватан саҳми арзанда мегузоранд. Маҳз дар ҳамин замина бояд моҳияти аслии Рӯзи Президентро дарк намуд. Арҷгузорӣ ба ин сана танҳо таҷлили як рӯйдоди таърихӣ нест, балки эҳтиром ба давлатдорӣ, қонуният, истиқлол ва масъулияти шаҳрвандӣ мебошад. Он моро ба хулосае мерасонад, ки пойдории давлат на танҳо аз фаъолияти ниҳодҳои давлатӣ, балки аз ҳисси масъулият, худшиносӣ, фарҳанги ҳуқуқӣ ва иштироки фаъолонаи ҳар як шаҳрванд вобаста аст. Имрӯз, ки ҷаҳони муосир бо низоъҳои мусаллаҳона, буҳронҳои сиёсиву иқтисодӣ, тағйирёбии иқлим ва дигар мушкилоти фаромиллӣ рӯ ба рӯст, аҳаммияти сулҳу субот ва ҳамдигарфаҳмӣ боз ҳам бештар эҳсос мешавад. Барои Тоҷикистон, ки таҷрибаи талхи ҷанги шаҳрвандиро аз сар гузаронидааст, ҳифзи оромии ҷомеа, таҳкими ваҳдати миллӣ ва таъмини рушди устувор бояд ҳамеша аз вазифаҳои муҳим боқӣ монад. Таърих моро ҳушдор медиҳад, ки сулҳ арзишест, ки ба қадри он бояд расид ва барои ҳифзаш масъулияти умумӣ эҳсос намуд. Дар ин замина, вазифаи ҳар як шаҳрванди кишвар танҳо ифтихор аз дастовардҳои гузашта нест, балки саҳм гузоштан дар ободии имрӯзу ояндаи Ватан мебошад. Ватандӯстӣ пеш аз ҳама дар муносибати масъулона ба меҳнат, эҳтироми қонун, ҳифзи моликияти ҷамъиятӣ, арҷгузорӣ ба забону фарҳанг, дастгирии ҳамдигар ва иҷрои содиқонаи вазифаҳои касбӣ зоҳир мегардад. Танҳо дар сурати чунин муносибат метавон арзишҳои истиқлолу ваҳдатро ба мероси пойдори наслҳои оянда табдил дод. Мо, кормандони соҳаи илм, олимону муҳаққиқон ва ҷавонони соҳибмаърифати кишвар, дар назди ҷомеа ва наслҳои оянда масъулияти махсус дорем. Рушди илм, густариши донишҳои муосир, тарбияи мутахассисони соҳибкасб, ҳифзи мероси илмӣ ва фарҳангӣ ва омода намудани насли нав ба талаботи замон аз ҷумлаи вазифаҳои муҳимми мо мебошанд. Зеро иқтидори воқеии ҳар як давлат на танҳо бо захираҳои табиӣ ва иншооти бунёдшуда, балки бо сатҳи дониш, маърифат, тафаккури созанда ва неруи зеҳнии шаҳрвандонаш муайян мегардад. Мо бояд бо фаъолияти самараноки илмӣ, таҳқиқоти бунёдиву амалӣ ва пешниҳоди роҳҳои ҳалли масъалаҳои муҳими ҷомеа дар пешрафти Тоҷикистони соҳибистиқлол саҳм гузорем. Илм ва маориф бояд ҳамчун неруи пешбарандаи ҷомеа ва заминаи муҳими рушди устувори давлат ҳамеша дар маркази таваҷҷуҳ қарор дошта бошанд. Зеро хизмат ба Ватан танҳо дар суханҳои баланд ифода намеёбад, балки дар амалҳои созанда, меҳнати ҳалол, масъулияти касбӣ ва садоқат ба арзишҳои миллӣ таҷассум меёбад. Дар маҷмӯъ, таърихи соҳибистиқлолии Тоҷикистон таърихи талоши миллат барои ҳифзи давлат, расидан ба сулҳ, барқарорсозии ваҳдат ва бунёди зиндагии осоишта мебошад. Иҷлосияи XVI Шӯрои Олӣ, раванди музокироти сулҳ ва имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ аз рӯйдодҳои сарнавиштсозе мебошанд, ки дар ташаккули давлатдории муосири тоҷикон нақши муҳим гузоштаанд. Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон низ моро ба омӯзиши ин сабақҳои таърихӣ, эҳтиром ба ниҳодҳои давлатӣ ва дарки масъулияти роҳбариву шаҳрвандӣ раҳнамоӣ мекунад. Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар марҳилаи мураккаби таърихӣ роҳбарии давлатро ба зимма гирифта, дар раванди истиқрори сулҳ ва ташаккули давлатдории муосири тоҷикон нақши муҳим гузоштанд. Ҳамзамон, пойдории сулҳу ваҳдат ва таҳкими истиқлол аз масъулият, ҳамбастагӣ, маърифат ва фаъолияти созандаи тамоми ҷомеа вобаста мебошад. Сулҳ неъмати бебаҳо, ваҳдат рукни устувори давлатдорӣ, истиқлол рамзи озодиву соҳибихтиёрии миллат ва ободии Ватан рисолати муқаддаси ҳар як шаҳрванди кишвар аст. Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон моро бори дигар ба қадршиносии ин арзишҳо, ҳифзи дастовардҳои таърихӣ ва саҳмгузорӣ дар ояндаи дурахшони мамлакат ҳидоят менамояд. Мо, кормандони соҳаи илм, олимону ходимони илм ва ҷавонони кишвар бо Ватани соҳибистиқлол, бо Сарвари маҳбуб ва Пешвои миллат - Президенти Ҷумҳурии Тољикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон эътимоди комил дорем ва аз ин ифтихор менамоем ва бо фаъолияти пурсамари худ барои пешрафт, ободӣ ва рушди минбаъдаи Ватани азизамон саҳми худро мегузорем. Бигзор Тоҷикистони соҳибистиқлоламон ҳамеша ободу сарбаланд бошад, сулҳу ваҳдати миллӣ пойдор бимонад ва наслҳои оянда меросбари давлате гарданд, ки бар пояи истиқлол, ваҳдат, дониш, адолат ва созандагӣ рушд менамояд! Ходими пешбари илмии шуъбаи таҳқиқоти инфрасохторӣ, н.и.и. Шералиев Абдувоҳид Абдуҳамидович

Муфассалтар
ҲИФЗИ АРЗИШҲОИ МИЛЛӢ - МАСЪУЛИЯТИ БУЗУРГ

ҲИФЗИ АРЗИШҲОИ МИЛЛӢ - МАСЪУЛИЯТИ БУЗУРГ

Боиси сарбаландист, ки дар таърихи кишварамон моҳи апрели соли 2016 қонун дар бораи таҷлили Рӯзи президент аз ҷониби вакилони парлумон қабул гардид. Таърих гувоҳи он аст, ки санаи 16-уми ноябри соли 1994 дар Иҷлосияи Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон маросими савгандёдкунӣ ва ба вазифа шурӯъ кардани Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардида буд. Ҳадафи бузургтарин бобати рӯзи ид муайян кардани санаи 16-уми ноябр дар он ифода меёбад, ки ибтидо аз ҳамин воқеаи хотирмон, яъне рӯзи тақдирсозу муайянкунандаи рушди минбаъдаи бомароми Тоҷикистон марҳилаи нави муҳими давлатӣ, яъне тибқи Конститутсияи давлати соҳибихтиёр дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳокимияти идоракунии президентӣ оғоз ёфта, Президенти тозаинтихобгардида ба иҷрои вазифа шурӯъ намудаанд. Маҳз дар ин рӯз, бузургтарин рӯйдодҳои тақдирсоз ба миён омадааст, ки дар рушду пешрафти давлат ва ваҳдатсозии миллат нақши муассир доранд. Дар ин рӯз Иҷлосияи тақдирсоз, Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ба кор давардани нахустин чархаи НБО-и Роғун рост омадааст. Воқеан, Иҷлосия дар таърихи кишвари соҳибистиқлоламон бузургтарин рӯйдоди сиёсӣ буда, дар таърих мақоми махсусро ишғол менамояд. Ин иҷлосияи тақдирсоз давлату миллати моро аз вартаи ҳалокат наҷот дода, пояҳои давлати тозабунёди тоҷиконро таҳким бахшид. Бо ташаббуси ин санаи муҳим, дар таърихи навини халқи тоҷик марҳилаи нави давлатсозӣ, созандагӣ ва бунёдкорӣ оғоз ёфт. Ҳамаи дастовардҳои назарраси имрӯза бо ин Иҷлосияи сарнавиштсози таърихӣ иртиботи қавӣ дошта, он ҳама дастовардҳо тибқи дастуру ҳидоятҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба вуқуъ омадаанд. Аз ин рӯ, ҷашн гирифтани Рӯзи Президент ин боварии мардум ба хизматҳо ва талошҳои шабонарӯзии Пешвои миллат мебошад. Воқеан, Пешвои муаззами миллат шахси таърихӣ ва фарзанди фарзонаи миллати тоҷик аст. Дар таърихи давлатдории кишварҳои пешрафтаи ҷаҳон шахсиятҳои таърихӣ, барҷаставу номбардоре вомехӯранд, ки онҳо дар марҳилаву вазъиятҳои барои кишварашон мураккабу ҳассос ба арсаи сиёсат омада, суботу осоиштагӣ ва роҳи рушди минбаъдаи мамлакати худро муайян намуда, дар болоравии обрӯву мақоми давлаташон нақши абадӣ гузоштаанд. Барои миллати тоҷик дар як давраи ҳассосу нооромиҳо ва парокандагӣ шахси барҷаста муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон тақдири давлатро ба даст гирифта, дар пешрафти кишвари азизамон Тоҷикистон саҳми арзишманд гузоштанд. Бояд таъкид намуд, ки дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун шахси сулҳофару сулҳпарвар, сарҷамъкунандаи миллату мардумсолор, амалисозандаи заҳматҳои ояндабинона баҳри рушду нумӯ ва ободии Ватану фароҳам овардани шароити арзанда барои мардуми кишвар, ташаббускори ҳалли масъалаҳои глобалӣ шинохта шудани Пешвои миллат, Президенти Тоҷикистонро на танҳо сокинони кишвар, инчунин ҷаҳониён эътироф намудаанд. Мардуми шарафманди тоҷик Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун ҷашни фархунда, чун рамзи садоқат ба Президент – садоқат ба Ватан таҷлил менамоянд. Воқеан, хизматҳои шахсияти беназир Эмомалӣ Раҳмон дар бунёди давлати миллии тоҷик, барқарории ҳокимияти сиёсии давлатӣ ва истиқлолият, пешгирии хатари нобудшавии миллат, хомӯш намудани оташи ҷанги дохилӣ ва барқароркунандаи сохтори фалаҷгардидаи ҳокимият хеле бузург аст. Мо, бояд аз гузаштаи худ ифтихор ва дар роҳи эҳёи таърихи миллат, забони давлатӣ, рушду инкишофи Ватани азизамон кӯшишу талошҳо намоем. Имрӯз моро зарур аст, ки дар атрофи Сарвари ғамхору некбини худ ҷамъ гардем, эҳтиром ба корномаи беназири Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дошта бошем ва дар муқобили ҳар як ҷараёну таҳдидҳои ҷаҳони муосир сина сипар созем. Зеро, Сарвари давлатамон барои миллат ва Ватан, баҳри нигоҳдории сулҳу оромии кишвар, таъмини шароити зиндагии арзандаи иҷтимоӣ барои тамоми сокинони ҷумҳурӣ, аз ҷумла насли ояндасози ҷомеа ҷидду ҷаҳд, заҳмату талошҳо ва хизмати басо бузурге анҷом додаанд. Марду зан, пирони рӯзгордидаву ҷавонони навовару ғайратманд бо чашми ростбин, забони ҳақгӯву табъи нуқтасанҷ дар партави сиёсати оқилонаи Пешвои миллат гирд омада, дар ободиву пешравии Тоҷикистони азиз бо муттаҳидӣ ҳиссагузор мегарданд. Имрӯз бо эҳсоси ифтихор ва сипосгузорӣ оид ба сиёсати давлатии кишварамон дар самти таҳкими баробарии гендерӣ низ сухан намудан бамаврид аст, зеро маҳз бо талошҳои пайвастаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мақому рисолати занону бонувон дар ҷомеа бомаром баланд шуда истодааст. Дар даврони соҳибистиқлолии кишвари азизамон масъалаҳои марбут ба ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои занон ва фароҳам овардани имкониятҳои баробар барои иштирок дар ҳаёти ҷомеа ба яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ табдил ёфта, шумораи бонувону духтарон дар мақомоти давлатӣ, соҳаи иқтисодиёт, маориф, илм, тандурустӣ, фарҳанг ва соҳибкорӣ сол аз сол меафзояд. Қабули барномаҳову стратегияҳои давлатӣ, қарорҳо ва амрҳо, ки ҳадафи муҳим – баланд бардоштани мақоми занону бонувон дар ҷомеа, қобилияти роҳбарии занон, рушди истеъдодҳо, сайқал додани донишу малакаи илмӣ ва ҷалби бонувон дар раванди идоракунии давлатӣ аз роҳнамоиву дастгирии доимӣ ва сиёсати дурбинонаи Сарвари давлат замина мегирад. Ба таҳсил фаро гирифтани ҳазорҳо духтарону бонувони тоҷик дар муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ чӣ дар манотиқи кишвар, чӣ дар хориҷи кишвар, инчунин ҷудо намудани квотаи Президентӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои таҳсил ва касбомӯзӣ боиси ифтихор ва миннатдорист. Лозим ба тазаккур аст, ки дастоварди дигари асосӣ ва бузург дар замони соҳибистиқлолӣ таваҷҷӯҳи падаронаи Пешвои миллат нисбат ба ҷавонон ва ҳамчун самти афзалиятнок қабул донистани сиёсати давлатии онон мебошад. Имрӯзҳо барои ҷавонон, иштирок ва фаъолияти онон дар ҳаёти иқтисодиву иҷтимоии мамлакат ҳамаи омилҳо ва шароити иҷтимоиву фарҳангӣ ва иқтисодиву сиёсӣ фароҳам оварда шудаанд. Дар ин роҳ, пеш аз ҳама, азму талош ва кӯшишҳои ҷавонони лаёқатманду фаъол, ватандӯсту меҳанпарвари мо нақши ҳалкунанда дорад. Тоҷикистон ҷашни фархундаи 35-умин солгарди Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистонро бо тамоми шукӯҳу шаҳомати хоса ҷашн гирифт, ки имрӯзу ояндаи миллати моро боз ҳам равшан мегардонад. Маҳз, чунин санаи таърихӣ моро водор менамояд, ки бори дигар ба таърихи халқи худ назар афканем, то ки ба қадри сулҳу субот ва оромию осоиштагии имрўза бирасем. Албатта, сулҳу оромии имрўзаи мардуми тоҷик ба осонӣ ба даст наомадааст. Дар ин ҷода саҳми шахсиятҳои бузурги миллат, махсусан Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон хеле назаррас аст. Азму талошҳои ин марди бузург буд, ки халқи тоҷик аз ҳаёти пурмашаққат ба зиндагии осоишта баромад. Имрўзҳо аҳли кишвар дар партави дастуру ҳидоятҳои созандаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пояҳои давлати тозаистиқлоли худро мустаҳкам карда, бо амалисозии ниёзу армонҳои худ дар доираи ҳадафҳо ва самтҳои асосии сиёсати дохиливу хориҷии кишвар ва бо як ҷаҳон шукргузориву ифтихор кору фаъолият мебаранд. Истиқлол барои ҳаёти мардуми кишвари мо нақши муҳимеро дорост ва онро метавон эҳёи дубораи давлати бузурги тоҷик номид. Дар лаҳзаҳои мушкилтарини ҳаёти халқи тоҷик Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун Сарвари давлати соҳибистиқлол тамоми масъулиятро ба зиммаи хеш гирифта, сулҳу салоҳ ва оромию осоиштагии тоҷиконро имконпазир намуданд. Ба шарофати Пешвои миллат мушкилоти ба сари мардуми кишвар омада бартараф гардид, ҳазорон-ҳазор гурезаҳо ба Ватан баргаштанд, ҳаёти осоишта барқарор шуд ва корҳои ободонӣ ҷараён дорад. Боиси сарбаландиву сарфарозист, ки Пешвои миллат бо нерўю ғайрат, муҳаббат ва садоқат сулҳу ваҳдати миллиро бо назардошти манфиатҳои миллию давлатдории тоҷикон роҳандозӣ мекунанд. Ҳастии кишварамон ба ҳайси давлати алоҳидаи мустақил баъди ба даст овардани истиқлолият бо ин шахсият, фарзанди фарзонаи миллат пайванди абадӣ касб намудааст. Дар тўли 35 соли Истиқлолият бисёр мушкилоту монеаҳои мавҷудаи ҷомеаи навин бартараф ва таҳкурсии давлати соҳибихтиёр гузошта, корҳои азими бунёдкориву созандагӣ ба амал бароварда шуд. Ҷумҳурии Тоҷикистон муносибатҳои худро дар арсаи байналмилалӣ дар асоси меъёрҳои ҳамшарикӣ ва ҳамкориҳои мутақобилан судманд татбиқ менамояд. Талошҳои пайгиронаи Пешвои муаззами миллат дар ин раванд пайваста ба густариши ҳамкориҳо бо шарикони рушд ва ҷомеаи ҷаҳонӣ равона гардидаанд, ки ин дар давраи истиқлолияти давлатӣ эътибори Тоҷикистонро дар ҷомеаи ҷаҳонӣ баланд бардошт. Мо - мардуми тоҷик, аз љумла шахсони саодатманди диёр бо шукргузорӣ аз чунин фазои ободу озод, аз ин хоки сарзамини биҳиштосо, аз неъматҳои гаронбаҳои ваҳдату Истиқлолияти миллӣ, бо пуштибонӣ аз сиёсати пешгирифтаи дурандешонаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, бо ифодаи ифтихори миллӣ дар роҳи бунёд ва эҳёи давлати навин, ваҳдату ҳамбастагии саросарӣ, ҳифзи муқаддасоти миллӣ ва муаррифии кишвар дар арсаи байналмилалӣ талошу ташаббусҳои беназирро ҷонибдорӣ менамоем. Ҳар як нафари саодатманди ин сарзамини хуршедиро месазад, ки аз чунин роҳбару Пешвои халқпарвар ифтихор намуда, дар амалигардонии дастурҳои созанда дар роҳи рушди кишвар ва ҳифзи Истиқлолияту ваҳдати миллӣ муҳофизи арзишҳои миллӣ бошад. Бошад, ки Сарвари кишварамон чун ҳамешагӣ ифтихори миллат бошанд! Давлату миллати сарбаландамон пойдор ва парчами мо парафшон бошад! Обидова М. Р. – н.и.и., котиби илмии Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон

Муфассалтар
ХАТСАЙРИ ОЛИМОНУ МУҲАҚҚИҚОН АЗ БИНОИ НАВИ ИНСТИТУТИ ИҚТИСОДИЁТ ВА ДЕМОГРАФИЯИ АМИТ ДИДАН НАМУДАНД

ХАТСАЙРИ ОЛИМОНУ МУҲАҚҚИҚОН АЗ БИНОИ НАВИ ИНСТИТУТИ ИҚТИСОДИЁТ ВА ДЕМОГРАФИЯИ АМИТ ДИДАН НАМУДАНД

Дар доираи хатсайри илмӣ – маърифатӣ олимону муҳаққиқон таҳти роҳбарии президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт аз бинои нави Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон боздид намуда, бо шароити муосири корӣ, имкониятҳои илмӣ-таҳқиқотӣ ва фаъолияти муассиса аз наздик шинос гардиданд. Зимни боздид қайд гардид, ки бинои нави Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар заминаи дастгириҳои пайвастаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва таваҷҷуҳи махсуси роҳбарияти олии мамлакат ба рушди илму маориф бунёд гардида, барои фаъолияти пурсамари олимону муҳаққиқон шароити мусоиди корӣ фароҳам оварда шудааст. Ёдовар мешавем, ки 9 июни соли 2026 Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе бинои нави Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистонро мавриди истифода қарор доданд. Таъкид гардид, ки бунёди бинои нави институт ва фароҳам овардани инфрасохтори зарурии илмӣ яке аз иқдомҳои муҳим дар самти таҳкими заминаи моддиву техникии муассисаҳои илмӣ, баланд бардоштани сифати таҳқиқоти бунёдиву амалӣ ва рушди илмҳои иқтисодиву демографӣ ба ҳисоб меравад. Дар ҷараёни шиносоӣ олимону муҳаққиқон аз ҳуҷраҳои корӣ, бахшҳои илмӣ ва дигар иншооти бинои нав боздид намуда, бо имкониятҳои фароҳамгардида барои анҷом додани корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ, таҳлили масъалаҳои иқтисодӣ ва демографӣ, инчунин фаъолияти кормандони муассиса шинос шуданд. Зикр гардид, ки Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар самти омӯзиши масъалаҳои рушди иқтисоди миллӣ, таҳқиқи равандҳои иҷтимоиву иқтисодӣ, таҳлили вазъи демографӣ, омӯзиши бозори меҳнат, муҳоҷирати аҳолӣ, рушди сармояи инсонӣ ва таҳияи пешниҳодҳои илмӣ ҷиҳати таъмини рушди устувори кишвар нақши муҳим дорад. Ҳамзамон, таъкид шуд, ки дар шароити ҷаҳонишавӣ, тағйирёбии равандҳои иқтисодӣ ва демографӣ, рушди технологияҳои муосир ва зарурати таъмини рақобатпазирии иқтисоди миллӣ аҳаммияти таҳқиқоти илмӣ дар соҳаҳои иқтисодиёт ва демография беш аз пеш меафзояд. Дар ин замина, фароҳам овардани шароити муосири корӣ барои олимону муҳаққиқон имкон медиҳад, ки таҳқиқоти илмӣ дар самти омӯзиши масъалаҳои мубрами иқтисоди миллӣ, таҳлили нишондиҳандаҳои иҷтимоиву иқтисодӣ, пешгӯии равандҳои демографӣ ва таҳияи тавсияҳои илмии асоснок боз ҳам тақвият дода шаванд. Қайд гардид, ки бо дастгирии роҳбарияти олии мамлакат ва иқдомҳои пайгиронаи роҳбарияти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар солҳои охир ҷиҳати навсозии инфрасохтори илмӣ, беҳтар намудани шароити фаъолияти муассисаҳои таҳқиқотӣ, таъсиси озмоишгоҳҳои муосир ва таҳкими заминаи моддиву техникии институтҳо тадбирҳои муҳим амалӣ гардида истодаанд.. Ҳамчунин, зикр шуд, ки рушди таҳқиқоти иқтисодиву демографӣ дар шароити имрӯза барои татбиқи ҳадафҳои стратегии давлат, аз ҷумла саноатикунонии босуръати кишвар, таъмини амнияти озуқаворӣ, рушди иқтисоди рақамӣ, баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ ва истифодаи самараноки захираҳои меҳнатӣ аҳаммияти махсус дорад. Таъкид гардид, ки олимону муҳаққиқони институт бояд бо истифода аз шароити фароҳамгардида ба таҳқиқи масъалаҳои афзалиятноки иқтисоди миллӣ, таҳияи пешниҳодҳои илмии амалӣ, омӯзиши равандҳои демографӣ ва пешниҳоди роҳҳои ҳалли масъалаҳои иҷтимоиву иқтисодӣ таваҷҷуҳи бештар равона намоянд.

Муфассалтар
МУҚОВИМАТ БА ТЕРРОРИЗМ ВА ИФРОТГАРОӢ – ОМИЛИ ТАЪМИНИ СУБОТИ ҶОМЕА

МУҚОВИМАТ БА ТЕРРОРИЗМ ВА ИФРОТГАРОӢ – ОМИЛИ ТАЪМИНИ СУБОТИ ҶОМЕА

Терроризм ва ифротгароӣ аз ҷумлаи хатарҳои бузургтарини ҷаҳони муосир ба шумор рафта, дар шароити рушди босуръати муносибатҳои байналмилалӣ, ҷаҳонишавӣ ва густариши технологияҳои иттилоотӣ хусусияти мураккаб ва фаромиллӣ касб намудаанд. Ин зуҳуроти номатлуб на танҳо ба амнияти давлатҳо ва суботи сиёсӣ, балки ба ҳаёти осоиштаи инсон, рушди иқтисодӣ, ваҳдати миллӣ ва арзишҳои умумибашарӣ таҳдид мекунанд. Терроризм сарҳадҳои ҷуғрофиро эътироф намекунад ва оқибатҳои он метавонад ба кишварҳо, миллатҳо ва қишрҳои гуногуни ҷомеа таъсири манфӣ расонад. Дар шароити имрӯза терроризмро наметавон танҳо ҳамчун амали зӯроваронаи гурӯҳҳои алоҳида арзёбӣ намуд. Он падидаи мураккаби иҷтимоӣ, сиёсӣ ва идеологӣ буда, решаҳои пайдоишаш ба омилҳои гуногун, аз ҷумла низоъҳои сиёсӣ, ноустувории иқтисодӣ, нобаробарии иҷтимоӣ, сатҳи пасти маърифат, бӯҳронҳои арзишӣ ва таъсири таблиғоти ифротӣ алоқаманд мебошад. Гурӯҳҳои террористӣ бо истифода аз вазъи душвори иҷтимоӣ, мушкилоти иқтисодӣ ва эҳсосоти осебпазири баъзе шахсон кӯшиш мекунанд ғояҳои зӯроварона ва зиддиинсониро паҳн намоянд. Яке аз хусусиятҳои ташвишовари терроризми муосир истифодаи васеи фазои иттилоотӣ барои таблиғи ақидаҳои ифротӣ мебошад. Рушди интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ имкониятҳои васеи дастрасӣ ба иттилоотро фароҳам овардааст, аммо дар баробари ин, барои паҳн гардидани маълумоти бардурӯғ, барангехтани кинаву адоват ва ҷалби ҷавонон ба гурӯҳҳои ифротӣ низ шароит ба вуҷуд овардааст. Дар чунин вазъият саводи рақамӣ, тафаккури интиқодӣ ва қобилияти дуруст арзёбӣ намудани иттилоот аҳаммияти махсус пайдо мекунанд. Ҳар як шаҳрванд бояд пеш аз қабул ва паҳн намудани маълумоти интернетӣ ба дурустӣ, манбаъ ва ҳадафи он диққат диҳад. Мушкилоти дигари муҳим таъсири манфии терроризм ба иқтисодиёти давлатҳо мебошад. Ноустувории сиёсӣ ва таҳдидҳои террористӣ метавонанд боиси коҳиш ёфтани сармоягузорӣ, маҳдуд гардидани фаъолияти соҳибкорӣ, паст шудани ҷараёни сайёҳӣ, афзоиши хароҷоти давлатӣ барои таъмини амният ва суст шудани рушди инфрасохтор гарданд. Дар чунин шароит имкониятҳои ташкили ҷойҳои нави корӣ, беҳтар намудани сатҳи зиндагии аҳолӣ ва татбиқи барномаҳои иҷтимоию иқтисодӣ маҳдуд мешаванд. Аз ин рӯ, таъмини амният ва суботи сиёсӣ яке аз шартҳои муҳимми рушди устувори иқтисодиёти миллӣ ба ҳисоб меравад. Терроризм, пеш аз ҳама, ба арзишҳои инсондӯстӣ, ҳуқуқ ба ҳаёт ва озодии инсон мухолиф мебошад. Қурбониёни амалҳои террористӣ танҳо шахсони бевосита осебдида нестанд, балки оилаҳо, наздикон ва тамоми ҷомеа аз оқибатҳои вазнини чунин ҳодисаҳо ранҷ мебаранд. Тарсу ҳарос, осеби равонӣ, аз даст додани наздикон ва коҳиш ёфтани эҳсоси амният метавонанд дар ҳаёти одамон таъсири дарозмуддат гузоранд. Аз ин лиҳоз, мубориза бо терроризм бояд ҳамзамон ҳифзи ҳаёт, шаъну шараф ва ҳуқуқу озодиҳои инсонро дар меҳвари худ қарор диҳад. Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ҳамчун узви ҷомеаи ҷаҳонӣ аз таҳдидҳои терроризм ва ифротгароӣ дар канор буда наметавонад. Бо дарназардошти вазъи мураккаби геополитикии минтақа, хусусияти фаромиллии ҷиноятҳои террористӣ ва зарурати ҳифзи амнияти миллӣ, пешгирии чунин зуҳурот яке аз самтҳои муҳимми сиёсати давлатӣ маҳсуб меёбад. Тоҷикистон дар ин самт ба таҳкими ҳамкориҳои байналмилалӣ, минтақавӣ ва байниидоравӣ, такмили заминаҳои ҳуқуқӣ ва баланд бардоштани сатҳи маърифати аҳолӣ аҳаммияти ҷиддӣ медиҳад. Дар муқовимат ба терроризм нақши ҷавонон ниҳоят муҳим аст. Ҷавонон неруи асосии пешбарандаи ҷомеа буда, ояндаи давлат аз дониш, ҷаҳонбинӣ, касбият ва мавқеи шаҳрвандии онҳо вобастагии калон дорад. Мутаассифона, дар баъзе ҳолатҳо маҳз камтаҷрибагӣ, надоштани ҷаҳонбинии васеъ, сатҳи пасти маърифати ҳуқуқӣ ва таъсирпазирӣ аз иттилооти бардурӯғ метавонад ҷавононро ба ғояҳои ифротӣ наздик созад. Аз ин рӯ, зарур аст, ки дар муассисаҳои таълимӣ ва оилаҳо ба масъалаҳои тарбияи ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ, эҳтироми арзишҳои инсонӣ ва ташаккули тафаккури мустақил таваҷҷуҳи бештар зоҳир карда шавад. Дар баробари ин, таъмини шуғли ҷавонон, рушди соҳибкорӣ, дастрасӣ ба таҳсилоти босифат ва фароҳам овардани имкониятҳои баробар барои рушди шахсият аз омилҳои муҳимми пешгирии ифротгароӣ ба шумор мераванд. Вақте инсон имконияти татбиқи қобилиятҳои худро пайдо мекунад, соҳиби касб ва ҷойи кор мегардад ва дар ҳаёти ҷамъиятӣ мавқеи муайян дорад, заминаҳои таъсирпазирии ӯ аз ғояҳои зӯроварона коҳиш меёбанд. Дар ин раванд нақши оила, муассисаҳои таълимӣ, зиёиён, олимон, ходимони динӣ ва воситаҳои ахбори омма низ назаррас мебошад. Оила ҳамчун ниҳоди аввалини тарбия бояд дар ташаккули ҷаҳонбинии солим, эҳтироми дигарон ва масъулияти шаҳрвандии фарзандон саҳми муносиб гузорад. Муассисаҳои таълимӣ бошанд, дар баробари додани дониш, бояд қобилияти таҳлил, андешаи мустақил ва фарҳанги муколамаро дар байни хонандагону донишҷӯён ташаккул диҳанд. Воситаҳои ахбори омма низ вазифадоранд, ки бо пешниҳоди иттилооти саҳеҳ, таҳлилҳои воқеъбинона ва маводи маърифатӣ ба баланд бардоштани ҳушёрии ҷамъиятӣ мусоидат намоянд. Бояд махсус таъкид намуд, ки мубориза бо терроризм набояд бо муқобилгузории динҳо, миллатҳо, забонҳо ва фарҳангҳо омехта карда шавад. Терроризм ва ифротгароӣ ифодаи манфиатҳои гурӯҳҳои муайян буда, онҳоро набояд ба эътиқод ва фарҳанги ягон миллат ё дин нисбат дод. Ҳамзистии осоишта, эҳтироми гуногунандешӣ, таҳаммулпазирӣ ва муколамаи байнифарҳангӣ аз муҳимтарин заминаҳои муқовимат ба ғояҳои ифротӣ мебошанд. Ҳар гуна кӯшиши барангехтани кинаву адоват дар байни мардум бар хилофи манфиатҳои сулҳу субот ва ҳамдигарфаҳмии ҷомеа мебошад. Муборизаи самаранок бо терроризм муносибати маҷмуӣ, пайваста ва дарозмуддатро талаб менамояд. Танҳо чораҳои қудратӣ барои бартараф намудани ин падида кофӣ нестанд. Дар баробари фаъолияти мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, зарур аст, ки сабабҳои иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва идеологии ба густариши ифротгароӣ мусоидаткунанда низ коҳиш дода шаванд. Тақвияти маърифати ҳуқуқӣ, баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ, рушди маорифу илм, дастгирии оилаҳои осебпазир ва ташаккули фарҳанги сулҳ бояд ҳамчун самтҳои афзалиятноки сиёсати пешгирикунанда арзёбӣ гарданд. Дар замони муосир ҳифзи сулҳу субот танҳо вазифаи давлат ва сохторҳои дахлдор набуда, масъулияти ҳар як шаҳрванд низ мебошад. Ҳар як инсон бо муносибати масъулона ба иттилоот, эҳтироми қонун, тарбияи насли наврас, таҳаммулпазирӣ ва саҳмгузорӣ дар ҳаёти ҷамъиятӣ метавонад дар пешгирии зуҳуроти номатлуб нақши муҳим гузорад. Ҷомеае, ки дар он дониш, маърифат, адолат, ҳамдигарфаҳмӣ ва эҳтироми ҳуқуқи инсон арзишҳои асосӣ мебошанд, нисбат ба таъсири ғояҳои зӯроварона устувортар хоҳад буд. Сулҳу амният шарти асосии пешрафти ҳар як давлат ва саодати ҳар як миллат мебошад. Ҳифзи ин арзишҳо, таҳкими ваҳдати миллӣ, тарбияи ҷавонони ватандӯсту соҳибмаърифат ва рушди ҷомеаи ҳуқуқбунёд вазифаи умумии шаҳрвандон ба ҳисоб меравад. Танҳо дар фазои ҳамдигарфаҳмӣ, суботи сиёсӣ ва ҳамкории созанда метавон ҷомеаи пешрафтаву амн бунёд намуд ва барои наслҳои оянда ояндаи дурахшонро таъмин кард. Юсуфзода Шодоб Хӯҷамқул ходими илмии шуъбаи таҳқиқоти демографӣ ва рушди нерӯи инсонии Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

Муфассалтар

Таълим

Омода кардани насли навини олимони иқтисод ва демографҳо

Магистратура

Таълим дар 3 ихтисос. Қариб 39 магистрантҳо омӯзиш мегузаранд.

Аспирантура / PhD

Шӯъбаи омода кардани кадрҳои илмии баландихтисос.

Шӯрои диссертационӣ

Шӯрои КОА-109 оид ба ҳимояи рисолаҳои номзадӣ ва докторӣ.

Фаълияти илмӣ

Бештар аз 2000 корҳои илмӣ дар 10 соли охир

Монографияҳо ва китобҳо

Беш аз 129 монография ва китобҳои илмӣ оид ба иқтисод ва демография нашр шудааст.

Маҷаллаи илмӣ

Нашрияи даврии таълимотӣ бо архиви электронӣ ва нашрияҳои баррасишаванда.

Конференсия

Семинарҳои илмӣ мунтазам, мизҳои мудаввар ва конфронсҳои байналмилалӣ.

Аснод ва маҳзани маълумот

Барои тамос

Суроға

734063 Ҷумҳурии Тоҷикистон, ш. Душанбе, кӯчаи Айнӣ 267.

Телефон

(+992 37) 225-80-80

Email

info@ied.tj