Идомаи мақола

Ғояҳои асил ҷовидонанд: ҷомеа ва шаклгирии

мафкураи ҷавонон

«Фалсафаи ҳаёт ин аст, ки ояндаи ҷомеа, идораи давлату миллат, ҳифз кардан ва афзун намудани музаффариятҳои Истиқлолият ба дасти ҷавонон мегузарад. Ҳамин аст, ки дар ҷаҳони пуртазоди муосир мубориза барои мафкураи ҷавонон торафт пурзӯр мегардад».

Эмомалӣ Раҳмон

 3.Решаҳои гносеологии шаклгирии мафкура

Решаи гносеологӣ – маҳдудияти қобилияти қабули донишу иттилот ва коркарди фитрии он ва ё маҳрум будан аз қобилияти баҳодиҳии воқеъбинонаи ҳодисот мебошад. Сатҳи пасти захираҳои донишӣ-иттилоотии ҷавонон, қобилияти таҳлили танқидӣ надоштан ва ё ҳазм карда натавонистани иттиллооту донишҳое, ки онҳо аз ҷомеа мегиранд, ба пойдории мафкуравиашон табар мезанад. Ин ҳолат имкон медиҳад, ки равияҳои гуногун онҳоро зуд ба олами ғоявии худашон ҷалб намоянд.

Масалан, равияи салафия, ки бархе аз ҷавонон ба он шомил шудаанд. Салафия аслан дар заминаи мазҳаби суннӣ пайдо шудааст. Азбаски мардуми кишварамон асосан ба ин мазҳаб шомил ҳастанд, муҳити ландшафтӣ барои пайдоиши ҷанини ақоиди салафӣ ва густариши минбаъдаи он ҷой дорад. Салафиҳо мегӯянд, ки пайдоиши мазҳабҳо, бахусус, ҷудо шудани ҷараёнҳои шиаву исмоилия дар олами ислом, ҷаҳони исломро тақсим кардаанд, ваҳдати мусулмононро шикастаанд. Аз ин рӯ даъват доранд, ки ягонагии ислом, ваҳдати олами исломӣ ва ҷаҳонишавии онро таъмин намуда, мазҳаби сунниро ба асли ҳокимиаш баргардонд ва ғ. Барои иҷрои ин кор, тарғиби ғоявии худро, чун эҳёи дарки ислом ба он мазмуне, ки Пайғамбари ислом ва саҳобаҳояашон дарк мекарданд, пеша кардаанд. Аммо  зери ин даъватхо ғаразҳои сиёсии онҳо нуҳуфта аст: чуноне, ки илми равоншиносӣ таъкид мекунад, дар зери амалу рафтор ва кирдори азҳобҳову равияҳо ғояҳо ва амалҳои зершуури муаяйнкунанда аст. Аз тарафи дигар, ин даъватро, агар дар мизони ҷаҳони пурошӯбу зудтағйирёбандаи муосир, муқовимати кишварҳои Ғарбу Шарқ ҷой диҳем, пас на ваҳдат, балки боз низоъҳои мазҳабиро ангезида, ҷахони ноороми исломро боз ҳам нооромтар мегардонад. Дар кишварҳои Ғарб ин равияро равияи «традиционализм», «фундаментализм», яъне ба маънои «бунёдгароӣ»тавсиф медиҳанд.

Бархе аз ҷавонони тоҷик, ки мафкураи лағшон доранду аз мазҳаби худ бо тариқи шунидаҳояшон (эмперикӣ) на бо дониши комили динӣ, итиллоъ доранд, зуд шомили он мегарданд. Ва ин даъватҳоро бархе аз онҳо бидуни таҳлили тазодҳои замони муосир ва зарурати арзишҳои фарҳангии миллати тоҷик, пойдории давлати навини тоҷикон, дар маркази фаъолияти мафкуравиашон ҷой медиҳанд. Таъкид намудан ба маврид аст, ки ходимони барҷастаи динии он кишварҳое, ки ҳамзамон, ватани равияи салафия ҳам ба ҳисоб мераванд, мавқеъгирии дини мубини исломро дар замони имрӯз воқеъбинона арзёбӣ мекунанд. Масалан, Шайх Аҳмади Кафтар – ходими динии Сурия чунин фармуда буд: «Фақеҳои шинохтаву уламои забардаст бояд дар якҷоягӣ тадқиқоти ҷиддӣ баранд, то ин, ки монеаҳое, ки ба сулҳу сафо дар миёни пайравони дину мазҳабҳои гуногун халал мерасонанд, аз байн бардошта шаванд. Ин бошад, танҳо бо роҳи  муколамма, барпо намудани вохӯриҳои байналмилалӣ муяссар мешавад. Охир аз ҳама асосиаш ин, ки тамоми мо ба худои ягона саҷда мекунем».

Барои ғанӣ гардонидани сатҳи мафкуравӣ ва паҳнои донишӣ-итилоотии ҷавонон, нерӯ бахшидан ба қобилияти фитрии онҳо дар коркарду иттилоот, бардошти хулоса ва қабули қарорҳо ба мо лозим аст, ки фаъолияти мафкуравиро дар самтҳои зерин ҷоннок намоем.

Якум, дар аксари маҳалҳо, ҷамоати шаҳраку деҳот, шаҳру ноҳияҳо ташкили маҳфил, семинарҳо ва ё клуби зеҳнӣ-ғоявиро барои ҷавонон бо донишу иттилооти тозатарин роҳанандозӣ намоем. Зеро, дар ҷаҳони зудтағйирёбандаи имрӯз, иттилооте, ки умри як ва ё дусола дорад, комилан кӯҳна шудаанд, завқи ниёзи ҷавононро бошад, навгониҳои тару тозаи кишвар ва ҷаҳони муосир, дурнамои натиҷаҳои судманди эҷодҳои имрӯз барои фардо, ки субъекти асосии давраи ояндаи худи онҳо мебошанд, қонеъ мегардонад. Фаъолияти ин маҳфилҳои (клубҳои) зеҳнӣ, бояд дар зери идора ва ё назорати мақомоти дахлдори расмӣ (бо тасдиқи нақшаҳои он) ва зери роҳбаладии захирахои зеҳнӣ, зиёиёни намоёни маҳалҳо сурат гирифта, моҳе на кам аз ду маротиба фаъолият баранд, ба мақсад мувофиқ аст. Бояд дар назар дошт, ки шавқмандӣ ва майли озодонаи шунавандагони он дар ин мафҳилҳо аз баҳсу муколамаҳои зиндаву нишонрас роҷеъ ба афкору ақидаҳои мухталифи ҷомеа, моҳияту сабабҳои пайдоиш ва оқибатҳои тадбиқи он, намоиши фиттаҳо аз натиҷаву оқибатҳои амалигардии ғояхо вобаста аст. Охир, талаботи ботинии инсон, бахусус, ҷавонон, барои донишандӯзӣ ҳаст ва вазифаи бузургсолон ангезиш додан дар руҷӯи ин талабот, яъне шиносонидани «Ман»-и аслии онон мебошад. Барои таъмини ин кор бояд, ҳар як шунаванда, аъзои маҳфил маърӯзаву сухан дошта бошад, ақидаҳои худро озодона баррасӣ намояд, яъне субъекти фаъоли иҷтимоӣ бошад. Барои ташкили ин кор, маркази ҷавонон, китобхона, кохи фарҳанг, театр, мактабҳо ва дигар муассисаҳои фарҳангию таълимиро, дар омезиши чорабиниҳои фарҳангӣ-фароғатӣ, метавон истифода бурд.

Дуюм. Чуноне, ки таърихи давлатсозиҳои ду-се қарни гузашта шаҳодат медиҳанд, паҳн шудани ғояву донишҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоии пешбар дар миёни мардум ва ҷавонон аслан, бо туфайли фаъолияти шабакавии ҳизбҳои бонуфуз сурат мегирифт. Ин ҷо албатта аъзоёни ҳизб дар баланд бардоштани хазинаи иттилоотӣ-донишии худ ҷуръат мекарданд, маводҳои барномавии худро пайваста бо омӯзиши вазъи сиёсӣ-иқтисодӣ ва иҷтимоии ҷомеа таҳрир мекарданд ва дар ҳалли муаммоҳои ҷомеа кӯмак менамуданд.

Ҳизби Халқи Демократии Тоҷикистон чун сернуфузтарин ҳизб ташкилотҳои худро дар тамоми маҳалхо доранд, шомилгардии ҷавонон пайваста бо шиносоӣ ба мазмуну мӯҳтавои барномаи ин ҳизб сурат гирифта истодааст ва аз ин лиҳоз, ҷавоншавии ҳизб (афзунгардии аъзоёни он аз ҳисоби ҷавонон) аён аст. Замони муосиро, ки онро ҷаҳони иттилоотӣ низ меноманд, фаъолияти рангину сифатӣ, баррасии фаврии хулосаҳои коркарди иттилооти беканорро тақозо дорад: зеро ҷавонон бо тариқи сомонаҳо аллакай аз ҳар гуна иттилоот бохабаранд, аммо аксари онҳо дар коркарди иттилоотҳо ва хулосбарорӣ тангназаранд. Аз ин лиҳоз, Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон аз фаъолияти анъанавию якранг (ки ҷавонон чандон намепазиранд) рӯ ба фаъолияти мафкуравии нишонрас ва чандирӣ овардааст. Масалан, беш аз 70 фоизи аҳолӣ дар деҳот зиндагӣ менамояд ва аслан ташаккули мафкуравии ҷавонон дар оилаҳо ва ё хонаводаҳои деҳот сурат мегирад. Деҳот, ҳарчанд бо шабакаҳои коммуникатсионии муосир таъмин шудаанд, аммо чун ба дараҷаи аҳолии шаҳр нерӯи коркарду гудохти иттилоотро надоранд. Бинобар он, дар он ҷо муҳити паҳншавӣ ва ҷоннокгардии равияҳои мухталифи мафкуравӣ, ки қонунгузории кишвар манъ кардааст, мавҷуд ҳам мебошад. Ҳизб кори худро, чун дигар ҳизбҳои ҷаҳонӣ, маҳз дар маҳалҳои деҳот ва дар он маҳалҳои аҳолинишин, ки рақобати мафкуравӣ нисбатан шадидтар аст, бо тарзу услубе, ки самараи нишонрас дорад, роҳандозӣ карда истодааст. Воқеан ҳам, ташкилу баргузории мунтазами мафҳилҳои мафкуравӣ, ки дар он мазмуну мӯҳтавои ғоявии барномаи ҳизб, (ки вай ҳамзамон, барномаи давлатӣ ҳам мебошад), сатҳи амалигардӣ ва дурнамои он, мавриди таҳлил қарор мегирад, ҳамин тарик, ҷойҳои холигӣ ва ё вакуми иттилотӣ ва мафкуравиро пурра менамояд. Бояд таъкид намуд, ки дар майдони баҳсу талошҳои мафкуравӣ, тарзу услуби менеҷмент ва маркетинги сиёсиро бояд моҳирона истифода бурд. Охир бештари ҷараёнҳои мазҳабӣ бо истифода аз таҷрибаи болшевикон шабакаҳо ва клубҳои мафкуравии худро дар маҳалхо дар миёни қишрҳои мухталифи ҷомеа пинҳонӣ ташкил менамоянд ва фаъолони онҳо бо садоқати том асарҳо, ҳуҷҷатхои барномавӣ ва ғоявии сарварони худро паҳн ҳам менамоянд.

Сеюм. Дар мавриде, ки дар ҷомеа ғояҳои берун аз доираи арзишҳои миллӣ, ваҳдати миллӣ, (ифротгароӣ, низоъангезӣ ва ғ.) бо тариқи пинҳонӣ ворид мегардаду тарғибу ташвиқ мешавад, бинобар он, дар мубориза бар зидди ин падидаҳо иттиҳоду ҳамдастии созмонҳои мухталифи ҷамъиятӣ зарур аст. Воқеан ҳам, иттиҳоду ҳамраъйии созмонҳо, ҳизбҳои сиёсӣ, ки фаъолияти худро дар густариши ғояҳои ваҳдати миллӣ, эҷоди ҷомеаи дунявӣ ва шаҳрвандию демократӣ роҳандозӣ намудаанд, чун тамсилаи ягонагӣ ва нерӯи бузург дар тарбияи ҷавонон мақоми созанда дорад.  Ин ҷо нақши бузурги Шӯрои ҳаракати Ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистонро, ки конфронсҳои мунтазам амалкунандаро ташкил менамояд, бояд таъкид кард. Дар доираи боз ҳам ҷоннок намудани  фаъолияти мафкуравии ин созмон ва шомил кардани ҷавонони боистеъдод ба он (дар тамоми гушаву канори кишвар), метавон шаклгирии мафкуравии ҷомеаро, ки дар он арзишхои волои дунявӣ, меъёрҳои солими иҷтимоӣ ҷойгоҳи устувор пайдо мекунаду ба тарзи зиндагӣ ва одати ҳамарӯзаи фаъолияти онҳо табдил хоҳад ёфт, таъмин намуд.

Чорум. Ҷамъияти «Дониш» аслан ҳадафи паҳн кардани иттилову донишро дорад. Бояд таъкид намуд, ки ҷомеа, пеш аз ҳама – ин низоми паҳнгардии донишу иттилоот аст. Густариши ин низом, бахусус, имрӯз аз ҳар вақта ҳам, боз ҳам ҷиддитар аст: зеро, чи тавре, ки дар боло ишора намудем, ҷаҳоне, ки мо имрӯз дар он зиндагӣ дорем, ҷаҳони иттилотӣ-индустриалӣ ном гирифтааст. Ин ҷамъият низ, бояд кори худро дар шаклу мазмуни нав, пеш аз ҳама, дар минтақаву ноҳияҳо, ки дар он сатҳи  итиилоотиаш нисбатан заиф асту ақоиди мазҳабӣ ва ё ғояҳои берун аз андешаи миллӣ бартарӣ гирифтааст, ба роҳ монад. Албатта, ин ҷо масаъалаи маблағгузорӣ муаммо аст. Аммо, маблағеро, ки барои ин кор дареғ медорем, шояд дар акси кор, сарфи маблағҳои калонро минбаъд талаб намояд ва ё маблағи начандон калонро барои паҳн кардани донишҳо агар имрӯз сарф кунем, шояд минбаъд чун самараи сармояи иҷтимоӣ барои ҷомеа маблағҳои азимро низ тавлид кунад: бедоршавии ифтихори миллӣ сармояи ҷомеаро аз дигар самтҳо ба самти сохтмон, таҷдиду тармими мактабҳо, иншоотҳои таъиноти иҷтимоӣ, роҳҳо ва ғ. роҳандозӣ мекунад.

Панҷум. Дар миёни васоити ахбори омма нақши телевизион ва радио хеле бузург аст. Бинобар  маҳдудияти вақт дар  мутоилаи рӯзномаҳо (хонандагони рӯзномахо ҳам чандон зиёд ҳам намебошанд) мардум бештар телевизион тамошо карда, радио гӯш мекунанд. Аз тарафи дигар, ҷавонон имрӯз аз хондани асарҳои бадеӣ каме дур шудаанд ва аз ҳамин сабаб қаҳрамонҳои мафкуравии худро ва ё тимсоли пайравии  худро дар тафаккури худ имконият надоранд, пайдо кунанд. Барномаҳои рангини телевизионӣ, таҳия ва баррассии намоишномаҳои театрӣ, телесериалҳое, ки ихтилофи ғояхоро инъикос менамояду ва ниҳоят фатҳи ғояи солим ва ашёгардии онро (дар ҳаёти воқеӣ аслан мушоҳида мешавад) нишон медиҳад, тақозои замон аст. Доир ба иҷрои ин кор муаяйн кардани супоришҳои давлатӣ низ ба мақсад мувофиқ аст. Чуноне, ки филми «Ҳасани аробакаш», ки тазоди мафкураи наву кӯҳан ва таҳаввулоти ҷомеаи нави он замонро нишон медод, барои ҷавонон таъсири мусбӣ дошт. Барои ин кор, иқтидори эҷодии кишвар кифоя аст: шукр, ки нависандагони намоён, ҳунармандони боистеъдоди театрӣ дорем. Яъне, намоишҳое, ки воқеияти зиндагии моро нишон медиҳаду қаҳрамонҳои он маҳз бо туфайли ғояҳои солим фатҳи зиндагӣ доранд, шаклбандии мафкуравии ҷавононро ба афкори комил сурат бахшида, меъёрҳои иҷтимоии солимро дар таркиби маҷмӯи одатҳову рафтори ҷавонон устувор менамояд.

Шашум. Аксари ҷавонон бо иттилооти сомонаҳо сару кор доранд ва ин раванди табиист: онҳо пайваста бо рушди технологияи иттилоотии мутараққии муосир қадам мезананд. Аммо масъала дар он аст, ки онҳо ин иттилоотҳоро чи тавр қабул менамоянд!? Аз тарафи дигар, онҳо бахусус, иттилоотҳои ҳангомаҷӯй ва ё ғаразнокро бештар  меҷӯянд. Мутаассифона, дар аксари иттилоотҳои низоъангезе, ки нисбати ҷомеаи мо пахш мегардад, ҷавонон зуд бовар мекунанд, яъне онҳо таҳлили танқидӣ надоранд. Зеро, ки гузориши ҷавобии асоснок аз тарафи мақомотҳо, маъсулон, созмонҳо ва зиёиёни кишвар фавран пайдо намешавад. Ин ҷо беэътиноии ҷомеа, зиёиён низ ба назар мерасад. Ҳамин гуна рафтор нисбати бархе аз мақолаҳои рӯзномаҳои мухталиф низ ҷой дорад. Маҳз бетарафӣ, хомӯшӣ ва мавчуд набудани ҳассосият ба иттилоҳои ҳангомаангезу асоси воқеӣ надошта, ба онҳо (иттилоотҳо) симои ҳақиқӣ медихад, яъне ҷавоб, ки нест, пас вай рост аст….. Шаффофияти иттилоот оид ба фаъолияти кулли сохторҳои давлатӣ, созмону ҳизбҳо, сиёсатмадорон, омили муҳими баланд бардоштани эътимоди ҷомеа мебошад. Яъне раҳоӣ аз шубҳа ин устуворгардии мафкураи солим ва сипас, болоравии эътимод ба низоми ҷомеа, ки вай зиндагӣ дорад. Дар баъзе сомонаҳо ахбороти ҳануз се сол қаблӣ ҷой дораду халос, иттилооти навин зуд ҷой намегирад. Гумон мекунам, ки сомонаи махсусе бо унвони «Дунёи ҷавонон»дар интернет ҷой дошта бошад ва дар он таҳлили фаврии иттилооти навин пахш гардад, шоядба мақсад мувофик аст. Умуман, барои таҳлили фаврии иттилооти нав, хулосабандӣ ва пахши он бояд дар назди мақомоте, ки бо фаъолияти мафкуравӣ сарукор доранд, бояд гурӯҳи (корпуси) пуриқтидори зеҳнӣ, ки қобилияти баланди таҳлилӣ, қалам ва сухани бурро доранд, пурсамар фаъолият намояд.

                                            Идома дорад…

                                 Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

АРЗИШҲОИ ҶАҲОНИИ АШЪОРИ ТУРСУНЗОДА

Рузи 04 майи соли 2021 дар маҷлисгоҳи АМИТ бахшида ба 110 – солагии устоди сухан, Шоири халқӣ ва яке аз шаш нафар Қаҳрамонони Тоҷикистон Мирзо Турсунзода Конференсияи ҷумҳуриявии илмӣ – назариявӣ баргузор шуд. Ҳамоишро президенти АМИТ, академик Фарҳод Раҳимӣ ифтитоҳ намуда, зимни суханронӣ қайд кард, ки рисолати устод Турсунзода имрӯз низ ба омӯзиши мукаммал ниёз дошта, ормонҳояш ҷовидонӣ мебошанд.

5.12

       Сипас, муҳаққиқони самти адабиёт ва матншиносӣ (директори Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АМИТ Боймурод Шарифзода, ректори Донишкадаи фарҳанг ва санъат Муҳриддин Низомов, раиси Иттифоқи нависандагон Низом Қосим, узви вобастаи АМИТ Мирзо Муллоаҳмад, доктори илмҳои филология Аскар Ҳаким, профессорон Абдунабӣ Сатторзода, Шаҳбоз Кабиров ва дигарон) паҳлӯҳои гуногуни осори шоири халқиро баррасӣ намуда, бо якдигар музокираҳои илмиро барпо намуданд.

Ҷоиз ба тазаккур аст, ки Мирзо Турсунзода бо ҳуруфи арабиасос шеър менавиштааст ва дастхати устод хеле зебост. Осорхонаи устод дар ҳамоиши мазкур на танҳо дастхатҳо, балки сарулибос, мизу курсӣ ва дигар мавод, ки Турсунзода дар давоми зиндагӣ бо онҳо кор мекард, намоиш дода, ҳамоишро боз ҳам гуворотар намуданд.

5.11

        Самти мукотибаҳо бо шоирону адибони Шӯравӣ чун Брагинский, Тихонов ва ғайра, ки дар осорхонаи ихтисосии шоири маҳбуб маҳфузанд, ҳанӯз ҳам ба таври мукаммал омӯхта нашудаанд. Сабаби кам таваҷҷуҳ кардан ба осори Турсунзода барҳамхӯрии низомси Шӯравӣ буд, чунки баъзеҳо гумон доштанд, ки Турсунзода мубаллиғи дӯстии халқҳост, аммо алҳол собит гардид, ки Турсунзода дар зебоии баён ва ормонҳо назир надорад. Шеъри Турсунзода пас аз маргаш ва махсусан пас аз нестшавии низоми сиёсии Шӯроҳо аҳамияи худро гум накард ва ниёзи ҷомеа айни замон ба осораш тавлид ёфт. Гӯё Муҳаммад Иқболи Лоҳурӣ ин мисраҳоро дар ҳаққи ӯ сурудааст:

Ай басо шоир, ки пас аз марг зод,

Чашми худ барбасту чашми мо гушод…

Ғояҳои асил ҷовидонанд: ҷомеа ва шаклгирии

мафкураи ҷавонон

«Фалсафаи ҳаёт ин аст, ки ояндаи ҷомеа, идораи давлату миллат, ҳифз кардан ва афзун намудани музаффариятҳои Истиқлолият ба дасти ҷавонон мегузарад. Ҳамин аст, ки дар ҷаҳони пуртазоди муосир мубориза барои мафкураи ҷавонон торафт пурзӯр мегардад».

Эмомалӣ Раҳмон

1.Давраи гузариш ва тазоди мафкуравӣ

Тоҷикистони азизи мо чун дигар кишварҳои Иттиҳоди давлатҳои мустақил дар давраи гузариш қарор дорад, аниқтараш марҳалаи трансформатсионӣ ва ё шаклгирии ҷадидро аз сар гузаронида истодааст. Дар ин раванд, кулли ҷабҳаҳои ҷомеа – иқтисодиёт, сиёсат, фарҳанг ва мафкураи ҷомеа дар маҷрои  шаклгирии нав, ки ҳанӯз комил нагаштааст, қарор дорад. Маълум аст, ки маҳз инсон, одамон созандаи тамаддунҳо ва ҷомеаҳои навин мебошанд. Воқеан ҳам, инсоният дар тӯли таърихи худ, тамаддунҳои бешумори оламгирро (масалан, тамаддуни ориёӣ) эҷод намудааст, аммо афсӯс, ки қисме аз онҳоро дар занҷири устувори меросгирии иҷтимоӣ ҷой дода натавонистааст.  Чаро, ки аксаран бо туфайли афзалгирии мафкураи ғаразпечи тоифаҳои алоҳидаи ҷомеаи инсонӣ, тамаддунҳо ба гирдоби таназзул рӯ ба рӯ гаштаанд ва имконияти аз насл ба насл интиқол намудани арзишҳо ва меъёрҳои солими эҷоднамудаи аҷдодонро аз даст додаанд. Чунин шикасташавии занҷири меросиро қавми тоҷик дар қарни гузашта, гумон мекунем, ки боз ҳам шадидтар аз сар гузаронидааст. Масалан, ҷараёни пурошӯби он замон, бо ном “пролеткулт”, қариб буд, ки арзишҳои  фарҳангии моро дар як ҷазираи ноаёни уқъёнуси таърих ҳавола диҳад. Баррасии инкишоф аз нигоҳи танқиди сохту давраи гузашта ва ё танқиди пешвоёни қаблии коммунстон аз тарафи роҳбарони нав чун ҳукми анъана буд. Ин меъёри нусхабаста солҳои 90-ум, ки собиқ ҷумҳуриҳои Шӯравӣ соҳибистиқлол шуданд, боз эҳё шуд, бархе сиёсатмадорони ин кишварҳо, бидуни мафкураи кофӣ доир ба ҷомеаи навине, ки бояд минбаъд шакл гирад, (ҳоло онро насохта) фақат бо танқиди сохту афкори шӯравӣ овора буданд. Ҳамин рӯҳия ҳоло ҳам арзи ҳастӣ дорад. Дар рӯзнома ва дигар васоити ахбор баъзан, дар мавриди таҳлили коргоҳ ва ё сохторҳои давлатӣ давраи роҳбарии нав ва кӯҳнаро қиёс менамоянд, ки  аксаран ҷомаи танқидӣ ҳам дорад. Ин раванд метавонад боиси бархӯрди манфиатҳо, низо ва ё ихтилофи мафкураи гурӯҳи одамон дар ҷомеа гардад. Ба андешаи мо, ин меъёри нусхабаста бояд аз мафкура берун равад, то ин ки занҷири пайвандгари имрӯзу фардо нашиканад. Чи тавре, ки нависандаи бузурги доғистонӣ Расул Ғамзатов гуфта буд: «агар мо ба гузаштаи худ аз туфангча тир холӣ кунем, оянда ба мо аз туп тир холӣ хоҳад кард». Аслан ғояҳои солим, арзишҳои баланди инсонӣ ҷовидон мебошанд, одам мефавтад, аммо онҳо намирандаанд. Масалан, он ғояҳо барои мардуми Шарқ бо тариқи васияти (чун гени иҷтимоӣ) волидайн, устодон ва пешвоёни миллат ба фарзандону шогирдон ва мардум интиқол мешуд, амалӣ мегардид ва ё идома меёфт. Охир, ин занҷири иҷтимоиро ниёгони мо моҳирона эҷод карда буданд, акнун мо бояд онро дар сатҳи баланд эҳё намоем ва дар маркази амалҳои иҷтимоӣ ва рафтору одатҳои худ ҷой диҳем.

Дар тафаккури ҳар як фард бояд моҳияти чунин маҷрои диалектикӣ ҷой гирифта бошад: ҳар як давр ва ё марҳила дар фазову вақти муаяйн арзи ҳастӣ мекунад, пайваста бо тазодҳои манфиву мусбӣ инкишоф меёбад, падидаи мусбии он давр метавонад минбаъд ба падидаи манфӣ табдил ёбад ва ё баръакс. Бояд дар хотир дошт, ки марҳилаи гузашта заминаест барои инкишоф дар оянда ва ниёз ба падидаҳои ҷадиди пешбаранда маҳз дар давраи гузашта пайдо мешавад. Вазифаи субъектҳои марҳилаи ҷадид – на ҷуиши  нуҳсону норасоии он давр, балки мусоидат барои инкишофи самтҳои ҷадид бошад. Ташкили иҷтимоии чунин раванд паҳноии тафаккури ҷавононро дар ин самт, ки онҳо аслан инъикосгари даврони гузаштаву имрӯз ва фардо мебошанд, устувор мегардонад.

2.Ҷавонон дар майдони муқовимати мафкуравӣ

 То имрӯз механизм ва ё рамзи генетикӣ, ки бо воситаи он интиқоли мустақими тамаддуни пешрафта (фарҳанг, анъана, эътиқод, вафодории оилавӣ ва ғайраҳо) таъмин гардад, вуҷуд надорад. Роҳи ягона – ин тарбияи ҷавонон, ғанӣ гардонидани мафкураи онҳо, дар ҷавҳари ҷавонон ҷой додани муҳаббат ба ватану миллат аст. Воқеан ҳам, неруи бузурги пешбарандаи ҷомеаи навини тоҷикон ҷавонон мебошанд ва шаклгирии ҷадиди ин ҷомеа бо афкори тозаву устувори онҳо алоқаманд аст. Барои тасдиқи ин таъкид овардани  мисоли зерини оморӣ кифоя мебошад: тибқи омори расмӣ соли 2020 дар Тоҷикистон захираҳои меҳнатии аз 20 то 34 сола беш аз 80 фоизи аҳолии аз нигоҳи иқтисодӣ фаъолро ташкил медиҳанд. Аз ин рӯ, бори дигар таъкид бояд кард, ки эъмору бунёдгари имрӯзаи кишвар маҳз ҷавонон мебошанд.

Тарҳгирии устувор, натиҷаҳои судманди шаклгирии ҷомеаи навин, пеш аз ҳама маҳсули таҳаввулоти мафкуравии гудохташуда ва дар мизони ақлу фитрати солим баркашидашудаи ҷавонон мебошад. Ин тамсилаи мафкурвӣ, ки  минбаъд тадриҷан амалӣ мегардад, дар ниҳояти кор меъёрҳои иҷтимоии солимро рӯи майдон меорад. Меъёрҳои иҷтимоии қаблии ҳоким, ки таҳти механизми бузурги мафкуравӣ дар давоми 70 соли даврони Шуравӣ ташаккулу пойдор гашта буданд, дар ин давраи гузариш, тадриҷан шикаста шуданд. Солҳои 90-уми асри гузашта бо истифода аз вакууми иттилоотӣ рақобати тезу тунди миёни мафкураҳои нусхабастаи кӯҳан, ҳизбҳои мухталиф, мазҳабиву динӣ ошкоро сурат гирифта мардуми кишварро ба вартаи ҷанги бародаркуш ҳавола дода буданд. Ниҳоят, пас аз оштиву ризояти миллӣ (соли 1997) ғояи ваҳдати миллӣ, дарки зарурати он барои миллат чун омили таъмини суботу пешрафти ҷомеа, танинандоз шуд. Воқеан ҳам тақдиру бақои миллати тоҷик, пойдории соҳибистиқлолии кишвар аз сатҳи амалигардии ғояи ваҳдати миллӣ ва ҳадафҳое, ки дар атрофи он мардуми кишвар муттаҳид шудааст, вобаста аст. Ва ин ғоя – бахусус, дар марҳилаи трансформатсия, шаклгирии ҷомеаи навини тоҷикон ҷавҳари ғояи миллиро ташкил медиҳад. Мутаассифона, новобаста аз он, ки мардуми кишвар, алалхусус ҷавонон арзишҳои ваҳдати миллиро дарк намудаанд ва онро ҳифз мекунанд, шаклгирии меъёрҳои нави ҷомеаи имрӯзаи мо ба сатҳи комил нарасидааст. Ҳанӯз меъёрҳову арзишҳои нави иҷтимоии солим (фаъолияти бошуурона дар доираи инсофу адолати иҷтимоӣ,  иқтисодӣ, риояи қоидаву қонунҳо ва тартиботи ҷомеа ва ғ.) устувор нагаштааст. Асосан меъёрҳое ҳокиманд, ки бо фаҳмишҳои бозорӣ омезиш ёфтаанд. Бинобар ин, муқовимат, муборизаҳои ошкору пинҳонии мафкуравӣ барои шаклгирии ин арзишҳо ҳанӯз ҳам идома дорад. Дар ин раванд, хатаровараш он аст, ки дар майдони баҳсу талошҳои мафкуравӣ ақидаҳое метавонанд ҳукмрон гарданд, ки решаи беруна доранд ва ё бо истилло “воридотӣ” мебошанд. Дар раванди ҷаҳонишавӣ чунин амалҳо метавонанд моро аз аслияти хеш дур андозанд ва оқибат боиси аз байн рафтани миллату забони тоҷикӣ гарданд. Агар ба сӯҳбати пешвоёни ин гурӯҳҳо диққат диҳед, барои онҳо миллату забони тоҷикӣ вуҷуд надорад.

Чуноне, ки аз расонаҳои ахбори омма, гузоришҳои кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ иттило мегирем, гурӯҳҳои алоҳида бо мафкураҳои тундраву мазҳабӣ, ки аслан берун аз доираи арзишҳои миллӣ қарор доранд, ҷаҳд доранд то боз рӯи майдон омада ҷавононро бештар ба худ ҷалб намоянд. Масалан, амалҳои аъзоёни Ҳаракати исломӣ, ҳаракати “Даъват-ул таблиғ”, салафия ва ғайраҳоро, ки фаъолияташон дар кишвар қонунан манъ шудааст, пайгирӣ карда мешавад. Тибқи иттилои намояндаи Шӯрои уламои маркази исломии Тоҷикистон, шакли муосири ақидаи ваҳобия бо номи салафия (бозгашт ба сарчашмаҳои оғозии ислом) зуҳур кардааст, ки солҳои қаблӣ дар Тоҷикистон фаъол буд. Бинобар далели ихтилофаш миёни намозгузорон Додгоҳи олии кишвар 8 январи соли 2009 фаъолияти ин ҷараёнро манъ кардааст.

Новобаста аз он, ки муборизаи мунтазами кормандони ҳифзи ҳуқуқ бар зидди гурӯҳҳои тундрав сурат мегирад, фаъолияти онҳо ҳанӯз ҳам пинҳонӣ идома дорад. Барои онҳо аслан ҷавонони дорои сатҳи пасти назари таҳлилӣ захираи фаъол ва нерӯсоз аст, бинобар ин “сайди” чунин ҷавонон барои ин ҳаракатхо ҳадафи асосӣ ба ҳисоб меравад. Сину соли миёнаи аъзоёни онҳо 24-25 сола аст. Бо як муборизаи мақомоти қудратӣ бар зидди ин равияҳо муаммо ҳал намешавад. Азбаски ин “ҷанги” ғоявӣ аст, дар ин майдони муҳориба муайян кардани тарафҳои мухолиф кори хеле мушкил аст. Бинобар ин, маҳз боло бурдани сатҳи муқовимати мардум бар зидди ин равияҳо, дастаҷамъӣ дар тарбияву тадриси ҷавонон дар руҳияи ғояҳои олии дунявӣ ва воқеияти динӣ метавонад таъсири манфии равияҳои бегонаро коҳиш диҳад. Барои ин, пеш аз ҳама зарур аст, ки сабабҳову омилҳои решагии шомилшавии ҷавонон ба равияҳои тундрави динӣ таҳқиқ карда шаванд. Бояд таъкид кард, ки шомил гаштани ҷавонон ба ин равияҳо дорои ду омил мебошад: якум, решаҳои гносеологӣ – коҳиши сатҳи назари воқеабинонаи ҷавонон ба қабули итилоот ва дувум омилҳои иҷтимоӣ – вазъи иқтисодӣ-иҷтимоӣ, костагии баъзе паҳлӯҳои муносибатҳои ҷомеа ба тарбия ва роҳнамоии ҷавонон.

                                            Идома дорад…

                                 Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ

 

Шурои олимон

Рӯзи 30-юми апрели соли 2021 дар Институти иктисодиёт ва демографияи АМИТ ҷаласаи навбатии Шурои олимон баргузор гардид.

Рӯзномаи ҷаласаи Шурои олимон аз масъалаҳои зерин иборат буд.
1. Рафти иҷрои нақшаҳои умумӣ ва инфиродии докторантҳо, унвонҷӯён, аспирантон ва магистрантон дар семоҳаи аввали соли 2021
2. Оид ба ҳолати тарғиби донишҳои илмӣ аз тарафаи кормандони илмии Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ
3. Ҳисобот дар бораи натиҷаҳои табъу нашри маҷаллаи «Иқтисодиёти Тоҷикистон» дар соли 2020
4. Тасдиқи мавзӯъҳои илмии унвонҷӯён ва магистрантон
5. Масъалаҳои ҷорӣ
5.1. Дар бораи ба нашр тавсия намудани монографияи илмии Холиқзода Ҳоким Ҳикматулло дар мавзӯи «Рушди иқтидори кадрии низоми бонкдорӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон»
5.2. Дар бораи ба нашр тавсия намудани монографияи илмии котиби илмии ИИваД АМИТ, н.и.и. Ҷалилов Д.Р. «Вопросы управления социально-экономическим развитием горного региона»
5.3. Дар бораи ба нашр тавсия намудани монографияи илмии Саидмуродов Л.Х. ва Нажмиддинов М.А. «Система управления государственным имуществом в Республике Таджикистан: методы, инструменты, институты»
5.4. Пешниҳоди номзадии Саидмуродзод Ҷовид Ҷабборӣ – н.и.и., ходими пешбари илмии шуъбаи таҳқиқоти назариявӣ ва робитаҳои иқтисоди хориҷии ИИваД АМИТ барои дарёфти ҷоизаи ба номи «Исмоили Сомонӣ»-и Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон.

DSC_0015

DSC_0033.11

«Рӯзи илми тоҷик»

Тибқи банди 1-и Нақшаи чорабиниҳои илмии Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ аз 26 марти соли 2021 бахшида ба «Рӯзи илми тоҷик» санаи 16 апрели соли 2021 дар толори Шӯрои олимон семинари илмӣ доир ба мавзӯъҳои: «Аз таърихи рушди саноат дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва «Ногузирии тезондани индустриализатсияи иқтисодиёти Тоҷикистон» баргузор гардид. Аз рӯи масъалаҳои мазкур рӯйнамои (презентатсия) сарходими илмии шуъбаи таҳқиқоти қувваҳои истеҳсолкунанда ва ҷойгиркунии онҳо, д.и.и. Хоналиев Назаралӣ ва мудири шуъбаи тадқиқоти инфрасохторӣ, д.и.и., профессор Рауфӣ Абдуқаффор шунида шуд. Ҳамзамон дар чорабинии мазкур тибқи Фармоиши директори Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ аз 15 апрели соли 2021 №16 як қатор ходимони илмии Институт бо «Ифтихорномаи фахрӣ»-и Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон қадрдонӣ карда шуданд.

DSC_0006

DSC_0048

Ҷаласаи ташкилоти ибтидоии ҳизбии «Навоварон»

Санаи 16 апрели соли 2021 дар ташкилоти ибтидоии ҳизбии «Навоварон»-и Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон доир ба ҷамъбасти ҳисоботи семоҳа ҷаласа баргузор гардид. Тибқи гузориши муовини раиси он ташкилоти мазкур дар давоми семоҳаи аввали соли 2021 беш 11 маротиба тавассути воситаҳои ахбори умум, барномаю намоишҳои радио ва телевизиони ҷумҳурӣ фаъолона баромад намуда, дар ин давра интишори 5 китоб ва 12 мақолаҳои илмӣ-оммавӣ, 5 конференсияи байналмилалӣ, 3 конференсияи сатҳи ҷумҳуриявӣ ва дигар пажӯҳишҳоро анҷом додааст. Ҳамзамон, дар ҷаласа вобаста ба мавзӯъҳои «Ҳадафҳои ИИваД АМИТ дар партави татбиқи дастуру супоришҳо аз Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 26 январи соли 2021» ва «Наврӯз ва расму ойинҳои аҷдодии халқи тоҷик» рӯйнамо (презентатсия) карда шуд.

DSC_0020
DSC_0011
DSC_0014

Чорабинии идона бахшида ба ҷашни байналмилалии Наврӯз

Санаи 26-уми марти соли 2021 дар Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон чорабинии идона бахшида ба ҷашни байналмилалии Наврӯз баргузор гардид. Чорабинии мазкурро директори Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ, д.и.и., профессор Шариф Раҳимзода ҳусни оғоз бахшида, қайд намуданд, ки Наврӯз, ки дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шарофати истиқлолияти давлатӣ бо тамоми ғановату рангорангии он эҳё гардидааст, ҳоло ба ҷашни милливу давлатии мо – тоҷикон ва рамзи худшиносиву ифтихори миллӣ, ваҳдату ҳамдилии мардум ва пайванди наслҳо табдил ёфтааст. Дар чорабинии мазкур аз тарафи бонувони Институт бо истифода аз анъанаҳои миллӣ ва мардумӣ дастархони идона бо номи ҳафт сину ҳафт шин ороста шуд. Инчунин, дар чорабинии мазкур қисмати фарҳангӣ низ гузаронида шуд.

DSC_0094
DSC_0114

Шурои олимон

Рӯзи 26-уми марти соли 2021 дар Институти иктисодиёт ва демографияи АМИТ ҷаласаи навбатии Шурои олимон баргузор гардид.

Рӯзномаи ҷаласаи Шурои олимон аз масъалаҳои зерин иборат буд.
1. Ҳисобот дар бораи натиҷаҳои фаъолияти илмӣ-таҳқиқотӣ ва илмӣ-ташкилии Институт дар семоҳаи якуми соли 2020
2. Дар бораи тасдиқи санаи баргузорӣ ва нақшаи чорабиниҳо бахшида ба Рӯзи илми тоҷик
3. Дар бораи тасдиқ намудани Кумитаи тадорукотӣ ҷиҳати ташкил ва гузаронидани конференсияи илмӣ-амалии ҷумҳуриявӣ дар мавзӯи «Арзёбии заминаҳои иқтисодӣ ва илмӣ-техникии рушд ва ҷойгиркунии қувваҳои истеҳсолкунандаи Ҷумҳурии Тоҷикистон»
4. Ба ҳайси муассисаи тақриздиҳанда интихоб шудани Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ
5. Масъалаҳои ҷорӣ

DSC_0033

«Рӯзи Модар»

05 марти соли 2021 дар толори Шӯрои олимон бо иштироки тамоми бонувони Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ҷаласаи тантанавӣ бахшида ба таҷлили «Рӯзи Модар» доир гардид. Директори Институт, д.и.и., профессор Шариф Раҳимзода кулли занону бонувони Институтро бахшида ба «Рӯзи модар» табрик гуфта, зикр намуд, ки эҳтирому арҷгузорӣ ва шинохти қадру манзалати Модар вазифаи инсонии ҳар як фарди худогоҳ буда, маҳз ҷозибаи ҷонбахши Модар, меҳру самимияти гарм ва ѓамхории пайвастаи модарон ва хоҳарони мо зиндагиро нуру зиёи хоса мебахшад.
Дар ҳақиқат, Модар азизтарин вуҷуди рӯи замин ва нафаси гарму дилнавози ӯ ибтидои ҳастист. Зан – Модар сарчашмаи ҷовидонаи сидқу вафо, рамзи зебоӣ ва накӯӣ, нахустин мураббӣ ва муаллими насли инсонӣ мебошад, зеро сиришти ин мавҷуди муқаддас иборат аз меҳри ростину садоқати фитрист.
Таъкид гардид, ки имрӯз аз 117 нафар кормандони Институт 36,7 фоизро, яъне 43 нафарашонро занону духтарон ташкил медиҳанд. Ҳузури фаъоли занон дар Институти иқтисодиёт ва демографияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон низ мояи ифтихор аст.

DSC_0017

Зан модари ман, модари ту, модари ом аст,
Зан шарбати ҳар маъракаву косаи ҷом аст.
Бе зан чӣ бувад, зиндагиву зист дар олам,
Зан ҳусни замин, ҳусни само, ҳусни замон аст.

Ҳаёт бо зан ширину гуворо ва дунё рангину пурҷилост. Зан офарандаи ҳаёту мамот ва зиндагист, зеро бе зан ҳаёт маъно надорад. Қаҳрамони Тоҷикистон, шоири халқии Тоҷикистон, устод Мирзо Турсунзода дар байтҳои зер фармудаанд:

Зан агар оташ намешуд, хом мемондем мо,
Норасида бодае дар ҷом мемондем мо…
Оташи зан буд, ки мо сӯхтему сохтем,
Варна чун санги сари аҳром мемондем мо.

Шурои олимон

Рӯзи 26-уми феврали соли 2021 дар Институти иктисодиёт ва демографияи АМИТ ҷаласаи навбатии Шурои олимон баргузор гардид.

DSC_0068

Рӯзномаи ҷаласаи Шурои олимон аз масъалаҳои зерин иборат буд.
1. Дар бораи тасдиқ намудани масъулони семинарҳои илмӣ-назариявии доимоамалкунандаи ИИваД ва нақшаҳои кории он барои соли 2021:
а). «Таҳияи нақшаи рушд ва ҷойгиркунии қувваҳои истеҳсолкунандаи Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2040»
б). «Масъалаҳои бозтавлиди аҳолӣ дар шароити иқтисодиёти инноватсионӣ»
2. Ҳисоботи Шурои олимони ҷавони ИИваД АМИТ оид ба фаъолият дар соли 2020
3. Ҳисоботи докторантон (PhD)-и соли сеюми таҳсили Институти иқтисодиёт ва демографияи АМИТ
4. Масъалаҳои ҷорӣ