Истиқлоли давлатӣ музаффарияти таърихист.
Истиқлоли давлатӣ шароит фароҳам овард, ки таҳқиқи илмии дастовардҳои моддиву маънавӣ, мероси фарҳангӣ ва таърихиии куҳанбунёди тоҷикон вусъати бесобиқа пайдо карда, миллати тоҷик дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун миллати тамаддунсозу фарҳангсолор, эҷодкору илмпарвар ва шаҳрсозу шаҳрнишин муаррифӣ гардад. Эмомалӣ Раҳмон Дар давраи 35-соли Истиқлолият Ҷумҳурии Тоҷикистон бо сабаби ислоҳоти соҳаҳои гуногун ба дастовардҳои беназир мушарраф гардид, ки соҳаи таҳсилот ҳам аз ҷумлаи онҳост. Рушди соҳаи таҳсилот омили асосии баланд гардидани сатҳи маърифату маънавиёти аҳолӣ ва рушди ҷомеа мебошад. Ниҳон нест, ки баъд аз пош хӯрдани Иттиҳоди Шуравӣ дар Тоҷикистон дар натиҷаи бархӯрдҳои сиёсӣ ва муқовимати мусаллаҳона тамоми рукнҳои ҳокимияти давлатӣ фалаҷ шуданд ва ҳамаи соҳаҳо, хосатан, соҳаи таҳсилот дучори буҳрони шадид гардид. Аксарияти мактабҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ ва муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ қариб, ки аз фаъолият бозмонда, 120 ҳазор толибилмон таҳсилро тарк намуданд. Бахусус, нарасидани кадрҳои миллии сатҳи муосири ҷаҳонӣ ва аз кишвар рафтани мутахассисони варзидаи соҳаҳои мухталиф сабабгори таназзули корҳои идораи давлат ва коҳиши самараи сохторҳои ҷомеа гардид. Танҳо дар соли 1992 аз ҷумҳурӣ зиёда аз 100 ҳазор нафар мутахассис фирор кард, ки дар байни онҳо омӯзгорону устодони беҳтарини мактабҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ ва муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ буданд. Буҳрони иқтисодӣ ва нобасомониҳои рӯзгор ҳайати кадрҳои омӯзгориро миқдоран ва сифатан заиф гардонд. Аз рӯзҳои аввали фаъолияти худ ба ҳайси Раиси Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон роҳбари навинтихобшуда Эмомалӣ Раҳмон мактабу маорифро асоси пешрафти иқтисодиёт ва маънавиёти миллат эълон карданд. Дар соҳаи таҳсилот марҳилаи нав оғоз гардида, барқарорсозӣ ва рушди он ба сатҳи сиёсати давлатӣ расонда шуд. Аз муҳайё намудани заминаҳои ҳуқуқӣ ифтитоҳ карда, то маблағгузорӣ ва истифодаи воситаҳои самараноки баланд бардоштани сифати таълиму тарбия, ҳифзи саломатии кӯдакону наврасон, шароити зист ва таълиму тарбияи кӯдакони ятиму бепарастор таҳти назорати ғамхории доимии Президент ва Ҳукумати Тоҷикистон қарор гирифт. Дар мулоқот бо кормандони соҳаи таҳсилоти кишвар (22 декабри соли 2005) сарвари давлат дар бобати афзалияти соҳаи маориф ва мақоми он чунин иброз намуд: «Бояд дар назар дошт, ки муносибати ҷиддӣ ба соҳаи маориф, дар сатҳи сиёсати давлатӣ ба миён гузоштан ва ҳалли проблемаҳои ҷойдошта аҳамияти бузурги сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва маърифативу фарҳангӣ дорад. Маориф дар фаҳмиши васеъ ва имрӯза яке аз проблемаҳои ҳаётӣ ва глобалии асри ХХ1 мебошад ва ҳар яки моро водор месозад, ки ба он бо таваҷҷуҳи хос ва масъулияти баланд муносибат намоем. Чунки инкишофи ҷомеа, тараққиёти устувори иқтисодӣ, таъмини амнияти милливу давлатӣ ва умуман, ноил шудан ба сатҳи ҷаҳонии соҳаи иқтисод, техника, технология ва илму фарҳанг, қабл аз ҳама, ба рушди босуботи соҳаи таҳсилот, ташкили раванди бонизом ва босифати таҳсилоти шаҳрвандони Тоҷикистон вобаста мебошад». Маҳз бо ташаббус ва дастгирии бевоситаи Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон 27-уми декабри соли 1993 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи маориф» ҳамчун аввалин санади меъёрии ҳуқуқии соҳаи маориф таҳия ва қабул карда шуд. Вобаста ба пешрафти иқтисодӣ ва талаботи давру замон ба қонуни номбурда якчанд маротиба тағйиру иловаҳо ворид карда шуд ва соли 2013 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи маориф» бо таҳрири нав қабул гардид. Ин қонун барои таҳияи лоиҳаи қонунҳои дигар ва санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ дар бахши маориф роҳ кушода, барои равнақи минбаъдаи соҳа заминаи боэътимод фароҳам овард. Баъдан Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи таҳсилоти олӣ ва таҳсилоти баъд аз муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ», Қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи Консепсияи миллии маълумот дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, Консепсияи миллии тарбия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, Стандартҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ, таҳсилоти ибтидоии касбӣ ва олии касбӣ, «Стратегияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи илм ва технология», «Барномаи компютеркунонии мактабҳои миёнаи таҳсилоти умумӣ», «Барномаи давлатии такмили таълим ва омӯзиши забонҳои русӣ ва англисӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон», «Барномаи давлатии тайёр кардани кадрҳои омӯзгорӣ» ва асноди дигари меъёриву ҳуқуқӣ саривақт таҳия ва қабул карда шуданд. Дар муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ низоми нави кредитии таҳсилот (НКТ), системаи холдиҳӣ – рейтингӣ (СХР) ва дар муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ низоми муносибати салоҳиятнокӣ ба таълим ба роҳ монда шуд. Ҳамаи ин санадҳо ва иқдомҳои давлатӣ ба рушди соҳаи таҳсилот, беҳтар шудани сифати таълим ва тарбия, самаранокии таҳсилот, азхудкунии дониш ва малака мусоидат менамояд. Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз солҳои аввали ба даст овардани истиқлолият сиёсати ба амал баровардани ислоҳоти соҳаи таҳсилотро пеш гирифт, ки ин ба афзудани шумораи муассисаҳои таълимӣ, баланд бардоштани сатҳ ва сифати дониши муҳассилин, тайёр намудани мутахассисони баландихтисоси дар бозори меҳнат рақобатпазир, воридшавӣ ба фазои ягонаи таҳсилоти ҷаҳонӣ, бунёди заминаи мустаҳками маориф дар ҷумҳурӣ нигаронида шудааст. Дар замони истиқлолият маблағгузории соҳаи таҳсилот садҳо маротиба зиёд карда шуд. Боиси ифтихор ва шукргузорист, ки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар сиёсати хирадбунёди хеш ба соҳаи таҳсилот ҳамчун соҳаи пешбару тақдирсози миллат афзалият бахшидаанд. Дар қатори чандин тағйиру навгониҳо дар соҳаи таҳсилот, таъсис ёфтани Маркази миллии тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (соли 2014) воқеаи муҳим буда, марказ тавонист дар самти ба таври шаффоф ва одилона баргузор намудани имтиҳоноти дохилшавӣ ба муассисаҳои таълимии таҳсилоти миёнаи касбӣ ва олии касбии ҷумҳурӣ саҳми босазо гузорад. Мавриди тазаккур аст, ки муассисаҳои таҳсилоти олии касбии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар рушди кишвар мақоми хоса дошта, дорои неруи бузурги зеҳнӣ ва пояи моддиву техникӣ аст. Маврид ба таъкид аст, ки таҳсилоти олии касбӣ дар солҳои соҳибистиқлолии ҷумҳурӣ инкишоф ёфт. Солҳои 1992-1993 қисми зиёди донишкадаҳо ба донишгоҳҳо табдил дода шуданд. Дар соли хониши 1991-1992 дар ҷумҳурӣ 13 муассисаи таҳсилоти олии касбӣ бо 69000-нафар донишҷӯ фаъолият мекард. Айни замон, дар ҷумҳурӣ 48 муассисаи таҳсилоти олии касбӣ фаъолият мекунад, ки дар ин муассисаҳо 226000-нафар донишҷӯ бо таҳсил фаро гирифта шудаанд. Дар давраи соҳибистиқлолии кишвари азизамон бо мақсади ҷалби ҷавонон ба фаъолияти илмӣ-таҳқиқотӣ ва таҳкими иқтидори илмии кишвар, шабакаи муассисаҳои илмӣ ва таҳқиқотӣ низ густариш ёфтаанд. Аз ҷумла, муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, аз қабили Институти иқтисодиёт ва демография ва марказҳои дигари илмӣ бо корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ машғул гардида, дар ҳалли масъалаҳои муҳими илмӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, демографии кишвар саҳми арзанда мегузоранд. Ин раванд аз он шаҳодат медиҳад, ки имрӯз илм ва соҳаи таҳсилот ба соҳаи умедбахш ва неруи созандаву пешбарандаи рушди устувори Ҷумҳурии Тоҷикистон табдил ёфтааст. Гулчеҳраи Ёдгор - ходими калони илмии шуъбаи назарияи иқтисод ва таҳқиқоти инстутсионалӣ
Муфассалтар
