
РӮЗИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН РАМЗИ ДАВЛАТДОРИИ МИЛЛӢ, ВАҲДАТ ВА РУШДИ УСТУВОР
Дар таърихи давлатдории ҳар як миллат санаҳое мавҷуданд, ки аҳаммияти онҳо аз доираи як рӯйдоди муайяни сиёсӣ берун рафта, ба рамзи худшиносии миллӣ, таҳкими истиқлолият ва пойдории давлат табдил меёбанд. Барои мардуми Тоҷикистон 16 ноябр — Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷумлаи чунин санаҳои таърихӣ ба ҳисоб меравад. Ин рӯз бо марҳилаи муҳими ташаккули давлатдории навини тоҷикон, таҳкими асосҳои конститутсионӣ, барқарорсозии сулҳу субот ва муайян намудани самтҳои стратегии рушди мамлакат робитаи амиқ дорад. Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки 9 сентябри соли 1991 ба даст омад, барои миллати тоҷик имконияти таърихии бунёди давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона фароҳам овард. Бо вуҷуди ин, солҳои аввали истиқлолият бо мушкилоти ҷиддии сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ, аз ҷумла ҷанги шаҳрвандӣ, заиф гардидани ниҳодҳои давлатӣ ва коҳиши имкониятҳои иқтисодии мамлакат ҳамроҳ буданд. Дар чунин шароити ҳассос масъалаи ҳифзи якпорчагии кишвар, барқарор намудани сохтори идоракунии давлатӣ ва расидан ба сулҳу ваҳдати миллӣ аҳаммияти аввалиндараҷа пайдо намуд. Дар ин раванд фаъолияти Эмомалӣ Раҳмон, ки моҳи ноябри соли 1992 ба роҳбарии Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид, бо марҳилаи нави таърихи сиёсии мамлакат пайваст. Баъдан, ташаккули ниҳоди президентӣ ва рушди низоми конститутсионии давлат ба яке аз самтҳои асосии таҳкими давлатдории миллӣ табдил ёфт. Рӯзи Президент на танҳо муносибати эҳтиром ба мақоми олии давлатӣ, балки фурсати омӯзиши таърихи давлатдории навин, арзёбии дастовардҳои давраи истиқлолият, таҳлили мушкилоти мавҷуда ва муайян намудани вазифаҳои минбаъдаи ҷомеа мебошад. Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамасола 16 ноябр таҷлил карда мешавад. Ин сана бо рӯйдодҳои муҳими таърихи сиёсии кишвар алоқаманд буда, дар асоси қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун рӯзи ид муайян гардидааст. 16 ноябри соли 1992 дар шаҳри Хуҷанд Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати дувоздаҳум оғоз ёфт. Иҷлосияи мазкур дар шароити мураккаби сиёсӣ баргузор гардида, барои аз нав ташкил намудани роҳбарияти давлатӣ ва муайян кардани роҳҳои баромадан аз буҳрони сиёсӣ замина гузошт. 19 ноябри ҳамон сол Эмомалӣ Раҳмон Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид. Марҳилаи дигари муҳими рушди давлатдории кишвар ба қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар раъйпурсии умумихалқии 6 ноябри соли 1994 вобаста мебошад. Конститутсия асосҳои сохтори давлатӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, принсипҳои фаъолияти мақомоти давлатӣ ва мавқеи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро муайян намуд. Дар интихоботи президентии 6 ноябри соли 1994 Эмомалӣ Раҳмон Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид ва 16 ноябри ҳамон сол маросими савгандёдкунии ӯ баргузор шуд. Маҳз ин рӯйдод яке аз асосҳои таърихии интихоби 16 ноябр ҳамчун Рӯзи Президент мебошад. Аз нигоҳи ҳуқуқӣ, мақоми Президент дар низоми идоракунии давлатӣ бо таъмини фаъолияти муназзами мақомоти ҳокимият, намояндагии давлат дар муносибатҳои байналмилалӣ, ҳифзи Конститутсия ва кафолати ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон алоқаманд аст. Мутобиқи моддаи 64 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Президент сарвари давлат ва ҳокимияти иҷроия — Ҳукумат мебошад. Яке аз масъалаҳои муҳими таърихи навини Тоҷикистон барқарор намудани сулҳ ва таъмини ваҳдати миллӣ мебошад. Ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992–1997 ба ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии мамлакат таъсири амиқ расонида, боиси талафоти инсонӣ, муҳоҷирати иҷборӣ ва хароб гардидани қисми зиёди инфрасохтор гардид. Дар чунин шароит барқарор намудани сулҳ на танҳо вазифаи сиёсӣ, балки зарурати таърихӣ барои ҳифзи мавҷудияти давлат ва таъмини ояндаи миллат буд. Раванди музокироти сулҳи тоҷикон бо иштироки намояндагони Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Иттиҳоди неруҳои мухолифини тоҷик, миёнаравии Созмони Милали Муттаҳид ва мусоидати кишварҳои кафил сурат гирифт. 27 июни соли 1997 дар шаҳри Москва Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид. Ин санади таърихӣ барои хотима бахшидан ба ҷанги шаҳрвандӣ ва оғози раванди оштии миллӣ заминаи муҳим фароҳам овард. Нақши Эмомалӣ Раҳмон дар раванди музокирот ва имзои созишномаи сулҳ ҳамчун роҳбари давлат аз ҷиҳати таърихӣ аҳаммият дорад. Ҳамзамон, сулҳи тоҷикон натиҷаи кӯшишҳои муштараки ҷонибҳои музокирот, намояндагони ҷомеа, созмонҳои байналмилалӣ ва иродаи мардуми Тоҷикистон барои хотима додан ба низоъ буд. Ваҳдати миллӣ танҳо маънои набудани ҷангро надорад. Он пеш аз ҳама эҳтироми гуногунандешӣ, ҳамдигарфаҳмии шаҳрвандон, баробарии ҳуқуқӣ, ҳамбастагии иҷтимоӣ ва иштироки фаъолонаи ҷомеаро дар рушди давлат ифода менамояд. Ташаккули давлатдории муосир раванди мураккаб буда, аз таҳкими заминаҳои ҳуқуқӣ, ташкили мақомоти самараноки идоракунӣ, рушди муносибатҳои иқтисодӣ ва таъмини иштироки шаҳрвандон дар ҳаёти ҷамъиятӣ вобастагӣ дорад. Он инчунин бо сатҳи иҷрои қонунҳо, шаффофияти фаъолияти мақомоти давлатӣ, сифати хизматрасониҳои ҷамъиятӣ, мубориза бо коррупсия, рушди ҳукумати электронӣ ва иштироки шаҳрвандон дар қабули қарорҳо муайян карда мешавад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати технологияҳои рақамӣ такмили низоми идоракунии давлатӣ аҳаммияти бештар пайдо менамояд. Истифодаи технологияҳои иттилоотӣ, низомҳои электронии хизматрасонӣ, пойгоҳҳои ягонаи маълумот ва воситаҳои таҳлилии зеҳни сунъӣ метавонад ба баланд бардоштани сифати идоракунӣ, кам кардани хароҷоти маъмурӣ ва таъмини дастрасии шаҳрвандон ба хизматрасониҳои давлатӣ мусоидат намояд. Яке аз самтҳои муҳими фаъолияти давлат дар давраи истиқлолият таъмини рушди иқтисоди миллӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ мебошад. Гузариш ба муносибатҳои иқтисоди бозорӣ, барқарорсозии инфрасохтори харобгардида, ҷалби сармоягузорӣ ва ташаккули заминаҳои истеҳсолоти миллӣ аз масъалаҳои асосии сиёсати иқтисодӣ ба ҳисоб мерафтанд. Дар марҳилаҳои гуногуни рушди мамлакат масъалаҳои таъмини амнияти энергетикӣ, раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ, ҳифзи амнияти озуқаворӣ ва саноатикунонии босуръат ҳамчун самтҳои афзалиятноки сиёсати иқтисодии давлат муайян гардиданд. Таъмини амнияти озуқаворӣ, истифодаи технологияҳои муосири аграрӣ, баланд бардоштани ҳосилнокии замин, рушди коркарди маҳсулоти кишоварзӣ ва ташкили занҷираҳои самараноки истеҳсолу фурӯш аз вазифаҳои муҳим мебошанд. Саноатикунонии босуръати мамлакат имконияти ташкили ҷойҳои нави корӣ, афзоиши арзиши иловашуда, коркарди ашёи хоми ватанӣ ва коҳиш додани вобастагии иқтисодиро фароҳам меорад. Бо вуҷуди ин, барои таъмини натиҷабахшии саноатикунонӣ масъалаҳои омодасозии мутахассисон, таъмини рақобатпазирии маҳсулот, дастрасӣ ба маблағгузорӣ ва истифодаи технологияҳои муосир бояд пайваста ҳал карда шаванд. Маориф ва илм аз омилҳои асосии ташаккули сармояи инсонӣ ва рушди дарозмуддати давлат ба ҳисоб мераванд. Дар шароити иқтисоди донишбунёд рақобатпазирии мамлакатҳо бештар аз сатҳи таҳсилот, иқтидори илмӣ, қобилияти инноватсионӣ ва сифати омодасозии мутахассисон вобастагӣ дорад. Дар сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон масъалаҳои рушди маориф, баланд бардоштани сифати таълим, омодасозии кадрҳои баландихтисос ва тақвияти заминаҳои моддию техникии муассисаҳои таълимӣ ҷойгоҳи муҳим доранд. Арҷгузорӣ ба мероси Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, Абулқосим Фирдавсӣ, Абӯалӣ ибни Сино, Абурайҳони Берунӣ, Носири Хусрав ва дигар шахсиятҳои барҷастаи илму фарҳанг метавонад дар ташаккули ҷаҳонбинии маънавӣ ва илмии ҷавонон нақши муассир дошта бошад. Истиқлолияти давлатӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон имконияти мустақилона муайян намудани самтҳои сиёсати хориҷӣ ва рушди муносибатҳои дипломатиро фароҳам овард. Дар ин раванд ҳифзи манфиатҳои миллӣ, таъмини амнияти минтақавӣ, густариши ҳамкориҳои иқтисодӣ ва иштироки фаъолона дар ҳалли масъалаҳои байналмилалӣ аҳаммияти муҳим пайдо намуданд. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон бар принсипҳои эҳтироми соҳибихтиёрии давлатҳо, ҳамкории мутақобилан судманд, ҳалли мусолиматомези ихтилофот ва рушди муносибатҳои дӯстона асос меёбад. Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун узви Созмони Милали Муттаҳид ва дигар созмонҳои байналмилалию минтақавӣ дар баррасии масъалаҳои амният, рушди устувор, тағйирёбии иқлим ва истифодаи захираҳои обӣ иштирок менамояд. Яке аз самтҳои назарраси фаъолияти байналмилалии Тоҷикистон пешбурди ташаббусҳои марбут ба об ва ҳифзи пиряхҳо мебошад. Дар муассисаҳои таълимӣ баргузории конференсияҳо, маҳфилҳои илмӣ, озмунҳои дониш, дарсҳои кушод ва суҳбатҳои таърихӣ метавонад ба баланд бардоштани сатҳи огоҳии ҷавонон аз таърихи давлатдории миллӣ мусоидат намояд. Мазмуни чунин чорабиниҳо бояд танҳо бо муаррифии рӯйдодҳои таърихӣ маҳдуд нагардад. Зарур аст, ки донишҷӯён ва хонандагон дар бораи моҳияти Конститутсия, сохтори мақомоти давлатӣ, ҳуқуқу уҳдадориҳои шаҳрвандон, арзишҳои сулҳу ваҳдат ва нақши иштироки ҷамъиятӣ маълумоти мукаммал пайдо намоянд. Тарбияи ватандӯстӣ пеш аз ҳама дар муносибати масъулиятнок ба таҳсил, меҳнат, ҳифзи муҳити зист, эҳтироми ҳуқуқи дигарон ва саҳмгузорӣ дар рушди ҷомеа зоҳир мегардад. Ватандӯстии воқеӣ бояд бо дониш, ахлоқи ҳамида, тафаккури мустақил, эҳтироми қонун ва омодагӣ ба иҷрои вазифаҳои шаҳрвандӣ пайваст бошад. Дар ин раванд омӯзиши таърихи истиқлолият ва таҷрибаи сулҳофаринии тоҷикон метавонад дар ташаккули фарҳанги таҳаммулпазирӣ ва масъулияти иҷтимоӣ нақши муҳим бозад. Дар маҷмуъ, Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо санаи муҳими тақвими давлатӣ, балки фурсати андеша дар бораи роҳи таърихии миллат, арзиши сулҳу истиқлолият ва масъулияти муштараки шаҳрвандон барои бунёди ояндаи устувору пешрафтаи Тоҷикистон мебошад. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, 6 ноябри соли 1994, бо тағйиру иловаҳо. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид», 2 августи соли 2011, бо тағйиру иловаҳо. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 14 майи соли 2016, №1320 «Оид ба ворид намудани илова ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи рӯзҳои ид”». Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон. «Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон», 16 ноябри соли 2016. Абдуллоев А.А. н.и.и. ходими илмии шуъбаи таҳқиқоти демографӣ ва рушди нерӯи инсонии Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ
Муфассалтар





