НИШАСТИ МАТБУОТИИ АМИТ

Рузи 27.07.2020 дар Маркази ҷумҳуриявии матбуот бо иштироки намояндагони Васоити ахбори омма ва масъулини Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон нишасти матбуотӣ доир гардид.

фото академия

   Дар он президенти АМИТ, академик Фарҳод Раҳимӣ сухани ифтитоҳӣ намуда, рӯзноманигоронро аз фаъолияти илмии муассисаҳои илмии кишвар дар нимсолаи аввали соли 2020 воқиф намуд.

Сипас, низоми суол-посух байни олимону рӯзноманигорон роҳандозӣ шуд, ки бархе аз паҳлуҳои асосии фаъолияти АМИТ – ро баррасӣ мекард

Рӯзноманигори АМИТ “Ховар” Елена Ботинкова аз авзои сейсмикии минтақа ва самтҳои кори хадамоти геофизикаи АМИТ ва ҳамчунин, аҳволи муҳоҷирону вазъи муҳоҷирати меҳнатӣ дар аҳди паҳншавии COVID-19 суолгузорӣ кард. Дар посух ба суоли марбут академик Собит Неъматуллоев гуфт, ки алҳол бо дар назардошти болоравии арзиши обҳои ширин ва норасоии он дар минтақа низоми сейсмикии минтақа аз лиҳози мутобиқат бо зилзилаҳои барпошуда ҷавобгӯ буда, чунин иншоотҳои бузурге чун НБО – и Роғуну Норак арзи ҳастӣ намудаанд.

Дар посух ба суоли рӯзноманигори “Россия-сегодня” Фахриддини Холбек, ки чаро дар замони муосир зилзилаҳо бисёранд, Раҳимӣ гуфт, ки тақрибан дар соле 20 – 30 маротиб замин меларзад ва заминҷунбӣ бар хилофи андешаҳои пессимистӣ ҳодисаи табиӣ маҳсуб мешавад.

Дар мавриди мушкилии муҳоҷират директори Институти иқтисодиёт ва демография Шариф Раҳимзода гуфт: Паҳншавии коронавирус монанд ба буҳрони иқтисодӣ аст, аммо новобаста аз мушкилиҳо интиқоли маблағ дуруст ба роҳ монда шуда, меваҷот ва дигар маводи хушкшудаи ватанӣ ба хориҷ аз кишвар содир мешаванд.

фото амит

     Баъдан, бештар суолгузориҳо ҷиҳати паҳншавии пандемияи нав буданд ва Оҷонсии Рейтер кӯшиш ба харҷ дод то бидонад, ки дастгоҳҳои сардкунанда дар паҳншавии коронавирус дахл дорад ё на?

Сипас, Фарҳод Раҳимӣ хушҳолӣ аз ин кард, ки девони Аҳмад махдуми Дониш дар рӯзҳои наздик бори аввал интишор шуда, ба ҳамагон дастрас мегардад ва ҳамчунин, бо истифода аз системи ширкати Майкрасофт барномаи ҷоллибе татбиқ хоҳад шуд, ки тавассути он матни тоҷикӣ хатобарорӣ мегардад.

     Академик Собит Неъматуллоев гуфт, ки дар пояи фоҷиаи Ҳоит илми зилзилашиносии тоҷик ба вуҷуд омадааст.

ТАРҒИБИ АМНУ ОБОДӢ ДАР ОСОРИ АҲМАДИ ДОНИШ

Ҷамъияту ваҳдат омили суботу оромии ҷомеаҳо, сарҷамъиву ҳамбастагӣ, якдигарфаҳмиву муваффақиятҳо ва наҷот аз парокандагиву нобасомонии миллатҳо ҳисоб меёбанд. Иттифоқу якдилӣ дар ҳаёти инсоният нақши калидӣ мебозанд ва маҳз дар фазои сулҳу осоиш ва ваҳдату иттиҳод метавон ба ҳадафу мақсадҳои бузурги хеш расид.

Ин неъмати бузургро дар ҳар замон адибону мутафаккирон ва оммаи мардуми бедор мавриди васфу ситоиш қарор додаанд. Ҳеҷ фозиле аз баёни эҳсосоти отифии хеш перомуни ваҳдату иттиҳод канор буда наметавонад.

Аз ҷумла, мутафаккири бузуруги тоҷик, Аҳмади Дониш (1827-1897) дар бораи фазилати ваҳдату якдилӣ ва пешгирӣ аз ҳар гуна ихтилофу низоъ, хавфи ноамнӣ маслиҳату тавсияҳои муфиду хуб додааст, ки қобили таваҷҷуҳанд. Чунончи ӯ менависад: Роҳи мардумононро аз хавфи роҳзанону дуздон ба сатвати (қуввати) сиёсат эмин дорад. Ва ҳар кӣ дар роҳе ба изову тааддӣ (азияту озор) мутаарризи (дучори) мардуме шудааст, ба наколу уқубат (ҳукму ҷазо) ӯро ибрати дигарон гардонад ва дар мамлакат ҳар ҷо, ки маҳалли хавф бувад, агар имкони иморат бувад, иморат кунад ё нигаҳбон гузорад.

Дар ҳақиқат, бидуни ваҳдату иттиҳод, сиёсату ҳукуматсолорӣ  ҳеч пешрафту тараққиёт ва ободкориву созандагӣ буда наметавонад. Сабабгори ваҳдату оромӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон мебошад, ки пас аз побарҷо сохтани ваҳдату якдилӣ, роҳи ободкориро пешаи сиёсати созандаи худ гирифт. Бе сабаб нест, ки Пешвои миллат дар Паёми шодбошӣ ба муносибати Рӯзи Ваҳдати миллӣ ин андешаро чунин таъкид намуданд: “Нақшаву барномаҳои қабулкардаи мо доир ба рушди миллӣ, ки имрӯзу фардои миллату давлатро ба ҳам пайванд медиҳад, бо заҳмати аҳлонаву созандаи мардуми Тоҷикистон пайгирона амалӣ шуда истодаанд.

Роҳсозиву роҳкӯшоӣ аз аҳдофи бузурги ҳукумати Тоҷикистон маҳсуб ёфта, ба мақсади мустаҳкам намудаи сатҳи зиндагии мардум нигаронида шудааст. Ҳамчунон ки Пешвои муаззами миллат ба он ишора намуданд, “Роҳсозивуроҳкӯшоӣ – нишонаи рушди Тоҷикистонаст”.

Асрҳои XVIII-XIX, ки даврони рӯ ба тараққиву бедории мардумони Аврупову Русия буданд, донишманду мутафаккири маъруфи тоҷик Аҳмади Донишро бетарафу бетаваҷҷуҳ намонда, фикри ислоҳоту азнавсозии ҳаёти иҷтимоию сиёсӣ ва фарҳангии мардумони Бухорову Самарқандро дар зеҳни ӯ ҷой кардаанд. Аз ин рӯ, мутафаккир бо ғояву идеяҳои нави равшангарона ба майдон баромада, барои рушду тараққӣ ва бедории халқу миллат тадбирҳои мушаххасу қатъӣ андешида, пешкаши аҳли аморату мардуми соҳибназар намуд.

Аҳмади Дониш дар осори хеш, бахусус дар “Рисола дар назми тамаддун ва таовун”-и худ, афкору назарҳои сиёсиву иҷтимоӣ ва иқтисодии хешро далелмандона пешкаши хонандагони гиромӣ намуда, дар бораи фазилати роҳсозиву пулсозӣ ривояту ақволи бузургонро дар маърази диққати умум мегузорад.

Ӯ асарашро дар мавзӯъҳои миёнаравӣ ва муназзам сохтани ҳаёти амирону мутааллиқону зердастон ва тариқи зиндагии сутуда ва миёнаравӣ дар умури муояша (ҳамзистӣ) ва нақшаи рушду тараққии давлатдории Аморати Бухоро ва дар бораи фазилати роҳсозиву пулсозӣ бо истифода аз оёту аҳодис ва афкору андешаҳои олимону орифону файласуфон ва таҷрибаи амирони гузашта, монанди Арасту, Искандари Мақдунӣ, Анӯшервони Одил, Ғаззолӣ, Фузайл ибни Аёз, Алии Ҳамадонӣ, амирони умавӣ ва аббосӣ, амирони сомонӣ ва фикру пешниҳодҳои муфиду бикр ба онҳо арза кардааст.

Аҳмади Дониш, дар баробари тавсияву машваратҳо мардумро ба итоату фармонбардории подшоҳон, таҳаммулпазирӣ, ҳамёриву ҳамкорӣ, тарғиби илму дониш ва касбу ҳунар ва амсоли ин ахлоқи ҳасана даъват кардааст. Ӯ масъалаи бекориву бешуғлиро сахт мазаммат намуда, сабаби фитнаву фасод медонаду ба умаро муроҷиат мекунад: «Мардумоне, ки аъзои солим доранд, нагузорад, ки бешуғл бошанд, ба муздурии корҳои мулкӣ ва дурустии роҳҳову пулҳо ва иморот ба заҷр баркашад ва музд диҳад, то дуздию муқмирӣ (қиморбозӣ) накунанд».

Аҳмади Дониш ҷаҳонбиниву машоҳидаҳои худро аз рушду тараққии кишварҳои пешрафта бо сароҳат ба аҳли замона арза менамуд. Чунончи, ӯ хабар медиҳад: Ва ин маслак алявм (имрӯз) дар дували (давлатҳои) низомӣ ба аҳсан ваҷҳе ҷорист, ки дар роҳҳо манзилҳо ба ҳар ду фарсахе камобеш муқаррар карда, бар он касон муҳайё доранд, ки асбҳо аз подшоҳӣ ба кироя нигоҳ медоранд, то агар касе хоҳад, бетаваққуф саворӣ мекунад. Ва шавореъ (кӯчаҳо), ки ба умронот (ободиҳо) наздик аст, то миқдори даҳ фарсах ҳамаи роҳ аз ду тараф дарахтони бузург сабз кардаанд, то мардум ба соя гузаранду гумроҳ нашаванд. Ва он ҷо, ки аз иморот берунтар аст ва тарбияти ниҳол мутааззир, ба ҳар саду панҷоҳ қадам чӯбеву устувоне бардоштаанд барои аломат. Ва фаросихи масофат дар онҳо муайян карда, то ҳар касе бидонад, ки аз роҳ чӣ рафта ва ба манзил чӣ монда.

Мутафаккари бузург аз фоидаву манфиатҳои роҳсозиву пулсозӣ ёдовар шуда, дар боби фазилати ин амали нек чунин изҳори назар кардааст:

Дар вилоят ҳар ҷо, ки работу пулу обхона ҳоҷат бошад, ё роҳ аз мамарри селу борон хароб шуда, дар таъмири онҳо ба қадри имкон кӯшад, то ояндагонроу равандагонро осоиш бошад. Чӣ он сарвар (с) фармуд: Ҳар кӣ пуле бино кунад бар роҳгузари мусулмонон, то бар вай осон гузаранд, Худойи азза ва ҷалла осон гардонад бар вай гузаштани пули сиротро.

Дар ҷое дигари рисола ӯ дар боби зарурати гузоштани аломату нишонаҳои роҳ чунин машварат медиҳад: “Ва дар манозили баида (дур) аломат насб кунад наздики ҳамдигар, то ояндаву раванда бероҳ нашавад.

Амалидошти тавсияи донишманди тоҷик дар ҳамаи давру замонаҳо, бахусус, дар даврони кунунӣ, муфиду ногузир буда, садди бисёр ҷинояту иштибоҳоти ислоҳнопазир мегардад. Ҳатто дар собиқ давлати абарқудрати Шӯравӣ, бо вуҷуди пешрафту тараққиёт, ба василаи донишпажӯҳону мутарҷимони тоҷик барои дар хизмати ҳамагон қарор додани андешаву афкори ислоҳотпарваронаи Аҳмади Дониш аз тавсияҳову маслиҳатҳои ӯ баҳравар шуда, барои татбиқу амалигардонии он таваҷҷуҳ зоҳир менамуданд.

Имрӯзҳо дар Тоҷикистон, бахусус шаҳри Душанбе аз ҷониби Ҳукумати кишвар дар муддати ду сол ду чорроҳаи сесатҳа ё эстакада сохта ба истифода дода шуда, дар доираи амалишавии лоиҳаи “Беҳтар намудани ҳолати роҳи минтақавии Душанбе – Турсунзода, қитъаи роҳ аз буриши хиёбони Ибни Сино бо хиёбони Исмоили Сомонӣ то дарвозаи ғарбии шаҳри Душанбе” бунёд гардиданд.

Амалишавии ду тарҳи мазкур ба ҳаракати бемамониати нақлиёти транзитӣ, ҷамъиятӣ ва боркашонӣ дар шаҳри Душанбе мусоидат карда, рафтуои бехатари пиёдагардонро дар ин қитъа таъмин менамояд ва чунин роҳҳои чандқабата (эстакадаҳо) бори аввал дар Тоҷикистон сохта шудаанд, ки зодаи даврони соҳибистиқлолии кишвари азизи мостанд.

Бидуни шубҳа, кафилу раҳбару ҳомии ҳамин ҷамъияту иттиҳод, ваҳдату ҳамбастагӣ ва рушду камоли ҳангуфти миллату давлати тоҷик Эмомалӣ Раҳмон – марди фозили сабақгирифта аз мероси бузурги ниёконамон мебошад, ки тоҷикон таҳти сарварии эшон ба марраи муроди дил расиданд.

Ҳамин тариқ, андешаву ишораҳои Аҳмад махдуми Дониш дар ин маврид чунин натиҷагирӣ кардан мумкин аст, ки ҷамъияту иттиҳод ва ваҳдату ягонагӣ дар ҳамаи давру замон лозиму зарур буда, кулли афроди ҷомеа дар ҳифзу нигаҳдорӣ ва барои наслҳои оянда расондани ин неъмати бузург масъулу саҳим мебошанд ва бояд миллатро ҳамеша аз газанду хатарҳо эмин нигоҳ дошта, дар самти иттиҳоду ҷамъиятсозӣ ва ваҳдату якдилӣ ба қуллаҳои муваффақият ноил гарданд.

 

Исроилов Раҳматшо

корманди илмии Маркази мероси хаттии назди Раёсати АМИТ

МЕЖВЕДОМСТВЕННОЕ ЗАСЕДАНИЕ СОВЕТА

20.07.2020 в зале Национальной академии наук Таджикистана под председательством вице-президента НИАТ Абдусаттора Саидова состоялся постоянный межведомственный научный совет по борьбе с распространением COVID-19.

   1.2

 Член-корреспондент НАНТ А.С. Саидов выразил озабоченность ситуацией в Центральной Азии и ростом числа смертей от новой пандемии и призвал присутствующих принять активное участие в борьбе с этой болезнью.

ТОҶИРОНИ ВАТАН

Имрӯз дар санаи 16.07.2020 дар толори Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон барои баррасии муҳтавои филми “Хиёнат”, ки аз ҷониби Кумитаи давлатии амниятӣ миллӣ таҳия гардидааст, ҳамоиш доир гардид.

 1

Аввалан, кормандони раёсат, Институтҳои фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи академик А. Баҳоваддинов ва таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши АМИТ ва Кумитаи иҷроияи ибтидоии “Хирадмандон” – и ҲХДТ филми мазкурро тамошо карда, сипас барои баррасии он бо якдигар баҳсҳо намуданд. Таърихшинос Абдулло Ғафуров қайд намуд, ки ҷавонони дорои ҷаҳонбинии миллӣ бо таъсиргузории Ҳизби дар Тоҷикистон мамнӯи наҳзати исломӣ ба неруҳои иртиҷоии дингароӣ пайваст шуданд, аммо бузургтарин иштибоҳи сиёсии ҳамонвақта маҳви қувваҳои демократии кишвар аз ҷониби наҳзатиҳо буд.

 

 2

Таърихшиноси дигар Ширин Қурбонова иқрор кард, ки ҳангоми мутолиаи андешаҳои афроди дигарандеш аз тариқи шабакаҳои иртиботӣ ба хулосае меоем, ки онҳо чун зархарид аз тарафи қудратҳои ҷаҳонӣ сӯиистифода мешаванд ва ин нишони он аст, ки бинобар фурухтани номус, Ватан ва миллати хеш ин афроди зархарид чун тоҷири мову шумо ҷилвагар мегарданд.

 3

Ноиби президенти АМИТ Муҳаммад Абдураҳмон Наврӯз ҳангоми суханронӣ аҳли толорро даъват кард, ки дар такмили ҷаҳонбинии сиёсии худ кӯшиш бинмоянд. Номбурда гуфт, ки шахсан мухоллифинро қудрат намеҳисобам ва онҳо танҳо як амалро анҷом медиҳанд, ки он ҳам суханпардозист. Муҳаммад Абдураҳмон дар идомаи суханрониаш аз “душманҳои дохилӣ” ёдоварӣ кард, ки бо қудратҳои ҷаҳонӣ иртибот ҷуста, паи манофеи шахсӣ манфиатҳои миллиро зери по гузоштаанд.

 

 4

Дар анҷоми ҳамоиш президенти АМИТ, академик Фарҳод Раҳимӣ сухан карда, ҳозиринро ба зиракии сиёсӣ даъват намуд.

Памяти академика Рахимова Рашида Каримовича

 Без названия (1)

(04.05.1932-13.07.2020)

 

Научное сообщество Таджикистана понесло огромную утрату. Из жизни ушел один из выдающихся таджикских ученых-экономистов страны, Заслуженный деятель науки и техники Республики Таджикистан, лауреат Государственной премии им. Абу Али ибн Сино, доктор экономических наук, профессор, академик Национальной академии наук Рахимов Рашид Каримович. Его вклад в развитие экономической науки и подготовку целой плеяды экономистов – ученых и практиков, трудно переоценить. Это был  Учитель с большой буквы. Для многих он  останется таковым на всю жизнь.

Рахимов Рашид Каримович родился 4 мая 1932 г. в г. Худжанд. В 1946 г. он поступил на отделение бухгалтерского учета Худжандского кооперативного техникума, а после его  окончания (1949 г.)  – в Московский кооперативный институт им. Г.В. Плеханова, который закончил с отличием в 1953 г.

В 1954 г. Рашид Рахимов поступил в аспирантуру Академии наук Таджикистана. Здесь под руководством профессоров Е. Н. Давыдова и А. Д. Емельянова он защитил кандидатскую диссертацию на тему «Производительность труда в хлопкоочистительной промышленности Таджикистана».

В 1964 г. в системе Таджикской академии был создан  Институт экономики, и  Рашид Рахимов был назначен его первым директором. Его можно назвать первопроходцем в области отечественной экономической теории. В 1968 г. Рашид Рахимов защитил докторскую диссертацию на тему «Эффективность основных фондов промышленности Средней Азии». В 1973 г. он был избран членом-корреспондентом Академии наук, а в 1987 г. – академиком.

В 1990-е годы в Таджикистане, как и на всем постсоветском пространстве, произошли кардинальные изменения. В первую очередь они коснулись экономической сферы. Здесь возникло множество проблем теоретического и практического характера, и их необходимо было решать. В этот тяжелейший для Таджикского государства период Рашид Каримович обратился в своей научной деятельности к самым насущным современным экономическим вопросам. В его исследованиях за 1990-2010 гг. решались важнейшие задачи переходного периода экономики, вопросы дальнейшего развития Таджикистана. Назовем некоторые из его трудов: «К вопросу о финансо-кредитных рычагах развития экономики Таджикистана», «Факторы производства: уровень использования и вопросы развития», «О проблемах экономического роста в условиях перехода к рыночным отношениям», «Отраслевые структурные сдвиги и оценка их прогрессивности», «Некоторые вопросы экономической безопасности Таджикистана». Кроме того, он написал учебник «Экономическая теория», предназначенный для студентов высших учебных заведений страны. До сих пор это учебное пособие остается одним из лучших, причем не только для студентов, но и для аспирантов, решивших связать свою научную жизнь с экономической наукой.

За годы государственной независимости Республики Таджикистан Р.К.Рахимов написал 5 объемных монографий и 65 научных статей. Это ли не показатель высокого творческого потенциала, которым обладал истинный ученый Рашид Каримович Рахимов!

За шестьдесят лет своей научной деятельности академик Р.К.Рахимов показал себя талантливым экономистом, который щедро делился своими знаниями с аспирантами. А они всегда принимали его советы и наставления. 20 кандидатов и 6 докторов экономических наук  нашли свой путь в экономической науке под его научным руководством.

Академик Рашид Рахимов как ученый-экономист всегда имел свое научное мнение по любому вопросу. Его  выдающиеся достижения в области экономики были по достоинству оценены государством и обществом. Он был награжден медалью «За доблестный труд» к 100-летию со дня рождения В. И. Ленина, орденом «Знак почета», Грамотами Президиума Верховного Совета Таджикской ССР.

Он также был удостоен почетного звания Заслуженного деятеля науки и техники Республики Таджикистан  (1994 г.), Государственной премии им. Абу Али ибн Сино (1987). Примечательно, что его известные в научном мире ученики продолжают развивать его взгляды по многим  экономическим вопросам.

Сегодня мы можем говорить о том, что академик Рашид Рахимов создал свою  экономическую школу. Свидетельством же ее высоких научных достижений были научные доклады самого ученого и его учеников на различных собраниях и совещаниях, семинарах, на конференциях и симпозиумах республиканского, регионального и международного уровня.

В последние годы академик Рашид Рахимов работал в Институте экономики и демографии Национальной академии наук Таджикистана главным научным сотрудником и заведующим отделом теоретических исследований, истории экономики и экономической мысли.

Память о заботливом Учителе, друге и ученом-коллеге навсегда останется в памяти всех, кто с ним работал, имел счастье общаться, просто был с ним рядом.